معلم هادی از منظر فقه تربیتی – سیدنقی موسوی

معرفی کتاب معلم هادی: از منظر فقه تربیتی

کتاب معلم هادی از منظر فقه تربیتی نوشتۀ دکتر سیدنقی موسوی کتابی است که می‌کوشد یکی از بنیادی‌ترین تصویرهای رایج از معلم در نظام آموزشی ایران، یعنی «معلم هادی» یا «معلم هدایتگر» را از دریچۀ فقه تربیتی واکاوی کند و نسبت آن را با مبانی دینی، اجتهادی و تربیتی بسنجد.

این کتاب روانشناسی که از سوی انتشارات پژوهشگاه حوزه و دانشگاه منتشر شده، حاصل بازنگری و توسعۀ درس‌های فقه تربیتی و فقه معلمی است که نویسنده در سال‌های 1398 و 1399 در حوزۀ علمیۀ قم تدریس کرده است. متن کتاب پس از پژوهش‌های تکمیلی، بازنویسی و سامان‌دهی دوباره، به اثری منسجم و پژوهش‌محور تبدیل شده که هم از نظر ساختار و هم از نظر استدلال، انسجام قابل‌توجهی دارد.

نویسندۀ کتاب در فصل نخست مفاهیم بنیادین و اصطلاحات کلیدی را با تکیه بر آیات قرآن و روایات تعریف و تبیین می‌کند تا خواننده پیش از ورود به مباحث اصلی، تصویری دقیق از چارچوب نظری اثر به دست آورد. سپس با بهره‌گیری از روش اجتهادی و دو الگوی استدلالی دلیل‌محور و موضوع‌محور، جایگاه هدایتگری معلم را در فقه تربیتی بررسی می‌کند و شیوۀ استدلال هر دو رویکرد را با دقت توضیح می‌دهد.

یکی از نکات مهم کتاب، مرزبندی روشن میان مفهوم هدایتگری معلم و مفاهیمی است که گاهی با آن اشتباه گرفته می‌شوند. نویسنده تأکید می‌کند که هدایتگری مورد بحث، نه همان هدایت تحصیلی است که به مشاوره، استعدادیابی یا انتخاب مسیر شغلی مربوط می‌شود و نه با مفهوم رهبری در ادبیات مدیریت یکسان است. مقصود کتاب، رسالت تربیتی معلم در هدایت انسان و نقش او در فرآیند رشد و تربیت است؛ رسالتی که باید بر پایۀ مبانی فقهی و دینی فهم و تبیین شود.

در ادامه نیز شخصیت معلم از چند منظر بررسی می‌شود؛ از معلم به‌عنوان یک مسلمان و یک عالم گرفته تا جایگاه او به‌عنوان معلم و نیز فردی که در نظام آموزشی مسئولیتی حرفه‌ای برعهده دارد. این نگاه چندلایه باعث می‌شود مخاطب تصویری جامع‌تر از وظایف و مسئولیت‌های معلم در نظام تربیتی اسلام به دست آورد.

ارزش کتاب در این است که به جای اکتفا به توصیف جایگاه معلم، به ارزیابی مبانی آن می‌پردازد. نویسنده با وفاداری به روش‌شناسی اجتهادی، تلاش می‌کند ادلۀ فقهی مرتبط با موضوع را گردآوری، تحلیل و سامان‌دهی کند و تصویری مستدل از برداشت رایج از «معلم هادی» ارائه دهد. همین رویکرد، اثر را از بسیاری از نوشته‌های رایج در حوزۀ تعلیم و تربیت متمایز می‌کند؛ زیرا مخاطب تنها با مجموعه‌ای از توصیه‌های اخلاقی روبه‌رو نیست، بلکه با استدلال‌هایی مواجه می‌شود که ریشه در منابع دینی و مباحث اجتهادی دارند.

از ویژگی‌های ارزشمند کتاب می‌توان به خلاصۀ پایان هر فصل اشاره کرد که مرور و تثبیت مباحث را آسان‌تر می‌سازد. همچنین فهرست 145 منبع علمی و پژوهشی در پایان کتاب، نشان‌دهندۀ پشتوانۀ مستند و گستردۀ پژوهش و راهنمایی مناسب برای پژوهشگرانی است که قصد دارند مطالعات خود را در این حوزه ادامه دهند.

امکان خرید کتاب معلم هادی از منظر فقه تربیتی سید نقی موسوی با تخفیف ویژه در همین صفحه فراهم شده است. همچنین شما مخاطبان می‌توانید جهت خرید سایر کتاب های روانشناسی تربیتی با پایین‌ترین قیمت از طریق نشر روان آموز اقدام کنید.

این اثر برای چه کسانی مناسب است؟

این اثر به‌عنوان دروس تخصصی دکتری فقه تربیتی و نیز منبع اصلی دروس تخصصی سطح چهار رشتۀ فقه التربیه حوزۀ علمیه و منبع درسی یا پشتیبان درس 2 واحدی آشنایی با فقه التربیه در رشته‌های کارشناسی ارشد تربیت دینی و نیز رشته تعلیم و تربیت ارزش‌ها قابل استفاده است.

همچنین استادان دانشگاه، پژوهشگران فقه تربیتی، طلاب، برنامه‌ریزان آموزشی، سیاست‌گذاران حوزۀ تعلیم و تربیت و معلمان علاقه‌مند به مبانی نظری حرفه‌شان، از دیگر مخاطبان اصلی این اثر به‌شمار می‌آیند.

کتاب مرتبط: مکاتب فلسفی و آراء تربیتی

توضیحات تکمیلی

دکتر سیدنقی موسوی، دانشیار گروه علوم تربیتی دانشگاه فرهنگیان، از پژوهشگران شناخته‌شدۀ حوزۀ فقه تربیتی و تعلیم‌وتربیت اسلامی است. او تحصیلات دانشگاهی خود را در رشتۀ علوم تربیتی آغاز کرد، سپس در گرایش تربیت دینی به مقطع کارشناسی ارشد راه یافت.

موسوی در مقطع دکتری فقه تربیتی نیز با نگارش رساله‌ای با عنوان «آموزش مقایسه‌ای ادیان و مذاهب در تربیت دینی» فعالیت علمی خود را ادامه داد. افزون بر تحصیلات دانشگاهی، او سال‌ها در حوزۀ علمیۀ قم به تحصیل علوم حوزوی پرداخته و بخش مهمی از آثار و پژوهش‌هایش بر تبیین مبانی فقهی مسائل تعلیم و تربیت، تربیت معلم و نظام آموزشی اسلامی متمرکز است.

بریدۀ کتاب

سه مقولۀ «انسان، مکلف و مسلمان» در ادبیات فقهی، تفاوتی ندارند؛ زیرا مسلمان و کافر در احکام اشتراک دارند، هرچند برای عمل به احکام الهی، مسلمان بودن مقدمۀ لازم است. سخن از انسان بودن هم در بحث وظیفه‌مندی معلم به جهت التفات و همراهی با ادبیات فلسفۀ اخلاق است که یکسری وظایف را به‌دلیل انسان بودن معلم، برعهدۀ او می‌گذارد و حال آنکه معلم به لحاظ مقررات آموزشی و سازمانی، هیچ وظیفه‌ای در قبال دیگران ندارد. به‌طور مثال، اگر دانش‌آموزی زخمی شد، معلم از آن‌جهت که انسان است وظیفه دارد آن را پانسمان کند؛ درحالی‌که این کار، جزء وظایف او نیست و برای آن، مزدی هم دریافت نمی‌کند.

فهرست کتاب معلم هادی از منظر فقه تربیتی

1- کلیات

2- ادلۀ وظیفۀ هدایتی معلم به‌عنوان مسلمان

3- ادلۀ وظیفۀ هدایتی معلم به‌عنوان عالم

4- ادلۀ وظیفۀ هدایتی معلم به‌عنوان آموزشگر

5- ادلۀ وظیفۀ هدایتی معلم به‌عنوان اجیر

6- جمع‌بندی و نتیجه‌گیری