آدرین ولز

بیوگرافی آدرین ولز؛ پیشگام درمان فراشناختی

آدرین ولز (Adrian Wells)، روانشناس بالینی برجستۀ بریتانیایی، در دهۀ ۱۹۶۰ در بریتانیا متولد شد. او تحصیلات خود را در دانشگاه لیدز، دانشگاه استون و دانشگاه پنسیلوانیا به پایان رسانده است. ولز هم‌اکنون استاد روانشناسی بالینی و آسیب‌شناسی روانی تجربی در دانشگاه منچستر و استاد مدعو در دانشگاه علوم و فناوری نروژ است. او بنیان‌گذار درمان فراشناختی (Metacognitive Therapy – MCT) و مدیر کلینیک اضطراب و افسردگی منچستر است.

فعالیت های علمی و پژوهشی آدرین ولز

فعالیت‌های علمی آدرین ولز ابتدا با پژوهش‌هایی در زمینۀ روانشناسی شناختی آغاز شد. یکی از نخستین آثار مهم او، کتاب «توجه و هیجان: دیدگاهی بالینی» بود که در سال ۱۹۹۴ با همکاری جرالد متیوز منتشر شد. این کتاب، ضمن نقد مدل‌های شناختی رایج، چارچوبی نو برای کاربرد مفاهیم شناختی در فهم اختلالات روانی ارائه داد. این اثر، در سال ۱۹۹۸ برندۀ جایزۀ کتاب سال انجمن روانشناسی بریتانیا شد و با انتشار نسخۀ ویژۀ بیستمین سالگرد، جایگاه علمی خود را تثبیت کرد. این موفقیت، زمینه‌ساز تمرکز بعدی ولز بر مفهوم «فراشناخت» شد؛ یعنی توانایی اندیشیدن دربارۀ افکار خود، که بعدها شالودۀ نظری درمان نوآورانۀ او را تشکیل داد.

آدریان ولز و درمان فراشناختی (MCT)

درمان فراشناختی (Metacognitive Therapy) رویکردی نوین در روان‌درمانی است که توسط آدرین ولز توسعه یافته و بر تنظیم فرایندهای شناختی سطح بالاتر، مانند افکار دربارۀ افکار، تمرکز دارد. برخلاف درمان شناختی‌ـ‌رفتاری (CBT) که بر تغییر محتوای افکار منفی مانند «من شکست‌خورده‌ام» تأکید دارد، MCT بر تغییر الگوهای فکری و نحوۀ مدیریت توجه تمرکز می‌کند.

درمان فراشناختی در حال حاضر در قالب کارآزمایی‌های بالینی کنترل‌شده ارزیابی می‌شود و نتایج آن نشان‌دهندۀ اثربخشی بالا در درمان مشکلات روانی هستند.

آثار و مقالات برجسته آدرین ولز

آثار پژوهشی آدرین ولز گسترۀ وسیعی دارد و شامل بیش از ۲۰۰ مقاله در مجلات علمی داوری‌شده و کتاب های تخصصی است. محور اصلی مقالات آدرین ولز بررسی سازوکارهای شکل‌گیری و پایداری اختلالات روانی است؛ به‌ویژه نقش باورهای فراشناختی در تداوم این مشکلات. برای نمونه، تحقیقات او در زمینۀ اختلال اضطراب اجتماعی و اضطراب فراگیر، دیدگاه‌های تازه‌ای را در رابطه با تأثیر باورهای فرد نسبت به افکارش بر شدت ناراحتی روانی ارائه داده است.

کتاب راهنمای درمانی جامعی که او با همکاری دی. ام. کلارک تألیف کرده، به‌طور گسترده در مراکز درمانی بریتانیا مورد استفاده قرار می‌گیرد و از سوی مؤسسۀ ملی سلامت و تعالی مراقبت (NICE-National Institute for Health and Care Excellence) برای درمان اختلال اضطراب اجتماعی تأیید شده است.

ازجمله مطالعات برجستۀ او، پژوهشی مشترک با رابین بیلی بود که به باور رایج مبنی بر اینکه افراد برای «فراموشی غم» الکل مصرف می‌کنند، پرداخت. در این مطالعه، با تحلیل داده‌های ۶۹ تحقیق و ۱۲٬۳۹۴ شرکت‌کننده، شواهدی دال بر ارتباط مستقیم بین خلق‌وخوی پایین و مصرف بیشتر الکل یافت نشد؛ بلکه نتایج نشان دادند که نوشیدن بیش از حد ممکن است بیشتر در خلق‌وخوی مثبت رخ دهد.

کتاب های آدرین ولز که به فارسی ترجمه شده

1- فراشناخت‌درمانی برای اضطراب و افسردگی (Metacognitive Therapy for Anxiety and Depression) نوشتۀ آدرین ولز، ترجمۀ زهرا اندوز و مهدی اکبری، انتشارات ارجمند. این کتاب روانشناسی، اصول و تکنیک‌های MCT را برای درمان اضطراب و افسردگی شرح می‌دهد.

کتاب های روانشناسی ترجمه نشده

1- کتاب «توجه و هیجان: دیدگاهی بالینی» Attention and Emotion: A Clinical Perspective (1994)
این کتاب با همکاری جرالد متیوز نوشته شده و به بررسی نقش توجه در هیجان و آسیب‌شناسی روانی می‌پردازد.

2- کتاب «اختلالات عاطفی و متاشناخت: درمان شناختی نوآورانه» Emotional Disorders and Metacognition: Innovative Cognitive Therapy (2000)
این کتاب مفهوم فراشناخت را در درمان اختلالات عاطفی معرفی می‌کند و پایه‌های نظری درمان فراشناختی را توضیح می‌دهد. این اثر یکی از مهم‌ترین منابع در زمینۀ MCT است.

3- کتاب «درمان موارد پیچیده» Treating Complex Cases (1998)
این کتاب با همکاری تاریر و هادوک نوشته شده و به بررسی رویکردهای درمانی برای موارد پیچیدۀ روانشناختی می‌پردازد.

میراث ولز

تأثیر آدرین ولز فراتر از حوزۀ دانشگاهی است. درمان او نگرشی تازه نسبت به تکرارهای ذهنی ناسالم ایجاد کرده است. مونیکا رامیرز باسکو (Monica Ramirez Basco)، روانشناس بالینی، MCT را «انقلابی» در درمان‌های روانشناختی خوانده که محدودیت‌های مدل‌های سنتی را پشت سر نهاده است. در دورانی که نیاز به رویکردهای مؤثر برای درمان اختلالات روانی بیش‌ازپیش احساس می‌شود، آدرین ولز با درمانی مبتنی‌بر شواهد و اثربخش، افقی تازه برای روانشناسی بالینی ترسیم کرده است. درمان فراشناختی نه‌تنها زمینه‌ساز تحول نظری بوده، بلکه جایگاهی استوار در عمل بالینی یافته است.