درمان تعامل همه‌ جانبه و یکپارچگی حسی – فیبی کادول

معرفی کتاب درمان تعامل همه‌ جانبه و یکپارچگی حسی

کتاب درمان تعامل همه جانبه و یکپارچگی حسی با صراحت می‌گوید: بسیاری از رفتارهایی که در کودکان یا بزرگسالان اوتیستیک «ناهنجار»، «پرخاشگرانه» یا «بی‌قانون» پنداشته می‌شوند، ریشه در سیستم ثبت حس متفاوت دارند؛ یعنی در نوعی آشفتگی یا تحریف در نحوۀ دریافت و پردازش محرک‌های حسی.

زمانی که نور، صدا، لمس یا حرکت برای آنان معنا و ساختار معمول ندارد، واکنش طبیعی‌شان ممکن است فرار، اجتناب، اضطراب، بی‌قراری یا رفتارهای کلیشه‌ای باشد.

نویسندگان با ظرافت علمی و انسانی، ابتدا مفهوم «یکپارچگی حسی (Sensory Integration)» را توضیح می‌دهند؛ فرایندی عصبی که در آن داده‌های حسی (بینایی، شنوایی، لامسه، تعادل و حس عمقی) پس از ثبت اولیه، پالایش و ترکیب می‌شوند تا انسان بتواند با جهان به‌صورت هماهنگ تعامل کند. وقتی این فرایند مختل شود (که در بسیاری از افراد طیف اوتیسم رخ می‌دهد)، نتیجه می‌تواند آشفتگی شناختی، هیجانی و رفتاری باشد. این تعبیر، که برخلاف بسیاری توجیه‌های سطحی و تقویتی ریشه در نوروبیولوژی و تجربۀ زیستی دارد، نقطۀ قوت شفاف و محترمانۀ کتاب است.

کتاب سپس انواع متفاوت ثبت و تنظیم حسی را دسته‌بندی می‌کند: از کودکی که محرک‌های حسی را کم‌ثبت می‌کند و خود به دنبال تحریک است، تا کسی که به هر صدای کوچک یا نور حساسیت شدید دارد. این تقسیم‌بندی همراه با توضیح عینی و مصداقی، کمک می‌کند والدین، معلمان یا درمانگران رفتار کودکان را بهتر «بخوانند»؛ نه با نگاه قضاوت، بلکه با فهم آنچه درونی تجربه می‌شود. این نگاه شناختی به «علت» به‌جای تمرکز بر «علائم»، بسیار ارزشمند است.

بخش عملی کتاب هم مهم است: با ارائۀ مثال‌ها، تصاویر، مطالعات موردی و توصیه‌های محیطی و رفتاری، «محیط قابل‌تنظیم» برای فرد اوتیستیک پیشنهاد می‌شود؛ یعنی تغییر فضای اطراف، تنظیم نور و صدا، استفاده از زمان‌بندی مناسب، پیش‌بینی محرک‌ها و توجه به الگوهای حسی خاص فرد.

همچنین فصل‌هایی به «تعامل همه‌جانبه (Multisensory Interaction)» اختصاص دارد؛ تعاملی الهام‌بخش، همدلانه، مبتنی بر بدن و ارتباط غیرکلامی که گاهی زبانی مؤثرتر از کلمات دارد؛ همان‌طور که نویسندگان تأکید کرده‌اند: برای کسانی که حتی قادر به گفتار نیستند یا در بحران هیجانی، زبان را از دست می‌دهند، «ارتباط از طریق زبان بدن و حواس» می‌تواند راهگشا باشد.

در نهایت، کتاب با حفظ تعادلی دقیق میان دانش تخصصی (نوروبیولوژی، کاردرمانی، روانشناسی) و زبانی ساده و صمیمی تأکید می‌کند که هدف این نیست «رفتار درست» را تحمیل کنیم، بلکه درکی عمیق از تجربۀ آن انسان به دست آوریم؛ تجربه‌ای که شاید برای ما غریب باشد، اما واقعیت اوست.

قیمت این کتاب روانشناسی با توجه به مطالب کاربردی ارائه شده در آن، در نشر روان آموز مقرون‌به‌صرفه در نظر گرفته شده است و علاقمندان به مطالعه می‌توانند از طریق همین صفحه اقدام به خرید کتاب درمان تعامل همه جانبه و یکپارچگی حسی فیبی کادول با بیشترین تخفیف نمایند.

این کتاب برای چه افرادی مناسب است؟

• والدین کودکان یا بزرگسالان طیف درخودماندگی: اگر فرزندتان نسبت به صدا، نور، لمس یا جنبش واکنش شدید نشان می‌دهد یا رفتار پرخاشگرانه یا اجتنابی دارد، این کتاب کمک می‌کند بدانید چرا و چگونه رفتار محیط و تعامل خود را تنظیم کنید تا کمتر باعث استرس یا آشفتگی شود.
• معلمان، مربیان مراکز استثنایی و مهدکودک‌ها: وقتی شناختی درست از ثبت و یکپارچگی حسی داشته باشید، می‌توانید فضا و برنامۀ آموزشی را به‌گونه‌ای تنظیم کنید که یادگیری و حضور برای کودک قابل‌تحمل‌تر شود.
• کاردرمانگران، روان‌درمانگران و متخصصان توانبخشی: این کتاب منبع خوبی برای استفاده از رویکرد «حس و بدن» به‌جای تمرکز صرف بر رفتار و گفتار است؛ رویکردی تلفیقی که با یافته‌های تحقیقات در زمینۀ درمان یکپارچگی حسی هم‌راستا است.
• برادران، خواهران، مراقبان و پرستاران افراد اوتیستیک: اگر در زندگی روزمره با فرد مبتلا زندگی می‌کنید یا از او مراقبت می‌کنید، این کتاب به شما می‌آموزد چطور در لحظه‌های حساس آرامش، درک و حمایت ارائه دهید.
• دانشجویان و پژوهشگران روانشناسی کودک، کاردرمانی یا توانبخشی: با ترکیب بینش نظری دربارۀ سیستم عصبی–حسی و مثال‌های عملی / مطالب مبتنی بر مورد، این کتاب مرجعی مناسب برای تحلیل، تحقیق یا آموزش است.
• هر کسی که می‌خواهد با دیدی متفاوت به تنوع تجربۀ انسانی نگاه کند: حتی اگر مستقیماً با اوتیسم در ارتباط نباشید، این اثر دید شما را نسبت به «تنوع حسی» و ارتباط انسان‌ها گسترش می‌دهد.

توضیحات تکمیلی

فیبی کادول (Phoebe Caldwell)، نویسندۀ اول این کتاب، فردی بازنشسته است که در دوران کاری خود، متخصص رویکرد ارتباط اجتماعی «تعامل فشرده» بوده است. این رویکرد عمدتاً با کودکان و بزرگسالان مبتلا به طیف اوتیسم کار می‌کند. او بیش از سی سال با افرادی که ناتوانی‌های یادگیری شدید آن‌ها با پریشانی رفتاری مرتبط است، کار کرده است.

این کتاب با تأکید بر رویکرد تعامل همه‌جانبه (Intensive Interaction)، یعنی ارتباط از راه بدن، لمس، حرکت، تنفس و توجه حسی، فرصتی فراهم می‌کند تا کسانی که گفتار ندارند یا در شرایط بحران هستند نیز «شنیده» و «دیده» شوند؛ روشی که در عمل بسیاری از مراجعان با اختلالات شدید طیف را آرام‌تر و قابل‌ارتباط تر کرده است.

ترجمۀ فارسی اثر، به کوشش دکتر محمدجواد رنجبر و دکتر عباس ابوالقاسمی انجام شده و توسط انتشارات ارجمند در سال ۱۴۰۳ منتشر شده است.

بریده ای از کتاب درمان تعامل همه جانبه و یکپارچگی حسی نشر ارجمند

با اینکه کتاب‌های زیادی در زمینۀ درخودماندگی نوشته شده است، یکی از مشکلاتی که بسیاری از این کتاب‌ها دارند، عدم بیان شیوۀ کنار آمدن با مشکلات موجود در مراقبت از این بیماران است. حتی کتاب‌هایی که توسط خود بیماران مبتلا به درخودماندگی نوشته شده است، توسط بیمارانی تألیف شده که از توانایی کلامی و گفتار برخوردارند.

این کتاب‌ها از افرادی سخن به میان می‌آورد که قادر به صحبت و همچنین مدیریت بیماری خود هستند؛ این افراد اغلب فرض می‌کنند که دیگر بیماران آسیب‌پذیر نیز به اندازۀ خود آن‌ها توانا هستند (عدم موفقیت در قرار دادن خود به‌جای دیگری یکی از مشکلات افراد درخودمانده است). ما آن دسته از بیمارانی را در این کتاب مدنظر قرار داده‌ایم که بدون گفتار، پریشان، ناتوان در کنترل خود، مستعد سرکشی و رفتارهای افراطی‌اند (من با تأمل از به‌کارگیری واژۀ «چالش‌برانگیز» اجتناب می‌کنم؛ چراکه قصد و نیت هرچه باشد، بیشتر وقت‌ها این رفتارها تضادورزانه در نظر گرفته می‌شوند).

فهرست کتاب درمان تعامل همه‌ جانبه و یکپارچگی حسی

پیشگفتار مترجمان

1. مقدمه

2. یک تجربۀ حسی متفاوت

3. دیدگاه‌های جایگزین

4. پریشانی حسی و علت‌های آن

5. تحریف‌های حسی

6. اشباع هیجانی

7. پیام‌های گیج‌کننده

8. مطالعه موردی: یک روز از زندگی مایک

9. تعامل همه‌جانبه

10. با رفتارهای آشفته چه‌کار کنیم؟

11. نتیجه‌گیری

کتاب‌شناسی و منابع سودمند

واژه‌نامه انگلیسی به فارسی

واژه‌نامه فارسی به انگلیسی