پژوهش کیفی؛ بنیادهای عملی و نظری – علی دلاور

معرفی کتاب پژوهش کیفی دلاور

کتاب پژوهش کیفی؛ بنیادهای نظری و عملی اثر علی دلاور از انتشارات رشد با تمرکز بر مبانی نظری و شیوه‌های عملی پژوهش کیفی، به یکی از مهم‌ترین رویکردهای پژوهش در علوم اجتماعی و انسانی می‌پردازد. پژوهش کیفی به جای سنجش عددی پدیده‌ها، بر درک مفاهیم، تجربه‌ها، دیدگاه‌ها و فرایندهای مرتبط با رفتار انسان تمرکز دارد و بیش از چگونگی، به چرایی پدیده‌ها توجه می‌کند.

کتاب در ۲۳ فصل نوشته شده و از مباحث بنیادین روش‌شناسی آغاز می‌شود و به روش‌های گردآوری و تحلیل داده‌های کیفی می‌پردازد. در فصل نخست، ارتباط میان پارادایم‌ها، روش‌ها و ابزارهای پژوهش و همچنین مبانی نظری پژوهش کیفی بررسی می‌شود. مفهوم روش‌شناسی، تفاوت آن با روش مداخله و فرایند شکل‌گیری مدل مفهومی نیز در ادامه مورد بحث قرار می‌گیرد.

فصل‌های سوم تا پنجم به روش‌های گردآوری داده اختصاص دارند؛ مشاهده، مصاحبه و گروه‌های متمرکز یا کانونی از جمله روش‌هایی هستند که در این بخش بررسی می‌شوند. پس از آن، روش دلفی و روش‌های تاریخی و تاریخی ـ تطبیقی مطرح می‌شوند. کتاب همچنین به قوم‌نگاری به عنوان رویکردی برای مطالعه جوامع و فرهنگ‌ها و سپس به مطالعه موردی می‌پردازد.

در ادامه، نظریه وابسته به زمینه معرفی می‌شود؛ رویکردی که از داده‌های پژوهش برای شکل‌دهی و تدوین نظریه استفاده می‌کند. بخش مهم دیگری از کتاب به روش‌های تحلیل داده‌های کیفی اختصاص دارد. تحلیل اسناد، تحلیل محتوا، تحلیل مضمون، روایت‌پژوهی، پدیدارشناسی، تحلیل گفتمان، نشانه‌شناسی و هرمنوتیک از روش‌هایی هستند که در فصل‌های دوازدهم تا بیستم بررسی می‌شوند.

در فصل بیست‌ویکم، موضوع تحلیل داده‌های کیفی و مسائل مربوط به اعتبار و پایایی پژوهش مطرح می‌شود. پس از آن، فصل بیست‌ودوم به نمونه‌گیری در پژوهش کیفی اختصاص دارد و در فصل پایانی نیز اخلاق در پژوهش و اصول و الزامات اخلاقی رفتار پژوهشگر بررسی می‌شود. کتاب پژوهش کیفی علی دلاور مجموعه‌ای از مباحث نظری و عملی را در یک مسیر منسجم ارائه می‌کند و تمرکز کتاب بر چگونگی اجرای پژوهش‌های کیفی در کنار معرفی رویکردهای مختلف، آن را به منبعی برای آشنایی با فرایند عملی این نوع پژوهش تبدیل کرده است.

کتاب مرتبط: روش تحقیق در روانشناسی اکبر رضایی

این کتاب برای چه افرادی مناسب است؟

خرید کتاب پژوهش کیفی بنیادهای نظری و عملی انتشارات رشد برای دانشجویان کارشناسی ارشد و دکتری، پژوهشگران علاقه‌مند به رویکردهای کیفی و استادان راهنمای پایان‌نامه می‌تواند انتخاب مناسبی باشد. این کتاب به‌ویژه برای پژوهشگران کم‌تجربه‌ای مفید است که می‌خواهند با مبانی نظری و عملی پژوهش کیفی آشنا شوند و روش‌های طراحی پژوهش، جمع‌آوری، سازمان‌دهی و تحلیل داده‌های کیفی را بیاموزند.

نویسنده تأکید کرده که برای مطالعۀ این کتاب نیز داشتن دانش یا تجربه قبلی در زمینه پژوهش کیفی ضروری نیست؛ بنابراین می‌تواند نقطه شروع مناسبی برای آشنایی با روش‌ها و رویکردهای مختلف این حوزه باشد. خرید بهترین کتاب های آمار و روش تحقیق با تخفیف ویژه و قیمت عالی در روان آموز امکان‌پذیر است.

توضیحات تکمیلی

دکتر علی دلاور نخستین استاد ممتاز دانشگاه علامه طباطبائی و از چهره‌های شناخته‌شده در حوزه آمار، روش‌شناسی پژوهش و علوم رفتاری است. بخش قابل‌توجهی از فعالیت‌های علمی و تألیفات او به روش تحقیق و توسعه روش‌شناسی در علوم رفتاری اختصاص دارد. او سال‌ها در دانشگاه علامه طباطبائی به تدریس و فعالیت پژوهشی پرداخته و با انتشار صدها مقاله علمی و تألیف آثار تخصصی، نقش مؤثری در آموزش و گسترش روش‌های پژوهش در علوم رفتاری داشته است.

در بخش‌های مختلف کتاب پژوهش کیفی دلاور، برای درک بهتر مفاهیم و تسهیل فرایند یادگیری از جداول و مدل‌ها استفاده شده است. از دیگر ویژگی‌های اثر می‌توان به گستردگی منابع مورد استفاده اشاره کرد. منابع فارسی و انگلیسی به‌کاررفته در تدوین این اثر نیز در پایان آن ارائه شده‌اند و امکان مطالعه و پیگیری بیشتر مباحث را برای خواننده فراهم می‌کنند.

کتاب مرتبط: سنجش و اندازه گیری در روانشناسی زهراکار

بریدۀ کتاب پژوهش کیفی

پاره‌ای اوقات، محقق می‌خواهد که نگاه عمیق‌تری به یک فرد، موقعیت، یا سلسله‌ای از حوادث معین داشته باشد. به جای پرسیدن سؤالاتی از قبیل «مردم در این باره چه فکر می‌کنند؟» (آن‌گونه که در تحقیق زمینه‌یابی مرسوم است) یا «اگر من این کار را بکنم، چه اتفاقی خواهد افتاد؟» (آن‌چنان که در تحقیق آزمایشی متداول است)، محقق می‌پرسد: «این افراد چگونه عمل می‌کنند؟» یا «چگونه حوادث اتفاق می‌افتند» یا «چگونه مردم به تصویر کشیده می‌شوند» (توصیف می‌شوند).

برای پاسخ به سؤالاتی از این قبیل، محققین شماری از روش‌های پژوهشی را تحت عنوان «تحقیق کیفی» به کار می‌برند. در این مقاله گام‌های لازم در تحقیق کیفی مورد بحث قرار گرفته است. آن دسته از پژوهش‌هایی که کیفیت روابط، فعالیت‌ها، موقعیت‌ها یا موارد را بررسی می‌کنند، غالباً تحت عنوان تحقیق کیفی قرار دارند. این نوع پژوهش‌ها از روش‌های مورد بحث پژوهشگران کمّی متفاوت است و در آن تأکید بیشتری بر توصیف جامع می‌باشد.

فهرست کتاب پژوهش کیفی؛ بنیادهای عملی و نظری

فصل 1: پژوهش کیفی

فصل 2: مدل‌های مفهومی ویژگی‌ها، ساختارها، عملکردها و کاربردها

فصل 3: راهبردها و روش‌های مشاهده

فصل 4: مصاحبه کیفی

فصل 5: گروه‌های کانونی

فصل 5: روش دلفی

فصل 6: پژوهش تاریخی

فصل 8: رویکرد تاریخی تطبیقی

فصل 9: رویکرد قوم‌شناسی

فصل 10: رویکرد مطالعات موردی

فصل 11: رویکرد نظریۀ وابسته به زمینه

فصل 12: تحلیل متون، اسناد و ابزارهای دیگر

فصل 13: تحلیل محتوا

فصل 14: تحلیل مضمون

فصل 15: روایت پژوهی

فصل 16: پدیدارشناسی

فصل 17: تحلیل گفتمان

فصل 18: تحلیل گفتمان در روانشناسی

فصل 19: نشانه‌شناسی

فصل 20: هرمنوتیک

فصل 21: تحلیل داده‌های کیفی

فصل 22: اعتبار و پایایی در پژوهش کیفی

فصل 23: نمونه‌گیری در پژوهش کیفی