راهنمای یادگیری و تدریس تلفیقی – ژانت مک دونالد

معرفی کتاب راهنمای یادگیری و تدریس تلفیقی

کتاب راهنمای یادگیری و تدریس تلفیقی در نظام آموزش حضوری و از راه دور نوشتۀ ژانت مک دونالد (با ترجمۀ اسماعیل زارعی زوارکی و وحید صالحی) در ۱۵ فصل تنظیم شده و به‌طور هدفمند به یکی از مهم‌ترین چالش‌های آموزش در جهان امروز پاسخ می‌دهد؛ اینکه چگونه می‌توان یادگیری را در محیط کلاس و همچنین در بسترهای آنلاین به شکل مؤثر، نظام‌مند و قابل اجرا طراحی کرد.

این کتاب دقیقاً برای زمانی نوشته شده که فناوری‌های نوین اطلاعاتی و ارتباطی، مرزهای آموزش حضوری را کم‌رنگ کرده‌اند و در عمل امکان تبادل اطلاعات و شکل‌دهی ارتباط آموزشی را در نظام آموزش از راه دور فراهم آورده‌اند.

به همین دلیل، در سال‌های اخیر شاهد گسترش استفاده از شیوه‌های آموزش از راه دور حتی در کنار آموزش حضوری هستیم و بسیاری از سیستم‌ها تلاش می‌کنند آموزش را به سمت الگوهای تلفیقی، انعطاف‌پذیر و متناسب با شرایط واقعی حرکت دهند.

در چنین بستری، اثر حاضر با رویکردی کاربردی وارد موضوع می‌شود و تلاش دارد راهنمایی عملی برای یادگیری و تدریس تلفیقی ارائه کند؛ راهنمایی که نه فقط در حد معرفی مفاهیم باقی می‌ماند، بلکه می‌کوشد به خواننده کمک کند از نظریه به اجرا برسد.

کتاب راهنمای یادگیری و تدریس تلفیقی سه بخش اصلی و پانزده فصل دارد و در هر بخش، ابعاد مختلف آموزش تلفیقی، تدریس آنلاین و نیز پرورش یادگیرندگان مستقل توضیح داده می‌شود.

این ساختار سبب می‌شود خواننده ابتدا تصویر روشن و منسجمی از رویکرد تلفیقی به دست آورد، سپس با اجزای تدریس در محیط آنلاین آشنا شود و در نهایت یاد بگیرد چگونه یادگیری را طوری طراحی کند که دانش‌آموز یا دانشجو به سمت استقلال فکری و خودراهبری حرکت کند.

یکی از محورهای کلیدی کتاب، بحث رویکرد تلفیقی است؛ رویکردی که در آن از کلیۀ نظریه‌های یادگیری، رسانه‌ها و روش‌های تدریس، و همچنین انواع شیوه‌های ارزشیابی به شکل انعطاف‌پذیر استفاده می‌شود. در رویکرد تلفیقی، قرار نیست یک روش یا یک رسانه به‌تنهایی همه نیازهای آموزشی را پوشش دهد.

بلکه کتاب بر این ایده تأکید دارد که انتخاب راهبرد آموزشی باید با ویژگی‌های یادگیرنده، اهداف یادگیری، ماهیت موضوع درسی، و امکانات و شرایط واقعی معلم یا مدرس هماهنگ شود.

این انعطاف‌پذیری کمک می‌کند فرایند تدریس و یادگیری در عمل مؤثرتر باشد، چون طراحی آموزشی بر اساس زمینه واقعی انجام می‌گیرد و صرفاً بر اساس یک نسخه ثابت نیست. این کتاب همچنین در سطحی قابل استفاده برای معلمان و مدرس‌ها، به این می‌پردازد که تدریس در بستر آنلاین چگونه باید سازمان‌دهی شود.

در واقع بخش تدریس آنلاین تنها به توصیف ابزارها محدود نمی‌شود، بلکه به خواننده یاد می‌دهد تدریس آنلاین را به‌عنوان یک فرایند آموزشی ببینید: از هدف‌گذاری و طراحی فعالیت‌ها گرفته تا ایجاد تعامل و مدیریت یادگیری.

علاوه بر آن، کتاب بر مسئله پرورش یادگیرندگان مستقل هم تمرکز دارد؛ موضوعی که در آموزش از راه دور اهمیت بیشتری پیدا می‌کند، زیرا یادگیرنده در بسیاری از مواقع باید بتواند مسیر یادگیری خود را مدیریت کند، برنامه داشته باشد، پیگیری کند و مسئولیت یادگیری خود را بپذیرد.

از مجموع این رویکردها می‌توان دریافت که کتاب راهنمای یادگیری و تدریس تلفیقی، صرفاً یک منبع نظری نیست. بلکه یک راهنمای عملی برای افرادی است که می‌خواهند آموزش را در شکل تلفیقی طراحی، اجرا و ارزشیابی کنند؛ به‌ویژه در شرایطی که آموزش حضوری و آموزش از راه دور در کنار یکدیگر معنا پیدا کرده‌اند و نظام‌های آموزشی نیاز دارند معلمان و اساتید بتوانند هم در کلاس و هم در فضای آنلاین کیفیت یادگیری را ارتقا دهند.

کتاب مرتبط: نظریه های یادگیری و الگوهای تدریس

این کتاب برای چه افرادی مناسب است؟

مطالعۀ این کتاب برای هر کسی که در حوزه تدریس، طراحی آموزشی و یادگیری فعال فعالیت می‌کند بسیار مفید است. اگر شما در جایگاه آموزش‌دهنده یا پژوهشگر آموزشی هستید و می‌خواهید یادگیری را در محیط‌های حضوری و غیرحضوری به شکل هدفمندتر و مؤثرتر پیش ببرید، این کتاب می‌تواند یک همراه ارزشمند باشد.

روانشناسان: روانشناسان حوزه آموزش و یادگیری که با موضوعات مرتبط با یادگیری، انگیزش، خودراهبری یادگیرنده و طراحی مداخلۀ آموزشی سروکار دارند، می‌توانند از دیدگاه کتاب برای فهم بهتر فرایند یادگیری در محیط‌های ترکیبی و همچنین برای طراحی فعالیت‌هایی استفاده کنند که به استقلال یادگیرنده کمک می‌کند.

دانشجویان: دانشجویان رشته‌های مرتبط با آموزش، تربیت و علوم تربیتی، به‌ویژه دانشجویانی که در مسیر یادگیری مبانی و روش‌های تدریس، فناوری آموزشی و برنامه‌ریزی آموزش از راه دور قرار دارند، می‌توانند کتاب راهنمای یادگیری و تدریس تلفیقی انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی را به‌عنوان یک منبع علمی و در عین حال کاربردی دنبال کنند.

معلمان: معلمان و مدرس‌هایی که می‌خواهند تدریس خود را از حالت صرفاً حضوری به سمت تدریس تلفیقی و ترکیب عناصر حضوری و آنلاین توسعه دهند، با ساختار فصل‌ها و تأکید کتاب بر رویکردهای اجرایی می‌توانند برنامه‌های آموزشی عملی‌تر، فعالیت‌های یادگیری منسجم‌تر و ارزشیابی دقیق‌تری طراحی کنند.

اساتید و کارشناسان تعلیم و تربیت: اساتید و کارشناسان برنامه‌ریزی آموزشی و همچنین دست‌اندرکاران سیاست‌گذاری و طراحی دوره‌های آموزشی (در سطوح مختلف) می‌توانند از رویکرد تلفیقی و بخش‌های مرتبط با تدریس آنلاین برای بهبود طراحی دوره‌ها، ساخت مسیر یادگیری و تقویت تعامل بهره ببرند.

این کتاب همچنین برای مخاطبین نظام آموزش عالی بسیار مناسب است؛ چون به شکل مستقیم به ساحت‌های آموزش عالی و آموزش تخصصی مرتبط می‌شود و می‌تواند در درس‌هایی مانند مبانی و اصول نظری تکنولوژی آموزشی، تکنولوژی آموزشی پیشرفته، روش‌ها و فنون تدریس پیشرفته و نیز برنامه‌ریزی آموزش از راه دور مورد استفاده قرار گیرد.

توضیحات تکمیلی

از ویژگی‌های مثبت کتاب راهنمای یادگیری و تدریس تلفیقی (blended learning & online tutoring a good practice guide)، ساختار منظم و یادگیرانه آن است. کتاب در ابتدای هر فصل با ارائه کادرها و جداول، موضوع فصل را روشن‌تر می‌کند و به خواننده کمک می‌دهد بداند قرار است دقیقاً روی چه ابعاد و مؤلفه‌هایی تمرکز کند. این شیوه باعث می‌شود مطالعه برای مخاطب هدفمندتر و درک مطالب سریع‌تر اتفاق بیفتد.

در پایان هر فصل نیز کتاب با ارائه خلاصه، جمع‌بندی مؤلفه‌های اصلی را انجام می‌دهد و همین امر به یادآوری و تثبیت مفاهیم کمک می‌کند. همچنین ارائه منابع در پایان فصل‌ها باعث می‌شود مخاطب مسیر مطالعه خود را ادامه دهد و برای پژوهش یا تکلیف علمی به سراغ منابع تکمیلی برود.

در مجموع می‌توان گفت این ویژگی‌ها کتاب را برای مطالعه خودآموز، تدریس در کلاس‌های آموزشی و همچنین برای استفاده در مسیر پژوهش و طراحی آموزشی مناسب‌تر کرده است.

نویسنده کتاب راهنمای یادگیری و تدریس تلفیقی، ژانت مک دونالد (Janet MacDonald)، با سابقه و تخصص در زمینۀ آموزش و تکنولوژی‌ آموزش، ارزش قابل توجهی به این اثر بخشیده است.

ترجمه این اثر توسط اسماعیل زارعی زوارکی، دارای دکتری علوم تربیتی و استاد دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی دانشگاه علامه طباطبایی و وحید صالحی انجام شده است. این کتاب به همت انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی چاپ شده و در اختیار مخاطبین قرار گرفته است.

کتاب مرتبط: طراحی تدریس برای یادگیری

بریدۀ کتاب

نقش حمایت چهره به چهره

هنگامی که می‌خواهیم نقش حمایت چهره به چهره را در یک راهبرد تلفیقی بررسی کنیم با کمبود مطالعات انجام شده در این زمینه مواجه می‌شویم. البته حمایت چهره به چهره یکی از راهبردهای تدریس است که همیشه وجود داشته و شاید مزایای آن آن‌قدر آشکار است که نیازی به بررسی آن نباشید. در رویکرد سنتی در آموزش دانشگاهی احتمالا اساتید بیشترین تجربه را در این حیطه چه به صورت جلسات آموزشی، سمینارها، آزمایشگاه‌ها یا سخنرانی‌ها دارند. اما با توانایی‌های بالقوه رسانه‌های آنلاین، اکنون زمان آن است که بر مجموعه‌ای از شیوه‌های مختلف که ارتباط چهره به چهره از طریق آنها می‌تواند یادگیری را مورد حمایت قرار دهد، بیندیشیم تا بتوانیم استفادۀ بهینه‌ای از آن نماییم. باید نسبت به این مسأله آگاه باشیم که یک جلسه چهره به چهره در راهبرد تلفیقی الزما نقش‌های پیشین خود را در آموزش سنتی ایفا نخواهد کرد.

فهرست مطالب کتاب راهنمای یادگیری و تدریس تلفیقی (در نظام آموزش حضوری و از راه دور)

فصل اول: مقدمه

بخش اول: رویکردهای یادگیری تلفیقی

فصل دوم: حمایت معلم محور تأملی بر شیوه های کنونی

فصل سوم: دیدگاه اساتید درباره مداخله مؤثر

فصل چهارم یادگیری تلفیقی و عمل گرایی

فصل پنجم: یادگیری تلفیقی و آموزش

بخش دوم: تدریس آنلاین

فصل ششم: حمایت یادگیرندگان با استفاده از رسانه های غیر همزمان

فصل هفتم: تکنیک های مفید برای رؤسای جلسات در همایشهای آنلاین

فصل هشتم: حمایت دانشجویان با استفاده از رسانه های همزمان….

فصل نهم: تکنیک های مفید برای رؤسای جلسات جلسات همزمان آنلاین

بخش سوم: پرورش یادگیرندگان مستقل

فصل دهم: تجربه یادگیری تلفیقی

فصل یازدهم: طراحی دوره درسی یادگیری تلفیقی

فصل دوازدهم: پرورش جستجوگران الکترونیکی

فصل سیزدهم: پرورش نویسندگان الکترونیکی

فصل چهاردهم: پرورش ارتباط گران و مشارکت کنندگان الکترونیکی

فصل پانزدهم: توسعه کارکنان در یادگیری تلفیقی