جنون شهرت اثر برت کار – ترجمه مهیار علینقی

معرفی کتاب جنون شهرت

نام «جنون شهرت» از همان ابتدا نوید کتابی را می‌دهد که قرار نیست صرفاً چند نقد اجتماعی پراکنده درباره سلبریتی‌ها ارائه کند. برت کار در این اثر کم‌حجم، سراغ پرسشی می‌رود که کمتر کسی جرئت می‌کند آن را تا لایه‌های ناهشیار ذهن انسان دنبال کند:

«چرا این‌همه مجذوب آدم‌های مشهور می‌شویم؟ و چرا دیده‌شدن، برای بسیاری از انسان‌ها، به مسئله‌ای حیاتی بدل شده است؟»

در میان کتاب های روانکاوی مرتبط با فرهنگ سلبریتی، کمتر اثری پیدا می‌شود که چنین بی‌پروا سراغ لایه‌های ناهشیار موضوع برود. بسیاری از آثار مشابه، شهرت را صرفاً محصول رسانه یا سرمایه‌داری می‌دانند، اما «جنون شهرت بینش نو اصرار دارد که مسئله پیچیده‌تر از این حرف‌هاست.

این کتاب تلاشی است برای تحلیل روانکاوانۀ مفهوم شهرت و فرهنگ سلبریتی در آغاز قرن بیست‌ویکم و با تکیه بر سنت روانکاوی فرویدی نوشته شده است.

نویسنده از همان فصل‌های آغازین روشن می‌کند که مسئلۀ شهرت را نمی‌توان فقط با ارجاع به رسانه، شبکۀ اجتماعی یا فرهنگ مصرفی توضیح داد. او می‌خواهد نشان دهد میل به مشهور بودن و شیفتگی نسبت به چهره‌های شناخته‌شده، ریشه‌هایی بسیار قدیمی‌تر و عمیق‌تر دارد؛ ریشه‌هایی که گاه به نخستین تجربه‌های عاطفی انسان در خانواده بازمی‌گردند.

یکی از ویژگی‌های مهم کتاب این است که خواننده را در موضع قضاوت قرار نمی‌دهد. نویسنده نه سلبریتی‌ها را هیولا تصویر می‌کند و نه مخاطبان آن‌ها را ساده‌لوح می‌داند. او تلاش می‌کند نشان دهد پشت بسیاری از رفتارهایی که در ظاهر سطحی به‌نظر می‌رسند، نیازهایی بسیار انسانی پنهان شده‌اند؛ نیاز به دیده‌شدن، تأییدگرفتن، تعلق داشتن و فرار از احساس بی‌اهمیتی.

ساختار کتاب در شش فصل شکل گرفته و هر فصل مانند قطعه‌ای از یک پازل روانشناختی عمل می‌کند:

• فصل نخست به سراغ رابطۀ شهرت و خودشيفتگی می‌رود و این پرسش را مطرح می‌کند که آیا هر فرد مشهور الزاماً گرفتار نمایشگری مرضی است یا خیر.
• فصل دوم زاویۀ دید را تغییر می‌دهد و به ذهن مخاطبان سلبریتی‌ها نزدیک می‌شود؛ همان افرادی که زندگی‌شان با اخبار، تصاویر و فرازونشیب زندگی چهره‌های مشهور گره خورده است. در این بخش، مفهوم «سندرم سلبریتی‌پرستی» مطرح می‌شود.
• یکی از جذاب‌ترین بخش‌های کتاب، فصل سوم است؛ جایی که برت کار روایت رایج درباره منشأ فرهنگ سلبریتی را زیر سؤال می‌برد. برخلاف تصور عمومی، او معتقد است این پدیده محصول مستقیم رسانه‌های مدرن نیست. نویسنده با اشاره به تاریخ، نشان می‌دهد انسان‌ها از دوران باستان نیز شیفتۀ شخصیت‌های نام‌آور بوده‌اند و همین نگاه تاریخی باعث می‌شود کتاب از سطح تحلیل‌های روزمره فاصله بگیرد و خواننده را وادار کند شهرت را نه به‌عنوان یک مُد فرهنگی موقتی، بلکه به‌مثابۀ نیازی روانی بررسی کند.
• در ادامه، کتاب وارد قلمروی نظریه های فروید و دانلد وینیکات می‌شود؛ جایی که مفاهیمی مانند «رمانس خانوادگی» یا «به‌کارگیری موضوع» به شکلی قابل‌فهم برای تحلیل رابطۀ انسان با سلبریتی‌ها استفاده می‌شوند. نویسنده توضیح می‌دهد که چگونه برخی افراد، چهره‌های مشهور را به ابزاری برای ارضای نیازهای عاطفی، آرزوهای سرکوب‌شده یا حتی فرار از اضطراب‌های وجودی خود تبدیل می‌کنند.
• فصل پنجم شاید بلندپروازانه‌ترین بخش کتاب باشد. برت کار در این قسمت از منابع گوناگونی بهره می‌گیرد؛ از روانکاوی و روانشناسی تحولی گرفته تا سینما، باستان‌شناسی و حتی تاریخ کودک‌کشی. این گستردگی منابع ممکن است در نگاه اول عجیب به‌نظر برسد، اما دقیقاً همین ویژگی است که کتاب را از بسیاری از آثار مشابه متمایز می‌کند. نویسنده تلاش می‌کند نشان دهد وسواس نسبت به شهرت، در نهایت به ترس عمیق انسان از مرگ و فراموش‌شدن گره خورده است؛ انگار مشهور بودن، راهی برای شکست‌دادن ناپایداری زندگی باشد.
• و سرانجام، کتاب با ایده‌ای آرام اما تکان‌دهنده به پایان می‌رسد: شاید مهم‌ترین شکل دیده‌شدن، نه شهرت جهانی، بلکه دیده‌شدن در محیط امن خانواده و روابط صمیمی باشد. این پایان‌بندی، بعد از تمام بحث‌های نظری و روانکاوانه، حسی انسانی و تأمل‌برانگیز به کتاب می‌دهد.

امکان خرید کتاب جنون شهرت برت کار در نشر روان آموز با تخفیف ویژه فراهم شده است و همین حالا می‌توانید نسبت به تهیۀ این کتاب از همین صفحه اقدام کنید. خواهشمندیم نظرات ارزشمند خود را در زمینۀ محتوای این کتاب با ما درمیان بگذارید.

این کتاب برای چه افرادی مناسب است؟

اگر کسی بخواهد فقط چند روایت زرد درباره زندگی سلبریتی‌ها بخواند، احتمالاً این کتاب انتخاب مناسبی برایش نخواهد بود. اما برای دانشجویان روانشناسی، روان‌درمانگران تحلیلی، پژوهشگران علوم انسانی و حتی مخاطبانی که نسبت به رفتار جمعی انسان‌ها کنجکاوی جدی دارند، این اثر می‌تواند تجربه‌ای عمیق و متفاوت باشد.

از سوی دیگر، مخاطبان عمومی نیز احتمالاً بعد از خواندن کتاب، نگاه متفاوتی به شبکۀ اجتماعی، فرهنگ هواداری و حتی رابطۀ خودشان با آدم‌های مشهور پیدا خواهند کرد.

توضیحات تکمیلی

پرفسور برت کار (Brett Kahr) از شناخته‌شده‌ترین چهره‌های معاصر در حوزۀ روانکاوی و روان‌درمانی تحلیلی به‌شمار می‌رود. او بیش از چهار دهه در زمینۀ سلامت روان فعالیت کرده و علاوه بر کار بالینی، در تدریس، پژوهش و رسانه نیز حضوری پررنگ داشته است. کار عضو نهادهای تخصصی روان‌درمانی بریتانیاست و به‌عنوان پژوهشگر و استاد مهمان با مراکزی مانند مؤسسۀ تاویستاک و موزۀ فروید لندن همکاری کرده است.

بخش مهمی از آثار او به پیوند میان روانکاوی و مسائل فرهنگی، اجتماعی و حتی رسانه‌ای اختصاص دارد. کتاب‌هایی مانند «قهوه با فروید»، «چگونه به‌عنوان درمانگری شکوفا شویم» و «دیوانگان خطرناک» نشان می‌دهند که او علاقه‌ای جدی به بررسی لایه‌های پنهان روان انسان دارد؛ چه در اتاق درمان و چه در پدیده‌های جمعی و فرهنگی. «جنون شهرت» نیز در امتداد همین دغدغه نوشته شده و تلاش می‌کند رابطۀ انسان معاصر با شهرت و سلبریتی را از منظر نیروهای ناهشیار تحلیل کند.

ترجمۀ مهیار علینقی روان، دقیق و خوش‌خوان است و لحن تحلیلی اثر را به‌خوبی به فارسی منتقل می‌کند. انتشار کتاب توسط انتشارات بینش نو نیز برای مخاطبان حوزۀ روانشناسی اتفاقی آشناست.

استفاده از کاغذ کاهی، کتاب را سبک و مطالعۀ طولانی آن را آسان‌تر می‌کند. وجود پانویس‌ها، فهرست منابع و پیشنهادهایی برای مطالعۀ بیشتر نیز نشان می‌دهد با اثری مواجهیم که می‌تواند نقطۀ آغاز پژوهش‌های عمیق‌تر باشد.

نکتۀ جذاب کتاب این است که افق‌های متنوعی را پیش چشم خواننده باز می‌کند. نویسنده گاهی از تاریخ سخن می‌گوید، گاهی از نظریه‌های تحولی، گاهی از سینما و گاهی از تجربه‌های بنیادین کودکی. همین جابه‌جایی میان حوزه‌های مختلف باعث می‌شود متن زنده بماند و حس نکنید در حال خواندن یک رسالۀ صرفاً آکادمیک هستید.

بریدۀ کتاب

می‌توان بی‌معطلی به بررسی وجوه عمیق ناهشیار شخصیتی و انگیزشی پرداخت که مقوم درونیات سلبریتی‌هاست و به همین قیاس، می‌توان اثرات شهرت و ثروت بر سلبریتی‌ها را بررسی کرد. شاید تصور کنیم که زندگی سلبریتی‌ها از توالی بی‌پایان مهمانی‌ها و مجالس مجلل ساخته می‌شود، اما بسیاری از آنها در معرض حمله‌هایی رشک‌آلود و رقابت‌هایی تلخ و گزنده‌اند. مثلا آرتور لورنتس، نماینامه‌نویس، فیلم‌نامه‌نویس و کارگردان شهیر نمایش را درنظر بگیرید که شهرتش را – شاید بیش از هرچیز – مرهون نگارش کتابی است که اساس نمایش موسیقیایی جاودانه داستان وست اند شد. لورنتس در خاطراتش – که پس از مرگ او منتشر شد – می‌نویسد که شهرت برایش سیل پیام‌های ناشناس تهدیدآمیز و بدخواهانه را به بار آورده که روی دستگاه پیامگیر تلفنش ضبط می‌شدند؛ پیام‌هایی نظیر: «می‌دانی چند نفر از تو متنفرند؟» یا «هنوز نمردی؟» (به نقل از لورنتس، 2012، ص.85).

همه معترف‌اند که سلبریتی‌ها با مسائل روان‌شناختی، بیماری و ابعاد تیره و تار مشهور بودن دست به گریبان‌اند. اما مخاطبانی که پول می‌دهند تا نمایان شدن دنیای درونی سلبریتی‌ها را تماشا کنند چطور؟

فهرست کتاب جنون شهرت

فصل اول: «محسود و محبوب و بی‌اندازه ناشاد»: آیا همۀ سلبیریتی‌ها دیوانه‌اند؟

فصل دوم: نشانگان سلبریتی‌پرستی

فصل سوم: «فردا صبح بیدارشدم و دیدم که مشهور شده‌ام»: به‌سوی تاریخ اشتهار

فصل چهارم: «روان‌شناسی صحنه نخستین»: ریشه‌های سلبریتی‌پروری

فصل پنجم: «لجن‌مالی آنچه متعالیست…»: به‌سوی نظریه‌ای جامع‌تر

فصل ششم: «من سلبریتی‌ام و خود خبر ندارم» در باب سلبریتی شدن در خانه خودمان