از پذیرش بدون آزمون در مقطع تحصیلات تکمیلی چه می‌دانید؟ خبر دارید که چطور می‌شود با امتیاز استعدادهای درخشان، بدون شرکت در کنکور، ادامه تحصیل داد؟ چیزی درباره‌ی شرایط استعداد درخشان ارشد دانشگاه دولتی شنیده‌اید؟ درصدی از ظرفیت پذیرش دانشگاه‌ها در مقاطع ارشد و دکتری، به دانشجویان استعداد درخشان تعلق می‌گیرد. حالا این‌که این استعدادهای درخشان چه کسانی هستند و تحت چه شرایطی می‌توانند ارشد و دکتری بدون کنکور بخوانند، موضوعی است که در مطلب حاضر، به آن می‌پردازیم.

نکات مربوط به ظرفیت پذیرش ارشد و دکتری بدون کنکور

وقتی درباره‌ی استعداد درخشان حرف می‌زنیم، از دو چیز حرف می‌زنیم؛ سهمیه‌ی استعدادهای درخشان که تحت شرایط خاصی، روی نتیجه‌ی کنکور تأثیر می‌گذارد و پذیرش استعداد درخشان دانشگاه‌ها که واجدان آن می‌توانند بدون کنکور در مقطع تحصیلات تکمیلی ادامه‌تحصیل بدهند. قبلا در مطلبی که درباره‌ی انواع سهمیه‌های کنکور نوشته‌ایم، چندوچون استفاده از امتیاز استعدادهای درخشان را در کنکور توضیح داده‌ایم که می‌توانید در مقاله‌ی سهمیه‌های کنکور ارشد بخوانیدش. حالا برویم سروقت زیروبم شرایطی که برای پذیرش بدون کنکور ارشد و دکتری، تعیین شده‌است.

چطور بدون کنکور در مقطع کارشناسی ارشد پذیرفته شویم؟

آیین‌نامه‌ی پذیرش بدون آزمون، به دانشگاه‌های سراسری اجازه می‌دهد تعدادی از دانشجویان مقطع کارشناسی را بدون آن‌که به گذشتن از سد کنکور نیاز داشته‌باشند، در دوره‌ی ارشد و دکتری، بپذیرد. کدام دانشجوها؟ خب دو گروه مشمول امتیاز استعدادهای درخشان می‌شوند؛ یک، کسانی که در فعالیت‌های علمی فوق‌برنامه مثل آزمون‌ها و المپیادهای علمی، حائز رتبه و مقام هستند. دو، کسانی که معدل بالا دارند. جزئیات بیشتر درباره‌ی شرایط، معدل استعداد درخشان ارشد و ظرفیت پذیرش کارشناسی ارشد بدون آزمون استعداد درخشان دانشگاه‌های دولتی را در ادامه می‌خوانید.

پذیرش بدون کنکور ارشد و دکتری

1. دانشجو بعد از شش نیم‌سال تحصیلی با گذراندن حداقل سه‌چهارم واحدهای درسی، ازنظر معدل کل نمرات جزو 20درصد برتر دانشجوهای هم‌رشته‎‌ی ورودی خودش باشد.

2. دانشجو، حداکثر در مدت هشت نیم‌سال تحصیلی، دانش‌آموخته شود. البته برای موارد خاص، تبصره‌ای وجود دارد که مدت‌زمان فارغ‌التحصیلی را به حداکثر 9 و 10 نیم‌سال تحصیلی افزایش می‌دهد: دانشجویان تحصیل هم‌زمان، دانشجویانی که در طرح کارورزی/ کارآموزی بلندمدت شرکت کرده‌اند، دانشجویانی که در دوره‌ی کارشناسی در دوره‌های فرعی (گذراندن واحدهای درسی مازاد از سایر رشته‌ها شرکت کرده‌اند) و دانشجویان خانمی که در دوره‌ی کارشناسی صاحب فرزند شده‌اند و از مرخصی بارداری بدون احتساب در سنوات استفاده کرده‌اند.

3. دانشگاه هم‌چنین اختیار دارد برگزیدگان رتبه‌های اول تا پانزدهم المپیادهای علمی-دانشجویی را برای ورود به همان رشته یا رشته‌های مرتبط (بنا به تشخیص کارگروه‌های تخصصی برنامه‌ریزی و گسترش آموزش عالی و با ارائه‌ی معرفی‌نامه از دبیرخانه‌ی المپیاد) بدون آزمون پذیرش کند.

4. پذیرش برای سال تحصیلی، بلافاصله بعد از دانش‌آموختگی و صرفا برای یک‌بار امکان‌پذیر است.

5. دانشجویانی که متقاضی استفاده از این نوع پذیرش هستند، فقط در رشته‌هایی که با رشته‌ی تحصیلی‌شان در مقطع کارشناسی مرتبط باشد، امکان ادامه تحصیل دارند.

آیین‌ نامه پذیرش بدون کنکور استعدادهای درخشان چه می‌گوید؟

ضوابطی که بالاتر برشمردیم، شرایط عمومی پذیرش استعدادهای درخشان است. آیین‌نامه‌ی پذیرش بدون آزمون، تصمیم‌گیری نهایی درباره‌ی شرایط اختصاصی ورود بدون کنکور به مقاطع تحصیلات تکمیلی را برعهده‌ی دانشگاه‌ها می‌گذارد. هر واحد دانشگاهی، با قرار دادن فراخوان پذیرش استعداد درخشان ارشد در وب‌سایت خود، این شرایط را به اطلاع داوطلبان می‌رساند. با حدوحدود اختیارات دانشگاه‌ها در ادامه آشنا می‌شوید.

  • دانشگاه‌های سراسری اختيار دارند حداكثر 40درصد ظرفيت روزانه‌ی دوره كارشناسي‌ارشدشان در هر رشته‌محل را به دانشجويان دوره‌ی كارشناسي پيوسته (مجموع روزانه و شبانه) به‌صورت مازاد بر ظرفيت پذيرش با آزمون اختصاص بدهند. دو-سوم از این ظرفیت به دانشجویان دانشگاه‌های سطح یک اختصاص دارد و یک‌سوم آن، دراختیار فارغ‌التحصیلان دانشگاه‌های خارج از سطح یک قرار می‌گیرد. اگر می‌خواهید بدانید منظور از دانشگاه‌های سطح یک چیست، می‌توانید پست اینستاگرامی ما درباره‌ی سطح‌بندی دانشگاه‌ها را بخوانید.
  • پذيرش اوليه‌ی دانشجويان، ازسوی دفتر استعدادهاي درخشان و با همكاري دانشكده‌هاي تابعه، صورت می‌گیرد اما تأیید نهایی برعهده‌ی کمیته‌ی منتخب معاونت آموزشی دانشگاه است. کمیته‌ی منتخب، تیمی است متشکل از معاون آموزشي دانشگاه، مدير تحصیلات دانشگاه، مدير خدمات آموزشي دانشگاه، رئيس دانشكده يا مديرگروه رشته‌ی مربوط.
  • دانشگاه‌ها در پذيرش يا رد دانشجوي بدون آزمون، مختار هستند و ملزم نیستند که ظرفیت پذیرش دوره‌ی کارشناسی‌ارشدشان را تکمیل کنند.

قوانین دانشگاه های سراسری در پذیرش ارشد و دکتری بدون کنکور

پذیرش بدون کنکور در مقطع دکتری چه شرایطی دارد؟

داوطلبان مقطع دکتری هم می‌توانند درصورت احراز شرایط موردنظر، بدون شرکت در کنکور، وارد دانشگاه شوند. ظرفیت پذیرش روزانه‌ی بدون آزمون حداکثر به‌اندازه‌ی 20درصد ظرفیت پذیرش با آزمون دوره‌ی روزانه در هر کد رشته‌محل است اما در این مورد هم تصمیم با دانشگاه‌هاست و الزامی برای اختصاص تمامی این ظرفیت به استعداد درخشان وجود ندارد. دانشجویان دکتری در چه شرایطی مشمول امتیاز استعدادهای درخشان می‌شوند؟

  • حداقل معدل کل 16 در دوره‌ی کارشناسی و معدل کل 17 در دوره‌ی کارشناسی‌ارشد مرتبط یا معدل همترازشده‌ی هر یک از این دوره‌ها طبق دستورالعمل شورای تحصیلات تکمیلی دانشگاه، ضروری است.
  • از تاریخ دانش‌آموختگی متقاضی تا اول مهرماه سال پذیرش در دوره‌ی دکتری، بیشتر از دو سال نگذشته‌باشد.
  • پذیرش در رشته‌های تحصیلی مرتبط به رشته‌ی دوره‌ی کارشناسی‌ارشد براساس تشخیص گروه آموزشی و تأیید شورای تحصیلات تکمیلی دانشگاه امکان‌پذیر است.
  • کسب حداقل 60 امتیاز از فعالیت‌های آموزشی، پژوهشی و مصاحبه مطابق جدول‌‎های ارزشیابی ضروری است. سه جدولی که در ادامه می‌آید، نحوه‌ی محاسبه‌ی این امتیازها را نشان می‌دهد.

جدول شماره‌ی 1- نحوه‌ی محاسبه‌ی امتیازات پژوهشی

نوع فعالیت حداقل امتیاز حداکثر امتیاز نحوه‌ی ارزیابی
1-1 مقالات علمی-پژوهشی داخلی و خارجی مرتبط با پایان‌نامه 1-2 گواهی ثبت اختراع موردتأیید سازمان پژوهش‌های علمی و صنعتی ایران 1-3 برگزیدگی در جشنواره‌های علمی معتبر بین‌المللی (خوارزمی، فارابی، رازی و ابن‌سینا) 7 امتیاز 40 امتیاز – هر مقاله تا 7 امتیاز – گواهی ثبت اختراع بین‌المللی تا 7 و داخلی تا 5 امتیاز -برگزیدگی داخلی تا 3 و بین‌المللی تا 7 امتیاز
مقالات علمی-ترویجی مرتبط با پایان‌نامه 6 امتیاز هر مقاله تا 3 امتیاز
مقالات چاپ‌شده در کنفرانس‌های معتبر (داخلی یا خارجی) 4 امتیاز خارجی تا 2 و داخلی 1 امتیاز
تألیف یا ترجمه‌ی کتاب مرتبط با رشته‌ی تحصیلی 4 امتیاز
کیفیت پایان‌نامه‌ی کارشناسی‌ارشد 4 امتیاز عالی تا 4 و بسیار خوب تا 2 امتیاز
حداقل و حداکثر امتیاز قابل‌محاسبه 7 40

جدول شماره‌ی 2- نحوه‌ی محاسبه‌ی امتیازات آموزشی

نوع فعالیت حداکثر امتیاز نحوه‌ی ارزیابی
معدل کل نمرات و کیفیت دانشگاه محل تحصیل دوره‌ی کارشناسی (پیوسته و ناپیوسته) 6 امتیاز مطابق با دستورالعمل اجرایی شورای تحصیلات تکمیلی دانشگاه
معدل کل نمرات و کیفیت دانشگاه محل تحصیل دوره‌ی کارشناسی‌ارشد ناپیوسته (بدون احتساب نمره‌ی پایان‌نامه) 5 امتیاز مطابق با دستورالعمل اجرایی شورای تحصیلات تکمیلی دانشگاه
طول مدت تحصیل در دوره‌ی کارشناسی* 3 امتیاز بیش از 8 نیم‌سال کارشناسی پیوسته و بیش از 4 نیم‌سال کارشناسی ناپیوسته امتیازی ندارد.
طول مدت تحصیل در دوره‌ی کارشناسی‌ارشد ناپیوسته 3 امتیاز بیش از 4 نیم‌سال امتیازی ندارد.
برگزیدگان المپیادهای علمی دانشجویی 5 امتیاز رتبه‌ی 1 تا 3: 5 امتیاز، رتبه‌ی 4 تا 6: 4امتیاز، رتبه‌ی 7 تا9: 3 امتیاز، رتبه‌ی 10 تا 12: 2 امتیاز و رتبه‌ی 13 تا 15: 1 امتیاز
داشتن توانمندی زبان خارجی 8 امتیاز مطابق شیوه‌نامه‌ی ارزیابی توانمندی زبان خارجی دانشگاه مصوب شورای تحصیلات تکمیلی دانشگاه
جمع 30  

نکته: رشته‌هایی که برنامه‌ی درسی آن‌ها در دوره‌ی کارشناسی پیوسته بیش از 8 نیم‌سال تحصیلی، در دوره‌ی کارشناسی‌ ناپیوسته، کارشناسی‌ارشد ناپیوسته بیش از 4 نیم‌سال تحصیلی و در دوره‌ی کارشناسی‌ارشد پیوسته بیش از 12 نیم‌سال تحصیلی تصویب شده‌است، با نظر کمیته‌ی مصاحبه‌کننده می‌توانند از امتیازهای مربوط به بندهای طول مدت تحصیل، بهره‌مند شوند.

جدول شماره‌ی 3- امتیازات مصاحبه

شاخص ارزیابی حداکثر امتیاز
تسلط در تجزیه و تحلیل مسائل علمی و پاسخگویی به سوالات 3 امتیاز
وسعت نظر، نوآوری و کارآفرینی 3 امتیاز
شخصیت، متانت و نحوه‌ی تعامل 3 امتیاز
نگرش و اطلاعات فناورانه مرتبط با رشته‌ی تحصیلی 3 امتیاز
توانایی فن بیان و انتقال مطالب 3 امتیاز
هم‌راستایی زمینه‌ی پژوهشی داوطلب با اولویت‌های علمی اعضای گروه 15 امتیاز
جمع 30

انتخاب رشته بدون کنکور دانشگاه آزاد

استعدادهای درخشان معمولا با اسم دانشگاه‌های دولتی شناخته می‌شود. در این مطلب هم آن‌چه درباره‌ی شرایط قبولی در مقاطع ارشد و دکتری بدون آزمون خواندید، مشخصا درباره‌ی این دانشگاه‌ها بود اما این نوع پذیرش، منحصر به دانشگاه‌های دولتی نیست. دانشگاه آزاد هم دانشجوهای ممتاز را هم به شیوه‌ی استعداد تحصیلی، پذیرش می‌کند. در ادامه، با زمان ثبت نام استعداد درخشان ارشد دانشگاه آزاد و شرایط و ضوابطش براساس آیین‌نامه‌ی جامع پذیرش بدون آزمون استعدادهای برتر و فارغ‌التحصیلان ممتاز دانشگاه آزاد، آشنا می‌شوید.

شرط معدل برای دانشجوهای استعداد درخشان دانشگاه آزاد

دانشگاه آزاد برعکس دانشگاه‌های دولتی که معدل استعدادهای درخشان را درقیاس با دانشجوهای هم‌رشته‌ی هم‌ورودی می‌سنجند، برای معدل، براساس مقطع تحصیلی، عدد مشخصی تعیین کرده‌است.

پذیرش بدون کنکور و استعدادهای درخشان

  • دوره‌ی کارشناسی‌ارشد

 داوطلبان حائز شرایط، براساس حداقل معدل 16 برای رشته‌های غیر علوم انسانی و 17 برای رشته‌های علوم انسانی، براساس امتیازات حاصل از معدل و سایر شاخص‌های مرتبط ارزیابی و براساس ظرفیت 10درصدی برای هر یک از رشته‌محل‌های انتخابی، گزینش علمی خواهندشد.

  • دوره‌ی دکتری تخصصی

داوطلبان حائز شرایط، براساس حداقل معدل 17 برای رشته‌های پزشکی و دامپزشکی، 18.5 برای رشته‌های علوم انسانی و 17.5 برای سایر رشته‌ها، براساس امتیازات حاصل از معدل و سایر شاخص‌های مرتبط ارزیابی و براساس ظرفیت 20درصدی برای هر یک از رشته‌محل‌های انتخابی گزینش برای مصاحبه‌ی علمی به گروه‌های تخصصی معرفی می‌شوند.

  • برگزیدگان جشنواره‌ها و مسابقات علمی

برای رتبه‌های اول تا سوم جشنواره‌ها و مسابقات علمی و رتبه‌ی اول تا سوم مسابقات فردی و تیمی در بخش‌ها/ لیگ‌های اصلی، حداقل معدل موردقبول در مقطع قبلی 14 است.

شرایط اختصاصی پذیرش بدون آزمون دانشگاه آزاد

آیین‌نامه‌ی پذیرش بدون آزمون دانشگاه آزاد، شرایط عمومی و اختصاصی برای دانشجوهای استعداد درخشان آزاد را تعیین کرده‎‌‌ اما دانشگاه‌ها را در جزئیات پذیرش، مختار کرده‌است؛ بنابراین ملاکتان باید ضوابط درج‌شده در اطلاعیه‌ی استعدادهای درخشان دانشگاه مدنظرتان باشد. شرایط کلی پذیرش بدون آزمون در دانشگاه آزاد را با هم مرور می‌کنیم؛

  • ثبت‌نام ارشد استعداد درخشان دانشگاه آزاد، دهه‌ی دوم خردادماه شروع می‌شود.
  • متقاضیان ادامه‌تحصیل در دانشگاه آزاد، تا ۳ سال پس از فارغ‌التحصیلی فرصت دارند که برای پذیرش براساس استعدادهای درخشان اقدام کنند.
  • برای انتخاب رشته و محل تحصیل درخواست‌کنندگان، ضرورت تجانس و ارتباط بین رشته‌ی تحصیلی قبلی و رشته‌ی مورد درخواست، درنظر گرفته می‌شود. داوطلبانی که علاقه‌مند به تحصیل در رشته‌ی همنام نباشند، می‌توانند در آزمون موردنظر شرکت کنند و درصورت کسب حداکثر 85درصد نمره‌ی آخرین فرد پذیرفته‌شده‌ی عادی، در آن رشته ادامه‌تحصیل بدهند.
  • سقف سنوات آموزشی دوره‌ی کارشناسی و کارشناسی‌ارشد برای درخواست‌کنندگان تحصیل در دوره‌ی کارشناسی‌ارشد و دکتری تخصصی به‌ترتیب 3 و 5 سال است.

نفرات برتر مسابقات دانشجویی

  • برای پذیرش نفرات اول مسابقات جهانی در دوره‌ی دکتری تخصصی، شرط مصاحبه حذف می‌شود. برگزیدگان مسابقات علمی و رتبه‌های دوم و سوم مسابقات جهانی می‌توانند صرفا تا مقطع کارشناسی‌ارشد درخواست ادامه‌تحصیل بدون آزمون بدهند.
  • مقام احرازشده در مسابقات، فقط برای یک مقطع تحصیلی قابل استفاده است و نباید از کسب مقام بیش از دو سال گذشته باشد. حداقل مشارکت در هر تخصص مرتبط با نماد جشنواره یا مسابقه‌ی علمی، حداقل 30درصد است.
  • نمره‌ی پایان‌نامه فارغ‌التحصیلان کارشناسی‌ارشد باید حداقل 18.5 باشد. برای متقاضیانی که ارزیابی پایان‌نامه‌شان به‌صورت توصیفی است، درصورت کسب درجه‌ی عالی می‌توانند در دوره دکتری پذیرش شوند.

مزایای استعدادهای درخشان

مهم‌ترین مزیت استعداد درخشان بودن، استفاده از امکان پذیرش بدون آزمون برای ادامه‌تحصیل است اما این تنها فایده‌اش نیست. دانشگا‌ه‌ها برای دانشجویان واجد شرایط استعداد درخشان، تسهیلات و امکاناتی درنظر می‌گیرند که در ادامه با آن‌ها آشنا می‌شوید. البته درنظر داشته‌باشید که قوانین و مقررات دانشگاه‌ها می‌تواند در جزئیات مزایای استعدادهای درخشان، تفاوت‌هایی ایجاد کند.

    • دريافت معرفی‌نامه براي اداره‌ها و سازمان‌هاي دولتی و غیردولتی
    • پرداخت کمک هزینه‌ی تحصیلی در مدت سنوات مجاز تحصیل
    • امکان تحصیل هم‌زمان در دو رشته و گذراندن واحدهای درسی اضافی، درصورت احراز شرايط ابلاغ‌شده ازسوی وزارت علوم
    • پرداخت کمک هزینه برای شرکت در کلاس‌های فوق‌برنامه‌ی مکمل رشته‌ی تحصیلی
    • دریافت تسهیلات مالی درراستای حمایت از پروژه‌، پایان‌نامه و رساله
    • دريافت تأيیديه برای استفاده از جوايز تحصیلی بنیاد ملی نخبگان

سخن پایانی

تیم تحریریه روان آموز، مطلب فوق را مبتنی بر دفترچه سال 1402 گردآوری کرده است و هرگونه تغییرات در این دفترچه متعاقبا در همین مطلب اعمال خواهد شد. همچنین اگر پس از خواندن این متن همچنان سوالی در ذهن‌تان پررنگ بود، در قسمت نظرات از ما بپرسید تا کارشناسان ما در اسرع وقت پاسخگوی شما باشند.

سوالات متداول

  • فراخوان پذیرش استعداد درخشان ارشد چه زمانی اعلام می‌شود؟

برای آگاهی از زمان فراخوان پذیرش استعدادهای درخشان در مقطع ارشد و دکتری، باید به وب‌سایت دانشگاه مدنظر مراجعه کنید.

  • پذیرش استعدادهای درخشان در کدام دانشگاه‌ها انجام می‌شود؟

دانشگاه‌های دولتی و آزاد طبق ضوابطی که در مطلب حاضر برشمردیم، دانشجوهای واجد شرایط را بدون آزمون پذیرش می‌کنند. دانشگاه پیام‌نور، مشمول طرح استعداد درخشان نمی‌شود.

  • شرایط لازم جهت استفاده از سهمیه استعداد درخشان کارشناسی ارشد چیست؟

شرایط لازم برای ورود بدون کنکور به دانشگاه در مقطع ارشد و دکتری، براساس آیین‌نامه‌ی آیین‌نامه‌ی پذیرش بدون آزمون به‌تفصیل در مطلب حاضر، توضیح داده شده‌است.