زوج درمانی شناختی رفتاری پیشرفته؛ یک رویکرد بافت مدار

معرفی کتاب زوج‌ درمانی شناختی‌ رفتاری پیشرفته

کتاب زوج‌ درمانی شناختی‌ رفتاری پیشرفته نوشته نورمن آپستین و دونالد باکوم و با ترجمه نینا جمشید نژاد، رویکردی نظام‌مند و به‌روز برای فهم و درمان مشکلات زوجین ارائه می‌کند. این اثر مدل پیشرفته‌ای از زوج‌ درمانی شناختی‌ رفتاری را معرفی می‌کند که هدف آن نه‌تنها رفع تعارض‌ها، بلکه تقویت ظرفیت‌های مثبت و توانمندی‌های موجود در رابطۀ زوجین است.

در این مدل، همانند رویکردهای کلاسیک CBT، به عوامل شناختی و رفتاری توجه می‌شود؛ اما ویژگی برجستۀ آن، توجه هم‌زمان و جدی‌تر به مؤلفه‌های عاطفی است؛ عنصری که در نسخه‌های سنتی بیشتر نقشی ثانویه داشت. این مدل پیشرفته بر چهار محور اساسی تمرکز دارد:

1. الگوهای بنیادین و تم‌های عمیق روابط صمیمانه
2. ویژگی‌های شخصیتی و فردی هر یک از زوجین که در کنار هم «واحد زوجی» را شکل می‌دهند.
3. نحوۀ تعامل زوجین با محیط‌های بین‌فردی و فیزیکی پیرامون
4. تغییرات مرتبط با رشد فردی و تحولات رابطه که نیازمند سازگاری مستمر هر دو نفر است.

کتاب در دو بخش و پانزده فصل تدوین شده است. بخش نخست به مبانی نظری و شواهد پژوهشی اختصاص دارد. فصل اول مروری کلی بر مدل پیشرفته شناختی‌رفتاری ارائه می‌دهد. فصل دوم به بررسی عوامل رفتاری اعم از مثبت و منفی که بر کیفیت رابطه اثر می‌گذارند می‌پردازد.

فصل سوم مؤلفه‌های شناختی و هیجانی مؤثر بر روابط زوجین را تحلیل می‌کند و فصل چهارم به مرور شواهد مربوط به سبک‌های شخصیتی و خلق‌وخو می‌پردازد؛ عواملی که می‌توانند تأثیرات سازنده یا مخربی بر رابطه داشته باشند. فصل پنجم تعاملات رفتاری زوجین و نقش محیط را بررسی می‌کند. فصل ششم نیز مدل انطباقی کارکرد رابطه، یکی از اجزای کلیدی رویکرد پیشرفته را معرفی می‌کند.

بخش دوم کتاب زوج‌ درمانی شناختی‌ رفتاری پیشرفته انتشارات ارجمند شامل فصول هفت تا پانزده است و به ارزیابی بالینی، مداخلات درمانی و نحوۀ اجرای عملی این رویکرد می‌پردازد. در پایان هر فصل، خلاصه‌ای کاربردی برای مرور سریع مباحث ارائه شده است که به تثبیت یادگیری خواننده کمک می‌کند.

استفاده از جداول آموزشی، مثال‌های بالینی و نمونه‌های موردی در بخش‌های مختلف کتاب، فهم مفاهیم پیچیده را ساده‌تر و ملموس‌تر می‌سازد. گستردگی منابع علمی کتاب، جلد سخت و بادوام، و وجود واژه‌نامۀ تخصصی در انتهای کتاب از دیگر نقاط قوت آن به شمار می‌آید.

کتاب مرتبط: زوج درمانی شناختی رفتاری شهربانو قهاری

این کتاب برای چه کسانی مناسب است؟

رویکرد جامع کتاب، دیدگاه‌های نظری گوناگون را با یافته‌های تجربی اثبات‌شده در هم می‌آمیزد. این اثر به‌طور ویژه برای طیف وسیعی از متخصصان حوزۀ سلامت روان، اعم از روان‌شناسان بالینی، مشاوران خانواده و زوج‌درمانگران، بسیار ارزشمند است.

علاوه بر این، دانشجویان رشتۀ روانشناسی و رشته‌های مرتبط و اساتید دانشگاه که در پی تعمیق دانش نظری و عملی خود در زمینۀ زوج‌درمانی شناختی‌رفتاری هستند، از این کتاب بهره فراوانی خواهند برد. نویسندگان با موفقیت نظریه‌ها، تحقیقات علمی و راهکارهای عملی را در هم تنیده‌اند تا اثری خلق کنند که هم از عمق علمی برخوردار است و هم قابلیت اتکای بالایی در کاربردهای درمانی و بالینی دارد. این ترکیب منحصربه‌فرد، کتاب را به ابزاری کلیدی برای تمامی فعالان عرصۀ مشاوره و درمان زوجین تبدیل کرده است.

توضیحات تکمیلی

زوج‌ درمانی شناختی‌ رفتاری مانند بیشتر رویکردهای نظری در درک و درمان مشکلات زوجین و توجه به بخش‌های مشکل‌زای روابط متمرکز است؛ مدل پیشرفته ارائه شده در کتاب با گرایشات اخیر که بر شناسایی و افزایش ویژگی‌های مثبت موجود در روابط بین زوجی تأکید دارند، هم‌جهت است.

نویسندگان کتاب، دونالد ه. باکوم (Donald H. Baucom)، عضو هیئت علمی روان‌شناسی بالینی در دانشگاه کارولینای شمالی در چپل هیل و از بنیان‌گذاران حوزهٔ زوج‌ درمانی شناختی‌ رفتاری، و نورمن ب. اپستین (Norman B. Epstein)، استاد بازنشستهٔ گروه علوم خانواده در دانشکدهٔ بهداشت عمومی دانشگاه مریلند، کالج پارک، هستند.

ترجمه فارسی کتاب زوج‌ درمانی شناختی‌ رفتاری پیشرفته توسط نینا جمشیدنژاد، کارشناس ارشد روانشناسی بالینی با گرایش خانواده، انجام شده و انتشارات ارجمند آن را به چاپ رسانده است.

بریده‌ای از کتاب زوج درمانی شناختی رفتاری پیشرفته

ویژگی‌های افراد که بر واحد زوجی تأثیر می‌گذارد

درمانگر در حین مصاحبۀ تاریخچۀ رابطه، صحبت‌های زوجین را به جستجوی ویژگی‌های هر فرد که زوجین باید خود را با آن سازگار می‌کردند، گوش می‌دهد و دربارۀ آن‌ها پرس‌وجو می‌کند. ممکن است بعضی ویژگی‌ها تنها در زمان معینی بر زوجین تأثیر گذاشته باشد، اما برخی دیگر تأثیرات مزمنی داشته باشند.

در نتیجه، فردی که انگیزۀ بالایی برای پیشرفت دارد، امکان دارد دغدغۀ کارش را داشته باشد، از مشکلات کاری ناراحت باشد و زمان زیادی را صرف پروژه‌های کاری خود کند. با وجودی که سرمایه‌گذاری این فرد روی کارش بر دستیابی به اهدافی متمرکز است که می‌تواند به زوجین منفعت برساند، ممکن است با هماهنگی زوجین تداخل داشته باشد. زمانی که همسری توجه را به یک ویژگی از دیگری معطوف می‌کند، درمانگر باید از هر دو نفر بپرسد این ویژگی به صورت انفرادی و زوجی چه تأثیراتی بر آن‌ها داشته است.

فهرست کتاب زوج درمانی شناختی رفتاری پیشرفته

I: پایه‌های نظری و تجربی

1. مقدمه

2. عوامل رفتاری در مشکلات رابطه‌ای زوجین

3. عوامل شناختی و هیجانی در رابطۀ زوجین

4. چرا زوجین این‌گونه‌اند؟

5. فرآیندهای میان‌فردی: تعاملات همسران با یکدیگر و با محیط

6. مدل انطباقی کارکرد رابطه

II: مداخله و ارزیابی بالینی

7. ارزیابی

8. اجرای زوج‌درمانی

9. مداخلات رفتاری

10. مداخلات برای اصلاح شناخت‌ها

11. پرداختن به هیجانات

12. مداخلات برای الگوها و تعاملات زوجی

13. پرداختن به آسیب‌شناسی روانی فردی، مسائل حل‌نشده و آسیب‌های میان‌فردی در زوج‌درمانی

14. مداخلات برای مطالبات محیطی

15: نکات پایانی