فلسفه علم روانشناسی – خسرو باقری

معرفی کتاب فلسفه علم روانشناسی

کتاب فلسفه علم روانشناسی خسرو باقری این موضوع را بررسی می‌کند که روانشناسی با چه روشی و بر چه اساسی ادعا می‌کند که می‌تواند «خود» آدمی را بشناسد؟

ساختار اصلی کتاب حول سه پرسش کلاسیک فلسفهٔ علم شکل گرفته: موضوع علم روانشناسی چیست؟ با چه روشی باید مطالعه شود؟ و چه کاربردهایی از آن می‌توان انتظار داشت؟

کتاب همچنین به مباحثی چون حالات روان‌تنی و آگاهی، ضمیر ناخودآگاه به‌عنوان موضوع روانشناسی، ساختار ذهن و تکوین آن، رفتار به‌عنوان موضوع روانشناسی، و پدیده‌های عصب‌روان‌شناختی می‌پردازد و پیش‌فرض‌های فلسفی مکتب‌هایی چون روانکاوی فروید، روانشناسی رشد پیاژه و روانشناسی سازه‌های شخصی جرج کلی را وامی‌کاود؛ حوزه‌ای که باقری در آثار متعدد دیگر خود نیز دنبال کرده است.

کتاب فلسفه علم روانشناسی خسرو باقری نوع پرست، در سه بخش و 12 فصل تألیف شده است، که در بخش اول چیستی فلسفه، در بخش دوم شباهت مؤلفه‌هایی مثل رفتار، شناخت به روانشناسی و در بخش سوم روش‌های پژوهش انجام‌شده در روانشناسی بیان شده‌است.

باقری همچنین مبانی فکری مکتب‌های مهمی مثل روانکاوی فروید، روانشناسی رشد پیاژه، و نظریهٔ جرج کلی را هم بررسی می‌کند و سپس ایده و دیدگاهی به ما ارائه می‌دهد که بخشی از آن نیز این است که هیچ نظریه‌ای نمی‌تواند همۀ واقعیت روان انسان را نشان دهد.

این اثر را انتشارات سمت در سال 1398 به‌عنوان منبع اصلی درس دو‌ واحدی «فلسفهٔ علم روانشناسی» در مقطع کارشناسی رشتهٔ روانشناسی منتشر کرده و تاکنون به چاپ‌های متعدد رسیده است. تألیف این اثر، به گفتهٔ خسرو باقری، حاصل سال‌ها تدریس و پژوهش او در همین زمینه بوده است.

از نکات مثبت کتاب، کوچک بودن متن و کم بودن تعداد صفحات آن است که باعث می‌شود بتوانید آن را در هرجایی مطالعه کنید. متن ساده کتاب فلسفه علم روانشناسی خسرو باقری، نیز در تمام فصول حفظ شده است تا خوانندگان علاقه‌مند بدون توجه به پیش‌زمینه‌ای که دارند بتوانند از آن استفاده کنند.

در کتاب فلسفه علم روان شناسی انتشارات سمت، می‌توان به ویژگی‌هایی از جمله نقل قول از بزرگان، مقدمه درابتدای هرفصل، جداول و اشکال سیاه و سفید جهت فهم بهتر مخاطب و وجود سؤالاتی در انتهای برخی از فصل اشاره کرد. همچنین نازک‌بودن صفحات و گِرم پایین بودن آن‌ها از دیگر ویژگی‌های این اثر محسوب می‌شود.

قیمت کتاب حاضر با تخفیف ویژه در نشر روان آموز درنظر گرفت شده است و همین حالا امکان خرید کتاب فلسفه علم روانشناسی دکتر خسرو باقری با بیشترین تخفیف از نشر روان آموز امکان پذیر است.

کتاب مرتبط: فلسفه علم روانشناسی مسعود آذربایجانی

این کتاب برای چه افرادی مناسب است؟

خرید کتاب فلسفه علم روانشناسی خسرو باقری، به‌دلیل دربرداشتن مفاهیمی در رابطه با فلسفۀ روانشناسی، علاوه‌بر دانشجویان روانشناسی، به افراد عادی علاقه‌مند به مباحث روانشناسی و فلسفه هم پیشنهاد می‌شود.

توضیحات تکمیلی

دکتر خسرو باقری (Khosrow Bagheri)، متولد 1336 و از برجسته‌ترین چهره‌های فلسفۀ تعلیم و تربیت در ایران است. ایشان دورۀ دکتری فلسفه روانشناسی خود را در استرالیا به پایان رساند و پس از بازگشت به عنوان استاد تمام در دانشگاه تهران مشغول به فعالیت شد.

تأسیس انجمن فلسفه تعلیم و تربیت ایران از جمله فعالیت‌های دکتر باقری بوده. وی همچنین صاحب نظریۀ «عاملیت انسان در دیدگاه اسلامی» است که اولین بار در کتاب هویت علم دینی مطرح شد و در سال 1387 به ثبت رسید.

بریدۀ کتاب فلسفه علم روانشناسی باقری

در رابطۀ نخست میان فلسفه و علم، نظر بر آن است که فلسفه با مفروضات یا تصاویر بنیادی از امور سروکار دارد و از این رو، علم همواره در دامنۀ فلسفه تلاش می‌کند. به همین دلیل، از این دیدگاه به‌عنوان بنیادی‌نگری یاد شده است. این نام حاکی از آن است که فلسفه، ابعاد بنیادی علم را پی‌ریزی می‌کند. قرار داشتن در دامنۀ علم، هم در آغاز و هم در فرجام کار علم، قابل تصور است. در آغاز، هنگامی که دانشمند علم تجربی می‌خواهد روی موضوع خاصی کار کند، فلسفه از طریق مفروضات متافیزیکی یا معرفت‌شناختی معینی که در مورد آن موضوع فراهم می‌آورد، بر حرکت علم تأثیر می‌گذارد. در فرجام کار علم نیز، هنگامی که دستاوردهای علوم مختلف در اختیار انسان قرار می‌گیرد، فراهم آوردن تصویری کلی و فراگیر از این یافته‌ها به مدد فلسفه و برحسب همان مفروضات متافیزیکی یا معرفت‌شناختی میسر می‌گردد.

در رابطۀ دوم میان فلسفه و علم، این دو درهم‌تنیده‌اند و تفاوت نوعی میان آن‌ها نیست. از این دیدگاه با عنوان طبیعی‌گرایی یاد شده است.

فهرست کتاب فلسفه علم روانشناسی باقری

مقدمه

بخش اول: مفاهیم اساسی

• فصل اول: فلسفه علم و رابطۀ آن دو

مقدمه

چیستی فلسفه

فلسفه: دانش یا روش؟

ویژگی‌های فلسفه

چیستی علم تجربی

چالش دربارۀ چیستی علم تجربی

سخن حداقلی دربارۀ علم تجربی

رابطۀ میان فلسفه و علم

دو نوع رابطه میان فلسفه و علم

سه استعاره برای رابطۀ فلسله و علم

رابطۀ پیش فرض های علم با عینی بودن آن

• فصل دوم: فلسفۀ علم و فلسفه علم روان‌شناسی

مقدمه

چیستی فلسفۀ علم

چیستی فلسفۀ علم روان‌شناسی

ابعاد فلسفۀ علم روان‌شناسی

مفاهیم مرتبط با فلسفۀ روان‌شناسی

اهمیت فلسفۀ روان‌شناسی

اهداف فلسفۀ روان‌شناسی

در یک نگاهبخش دوم : موضوع روان‌شناسی

• فصل سوم : از حالات روان‌تنی تا آگاهی

مقدمه

همبستگی‌های روان‌تنی همچون موضوع روان‌شناسی

آگاهی همچون موضوع روانشناسی

بحث و بررسی در مورد پدیده‌های روان‌تنی و آگاهی

روان‌شناسی آگاهی و نقد سنت روان‌تنی

عنصرگرایی در تحلیل آگاهی

• فصل چهارم: ضمیر ناخودآگاه همچون موضوع روان‌شناس

مقدمه

رویکرد فیزیکی فروید

چرخش اول فروید: ناخودآگاه و انسان غیر عقلانی

چرخش دوم فروید: جایگاهی برای عقل یا تحکیم ناخودآگاه؟

بحث و بررسی در مورد ناخودآگاه

روان‌شناسی؛ علم طبیعی یا علم تفسیری؟

یکپارچگی / تجزیۀ روان و غیر عقلانی بودن انسان

• فصل پنجم: ساختار ذهن همچون موضوع روان شناسی

مقدمه

تبیین گشتالتی ساختارهای ذهنی

مفهوم گشتالت

مفهوم پیکربندی

مفهوم پرگنانتس

مفهوم آمایه

مفهوم فراگذاری و رابطۀ آن با تفکر

بحث و بررسی در مورد ساختار ذهن

رویکرد فروکاهشی گشتالت

• فصل ششم: تکوین ساختار ذهن همچون موضوع روان‌شناس

مقدمه

جایگاه کانونی ساختار ذهن در روان‌شناسی تکوینی

تحولی نگریستن به ساختارهای ذهنی

تحول از زیست تا ذهن

تبیین ضرورت‌های ریاضی و منطقی

بحث و بررسی در مورد تکوین ساختار ذهن

دیدگاه نوظهور گرایی پیاژه

روند ثابت تحول ذهن

غفلت از نقش زبان و روابط اجتماعی

مغالطۀ تکوینی در معرفت‌شناسی

• فصل هفتم: رفتار همچون موضوع روان شناسی

مقدمه

رفتار به منزلۀ موضوع روان‌شناسی

واتسن: روان‌شناسی، یک علم طبیعی

رفتارگرایی رادیکال اسکینر

پشتوانۀ فلسفی رفتار گرایی

بحث و بررسی در مورد رفتار

چالش با رفتار به منزلۀ موضوع روانشناسی

چالش با پشتوانۀ فلسفی رفتارگرایی

در باب انکار موجودیت امور روانی

• فصل هشتم: شناخت همچون موضوع روانشناسی

مقدمه

فراخواندن ذهن به عرصۀ روان شناسی

چیستی روان شناسی شناختی

فطری بودن امور ذهنی

رویکرد طبیعی گرا به « دربارگی» امور ذهنی

بحث و بررسی در مورد شناخت

روان شناسی شناختی: انقلابی در روانشناسی؟

آگاهی ؛ حلقه ای مفقود در روانشناسی شناختی

ابهام های مربوط به بررسی آگاهی

ابهام های مربوط به فطری بودن امور ذهنی

چالش التفاتی بودن امو ذهنی برای طبیعی گرایی

• فصل نهم:پدیده های عصب روان شناختی همچون موضوع روان شناسی

مقدمه

نوزایی عصب روان شناسی در اواخر سدۀ بیستم

چیستی پدیده های عصب روان شناختی

بحث و بررسی در مورد پدیده های عصب روان شناسی

نقد نگرش فرو کاهشی از منظر نوظهور گرایی

نقد نگرش فرو کاهشی از منظر تجربۀ اول شخص

بخش سوم: روش پژوهش در روان شناسی

مقدمه: مروری بر برخی از روشهای پژوهش روانشناختی

• فصل دهم: روش درون بینی آزمایشگاهی وونت

مقدمه

درون بینی ذهن گرا و درون بینی روشمند

مبنای فیزولوژیک درون بینی روشمند

بحث و بررسی در مورد روش درون بینی آزمایشگاه

تجدید نظرطلبینورفتار گرایان

رفتارگرایی رادیکال اسکینر

پشتوانۀ فلسفی رفتارگرایی

بحث و بررسی در مورد رفتار

چالش با رفتار به منزلۀ موضوع روان‌شناسی

چالش باپشتوانۀ فلسفی رفتارگرایی

در باب انکار موجودیت امور روانی

• فصل هشتم: شناخت همچون موضوع روان‌شناسی

مقدمه

فراخواندن ذهن به عرصۀ روان‌شناسی

چیستی روان‌شناسی شناختی

فطری بودن امور ذهنی

رویکرد طبیعی گرا به «دربارگی» امور ذهنی

بحث و بررسی در مورد شناخت

روان‌شناسی شناختی :انقلابی در روان‌شناسی؟

آگاهی؛ حلقه‌ای مفقود در روان‌شناسی شناختی

ابهام های مربوط به بررسی آگاهی

ابهام های مربوط به فطری بودن امور ذهنی

چالش التفاتی بودن امور ذهنی برای طبیعی گرایی

• فصل نهم: پدیده های عصب روان‌شناختی همچون موضوع روان‌شناسی

مقدمه

نوزایی عصب روان‌شناسی در اواخر سدۀ بیستم

چیستی پدیده‌های عصب روان‌شناختی

بحث و بررسی در مورد پدیده‌های عصب روان‌شناسی

نقد نگرش فرو کاهشی از منظر نوظهورگرایی

نقد نگرش فرو کاهشی از منظر تجربۀ اول شخص

بخش سوم: روش پژوهش در روان‌شناسی

مقدمه: مروری بر برخی از روشهای پژوهش روان‌شناختی

• فصل دهم :روش درون‌بینی آزمایشگاهی وونت

مقدمه

درون‌بینی ذهن گرا و درون‌بینی روشمند

مبنای فیزیولوژیک درون‌بینی روشمند

بحث و بررسی در مورد روش درون‌بینی آزمایشگاهی

نقد روش درون‌بینی از حیث روایی، اعتبار و فایده

دفاع از روش درون بینی

• فصل یازدهم: روش مشاهدۀ رفتاری

مقدمه

واتسن و تأکید بر روش علوم طبیعی

نو رفتارگرایان و راهبرد روش شناختی عملیات

گرایی اسکینر و روش‌شناسی تجربی رادیکال

بحث و بررسی در مورد روش مشاهدۀ رفتاری

مشکلات رویکرد نورفتار گرایان در تعریف عملیاتی امور ذهنی

نقش تبیین کنندۀ امور روانی در چالش با اسکینر

• فصل دوازدهم :روش تجربی- منطقی در روان‌شناسی تکوینی

مقدمه

ارزیابی پیاژه از روش‌های رایج

روش تجربی- منطقی پیاژه

جنبه تجربی و توصیفی روش

جنبۀ منطقی روش

بحث و بررسی در مورد روش تجربی- منطقی

مشکلات روش درون‌بینی

غفلت از تاریخچۀ زندگی فرد

غفلت از نقش عاملیت فرد

سخن آخر: آیندۀ روان‌شناسی

منابع