مادر و کودکش؛ جنبه‌های بالینی دلبستگی، جدایی و فقدان

معرفی کتاب مادر و کودکش

کتاب مادر و کودکش نوشته سلمان اختر با ترجمه زهرا قنبری و تکتم کاظمینی از انتشارات ارجمند، به موضوع دلبستگی، جدایی و فقدان از منظر روان‌کاوی می‌پردازد. محور اصلی کتاب بررسی نقش رابطه نخستین میان مادر و کودک در شکل‌گیری هویت، احساس امنیت و تجربه فرد از خود و جهان است.

نویسنده با بهره‌گیری از مفاهیم روان‌کاوی و نظریه‌های دلبستگی، روند شکل‌گیری خود را در بستر تعامل‌های اولیه زندگی توضیح می‌دهد. در این نگاه، رابطه مادر و نوزاد تنها یک پیوند عاطفی نیست، بلکه زمینه‌ای است که بسیاری از جنبه‌های شخصیت و شیوه ارتباط فرد با دیگران در آن شکل می‌گیرد.

بخش دیگری از کتاب به تجربه جدایی و فقدان اختصاص دارد. در این فصل‌ها، تأثیر غیبت فیزیکی یا عاطفی مادر بر رشد روانی کودک بررسی می‌شود و در کنار آن، به عواملی پرداخته می‌شود که می‌توانند بخشی از پیامدهای این فقدان را کاهش دهند. کتاب همچنین نشان می‌دهد که بسیاری از الگوهای ارتباطی و واکنش‌های عاطفی افراد در بزرگسالی را می‌توان در تجربه‌های سال‌های نخست زندگی ریشه‌یابی کرد.

از ویژگی‌های قابل توجه اثر، استفاده از نمونه‌های بالینی و گزارش‌های موردی است. این مثال‌ها به درک بهتر مفاهیم نظری کمک می‌کنند و مباحث تخصصی روان‌کاوی را ملموس‌تر می‌سازند. به همین دلیل، کتاب علاوه بر دانشجویان و متخصصان حوزه روان‌شناسی، برای خوانندگانی که به شناخت عمیق‌تر روابط انسانی علاقه دارند نیز قابل استفاده است.

کتاب در ده فصل تنظیم شده است و هر فصل یکی از جنبه‌های رابطه مادر و کودک را بررسی می‌کند. فصل دهم این کتاب با عنوان «قبل از خود و ثبات ابژه» به قلم حسین اعتضادی نوشته شده است. در پایان فصل‌ها نیز خلاصه‌ای از مباحث ارائه شده تا مرور مطالب و پیگیری پیوستگی موضوعات آسان‌تر شود.

کتاب مادر و کودکش سلمان اختر، رابطه مادر و فرزند را فراتر از یک موضوع صرفاً تربیتی بررسی می‌کند و آن را در پیوند با شکل‌گیری جهان درونی، هویت فردی و روابط آینده انسان قرار می‌دهد. از این رو، کتاب می‌تواند برای کسانی که به مطالعه منشأ تجربه‌های عاطفی و روانی انسان علاقه‌مندند، منبعی مفید باشد.

کتاب مرتبط: کودک دلبسته اثر کرن پرویس

این کتاب برای چه کسانی مناسب است؟

مطالعۀ این اثر برای دانشجویان روانشناسی که به مباحث دلبستگی، تحول شخصیت و روان‌کاوی علاقه دارند، سودمند است. درمانگران و مشاوران نیز می‌توانند از مباحث نظری و نمونه‌های بالینی مطرح‌شده در کتاب بهره ببرند و همچنین افرادی که می‌خواهند تأثیر روابط اولیه زندگی بر شکل‌گیری شخصیت، روابط عاطفی و تجربه‌های روانی دوران بزرگسالی را بهتر درک کنند، می‌توانند از مطالب این کتاب استفاده کنند.

پژوهشگران حوزۀ روانشناسی رشد، روان‌درمانی و مطالعات خانواده نیز می‌توانند از رویکرد تحلیلی کتاب برای آشنایی با دیدگاه‌های مختلف دربارۀ رابطۀ مادر و کودک بهره بگیرند. علاوه بر این خرید کتاب مادر و کودکش انتشارات ارجمند به والدین و علاقه‌مندان به کتاب های فرزندپروری و تربیت کودک که مایل‌اند شناخت عمیق‌تری از نقش پیوندهای عاطفی نخستین در رشد روانی کودک به دست آورند، پیشنهاد می‌شود.

توضیحات تکمیلی

بخش عمدۀ محتوای کتاب از مجموعه مقالاتی تشکیل شده است که در همایشی با عنوان «دلبستگی، جدایی و فقدان» ارائه شده‌اند و سلمان اختر (Salman Akhtar) مسئولیت گردآوری و ویرایش آن‌ها را بر عهده داشته است. سلمان اختر روان‌پزشک و روان‌کاو برجستۀ معاصر، استاد روان‌پزشکی در کالج پزشکی جفرسون و از چهره‌های شناخته‌شدۀ حوزۀ روان‌کاوی است. او افزون بر تألیف و ویرایش ده‌ها کتاب و مقالۀ تخصصی، سال‌ها در زمینۀ آموزش، پژوهش و درمان روان‌کاوانه فعالیت داشته است.

ترجمه کتاب مادر و کودکش جنبه‌های بالینی دلبستگی، جدایی و فقدان را دکتر زهرا قنبری، استادیار دانشگاه البرز، و دکتر تکتم کاظمینی بر عهده داشته‌اند؛ مترجمان کوشیده‌اند ضمن حفظ دقت علمی و امانت‌داری در انتقال مفاهیم، متن را به زبانی روان و قابل‌فهم برای مخاطبان فارسی‌زبان ارائه کنند.

بریدۀ کتاب

نقش نظام رفتاری دلبستگی در تحول «خود»

نوزاد با آمادگی ذاتی برای مشارکت در تعاملات انسانی و آمادگی بیولوژیک برای برقراری رابطه یا «پیوند عاطفی» متولد می‌شود و از مراقب به‌منزلۀ پایگاهی امن برای کاوش و «تحول خود» استفاده می‌کند (بالبی، 1958). نیاز نوزاد به برقراری پیوند با نماد مادرانه برای بقا ضروری است، اما این نیاز ورای نیازهای فیزیولوژیک قرار دارد و در اصل یک سائق اجتماعی است (بالبی، 1956).

دلبستگی اولیۀ آشفته یا ناایمن به مادر احتمالا نشانه‌ای از محرومیتی نسبی، کوتاه‌مدت یا بلندمدت، است. بالبی در کتاب سه‌جلدی خود با عنوان «دلبستگی و فقدان»، توالی واکنش‌ها نسبت به جدایی را این‌گونه شرح می‌دهد: ابتدا اعتراض، سپس درماندگی و در نهایت دل‌کندن (بالبی، 1980، 1973، 1991/1969). برخی ویژگی‌های پیوند بنیادین بین مادر و فرزند می‌توانند کاربردهای بالینی و نظری بسیار مهمی در رابطۀ درمانی میان درمانگر و بیمار داشته باشند.

فهرست کتاب مادر و کودکش؛ جنبه‌های دلبستگی، جدایی و فقدان

فصل اول: مادر چه کاری انجام می‌دهد؟ مروری اجمالی

فصل دوم: پیوند ایمن، شکل‌گیری دلبستگی و مراقبت مادرانۀ به …

فصل سوم: پیوندهای ایمن، سیستم خانواده‌گسترده و ساخت اجتماعی – …

فصل چهارم: دلبستگی و جدایی- تفرد، دو دیدگاه دربارۀ رابطۀ مادر- کودک

فصل پنجم: دلبستگی مادر-نوزاد، رمزگشایی یک معما

فصل ششم: درمان والد- کودک، در جست‌وجوی مادر گم‌شده

فصل هفتم: استفاده از ویدئو در تحقیقات و کارهای بالینی مربو ط به نوزادان،…

فصل هشتم: فقدان‌های دوران کودکی، خاطرات دوران بزرگسالی

فصل نهم: در نبود مادر، یافتن مسیرهایی جایگزین برای تحول

فصل دهم: پیش از ثبات خود و ثبات ابژه گفتار آخر