برنامه ریزی اجتماعی؛ تدوین، پایش و ارزشیابی مداخلات اجتماعی

معرفی کتاب برنامه ریزی اجتماعی

کتاب برنامه‌ ریزی اجتماعی اثر دکتر حسن رفیعی، دکتر فردین علی‌ پور و فاطمه خرائلی پارسا، در هفت فصل و با رویکردی علمی، به بررسی مفهوم، فرآیند و روش‌های برنامه‌ریزی اجتماعی با رویکردی متفاوت می‌پردازد.

این اثر، راهنمایی جامع برای طراحی و ارزیابی مداخلات اجتماعی است؛ مداخلاتی که به‌صورت نظام‌مند و مبتنی بر شواهد می‌کوشند مسائل و مشکلات اجتماعی را با رویکردی علمی شناسایی، تحلیل و بهبود بخشند.

نگارندگان کتاب برنامه ریزی اجتماعی با بهره‌گیری از تفکر تجربی و الگوی فرضیه‌ای – قیاسی، نشان می‌دهند که تجربه و دانش باید دست‌به‌دست هم دهند تا بتوان از دل بحران‌ها و چالش‌های اجتماعی، راه‌حل‌هایی واقعی و آزمون‌پذیر استخراج کرد.

آنان باور دارند که در مواجهه با آسیب‌ها و مسائل اجتماعی، نباید به تماشای وضعیت بسنده کرد؛ بلکه باید دست به عمل زد، مسیرهای تازه ساخت و آن مسیرها را با ارزیابی دقیق سنجید. به همین دلیل، این کتاب بر پایه روش‌های علمی معمول در علوم سلامت، رویکردی کاربردی برای سلامت اجتماعی و توانمندسازی اجتماع ارائه می‌دهد.

از این منظر، اثر حاضر نه‌تنها یک منبع نظری بلکه راهنمای عملی برای دانشجویان، متخصصان و برنامه‌ریزان اجتماعی محسوب می‌شود. مباحث کتاب از تعریف مشکل اجتماعی و فرآیند برنامه‌ریزی گرفته تا فنون اجرایی، اصول پایش، ارزشیابی و روش‌های سنجش اثربخشی مداخلات اجتماعی را دربر می‌گیرد.

خواننده در مسیر مطالعه، با مدل‌های مختلف ارزیابی، طراحی پروژه‌های اجتماعی، و شیوه‌های بررسی اثر مداخلات در سطح جامعه آشنا می‌شود. هم‌اکنون می‌توانید جهت خرید کتاب برنامه ریزی اجتماعی با تخفیف ویژه در روان آموز اقدام کنید.

کتاب مرتبط: مطالعه میدانی در روانشناسی اجتماعی

این کتاب برای چه افرادی مناسب است؟

روانشناسان: به‌ویژه متخصصان روانشناسی اجتماعی و روانشناسی جامعه‌محور که در زمینۀ مداخلات اجتماعی، سلامت روان جامعه و طراحی برنامه‌های ارتقای کیفیت زندگی فعالیت دارند. این کتاب می‌تواند در پژوهش‌های مربوط به تغییر رفتار جمعی و ارتقای تاب‌آوری اجتماعی مورد استفاده قرار گیرد.

دانشجویان: دانشجویان رشته‌های علوم اجتماعی، جامعه‌شناسی، روانشناسی، مددکاری اجتماعی، برنامه‌ریزی توسعه و علوم بهزیستی با مطالعه کتاب برنامه ریزی اجتماعی انتشارات دانژه، درک عمیق‌تری از نحوه تلفیق نظریه‌های اجتماعی با کاربردهای عملی خواهند یافت و مهارت طراحی پروژه‌های اجتماعی را به دست می‌آورند.

مددکاران اجتماعی و فعالان حوزه بهزیستی: برای آنان که در حوزه توانبخشی اجتماعی، مداخلات اجتماع‌محور یا سیاست‌گذاری رفاهی فعالیت می‌کنند، این اثر راهنمایی روشن و ساختارمند برای طراحی، پایش و ارزیابی برنامه‌های اجتماعی است.

مدیران و برنامه‌ریزان اجتماعی: مدیرانی که مسئولیت طرح‌ریزی و اجرای برنامه‌های اجتماعی را برعهده دارند، می‌توانند از مفاهیم و مدل‌های این کتاب در طراحی سیستم‌های سنجش اثربخشی و تصمیم‌گیری مبتنی بر داده استفاده کنند.

توضیحات تکمیلی

برنامه‌ ریزی اجتماعی به معنای فرآیند علمی و نظام‌مند برای شناسایی مشکلات اجتماعی، یافتن راه‌حل‌های مناسب، اجرای مداخلات اصلاحی و ارزیابی نتایج آن‌ها است. هدف اصلی این رویکرد، ایجاد تغییر مثبت در ساختارهای اجتماعی، افزایش عدالت اجتماعی و ارتقای کیفیت زندگی انسان‌ها در سطوح خرد و کلان است.

کتاب حاضر با ساختاری منظم و آموزشی تدوین شده است که در ابتدای هر فصل، بخش «اهداف و انتظارات یادگیری» وجود دارد که خواننده را برای فهم مطالب آماده می‌سازد. در پایان هر فصل نیز «خلاصه فصل» و گاه «تمرین علمی» ارائه شده تا یادگیری مفاهیم به شکل فعال و کاربردی صورت پذیرد.

وجود جداول سازمان‌یافته و پیوست‌های علمی در انتهای کتاب، کیفیت آموزشی و ارزش پژوهشی آن را به‌طور محسوسی افزایش داده است. همچنین تنوع منابع و ارجاعات علمی، به مخاطب امکان می‌دهد برای مطالعۀ بیشتر و فهم عمیق‌تر مفاهیم، به متون معتبر حوزۀ علوم اجتماعی و روانشناسی مراجعه کند.

دکتر حسن رفیعی نویسنده اول کتاب برنامه ریزی اجتماعی، استاد و پژوهشگر برجسته در حوزه روانشناسی اجتماعی و سلامت روان، با سال‌ها تجربه در طراحی مداخلات اجتماع‌محور و تألیف آثار علمی در زمینه توانمندسازی اجتماعی است.

دیگر نویسنده کتاب، دکتر فردین علی‌ پور متخصص علوم اجتماعی و توسعه جامعه‌محور، با پیشینه‌ای فعال در تدریس و پژوهش درباره نظریه‌های برنامه‌ریزی و ارزیابی اجتماعی در دانشگاه‌های کشور است و درنهایت فاطمه خرائلی پارسا، پژوهشگر حوزه مددکاری اجتماعی و ارزیابی برنامه‌های اجتماعی، با تمرکز بر پیوند میان نظریه‌های اجتماعی و کاربردهای عملی در زمینه سلامت و توانبخشی جامعه است.

این اثر توسط نشر دانژه چاپ و منتشر شده و اکنون در دسترس مخاطبان دانشگاهی و حرفه‌ای قرار دارد.

کتاب مرتبط: زمینه روانشناسی اجتماعی 

بریدۀ کتاب

تعیین مداخلۀ اجتماعی

تا اینجا تحلیل وضعیت کرده‌ایم، براساس مشکل اجتماعی اولویت‌دار و مهم‌ترین عوامل خطر و محافظ آن را شناسایی کرده‌ایم، و راهبرد پرداختن به آن عامل را هم پیدا کرده‌ایم. حال نوبت آن است که مداخله‌ای متناسب با آن راهبرد، آن عامل، و آن مشکل صورت گیرد. این مداخله چه‌گونه باید باشد؟

غالبا رسم بر این است که فرد یا گروه برنامه‌ریز، اگر هم مراحل پیش را انجام داده باشد، در این مرحله به نحوی کاملا آسانگیرانه آنچه به فکرش می‌رسد، به برنامه یا مداخله تبدیل می‌کند. این روش اگرچه برای پرورش خلاقیت برنامه‌ریزان ممکن است مفید باشد، یک اشکال بزرگ دارد: معلوم نیست این مداخله به نتیجۀ دلخواه برنامه‌ریزان برسد!

از این رو باید به سراغ مداخلاتی رفت که از پیش آزموده شده و امتحان خود را پس داده‌اند.

فهرست کتاب برنامه ریزی اجتماعی؛ تدوین، پایش و ارزشیابی مداخلات اجتماعی

فصل اول: مشکل اجتماعی (تعاریف، مفاهیم و انواع)

فصل دوم: فرایند برنامه ریزی اجتماعی

فصل سوم: فنون برنامه ریزی برای یک مداخله اجتماعی

فصل چهارم: اصول و مبانی پایش و ارزشیابی

فصل پنجم: رویکرد های پایش و ارزشیابی

فصل ششم: پایش و ارزشیابی یک برنامه اجتماعی

فصل هفتم: چینش های ارزشیابی