سینما و روانپزشکی – دکتر ماهیار آذر

معرفی کتاب سینما و روانپزشکی

کتاب سینما و روانپزشکی؛ بررسی اختلالات روان‌پزشکی در فیلم‌های سینمایی در یک قرن اخیر اثر دکتر ماهیار آذر، اثری پژوهشی و تحلیلی است که به‌شکلی نظام‌مند به پیوند عمیق میان هنر هفتم و علم روانپزشکی می‌پردازد.

این کتاب تنها یک مرور ساده بر فیلم‌های دارای شخصیت‌های دچار اختلالات روانی نیست، بلکه تلاشی گسترده برای واکاوی بازنمایی بیماری‌های روانی در تاریخ سینما و تحلیل آن‌ها بر پایۀ مبانی علمی روانشناسی و علوم رفتاری است.

نویسنده با بررسی تاریخچۀ سینمای جهان و جست‌وجو در میان انبوهی از منابع مکتوب، نشریات سینمایی و آثار تولیدشده در طول بیش از یک قرن، از میان نزدیک به سیصد هزار فیلم سینمایی، مجموعه‌ای گزینش شده و هدفمند را انتخاب کرده است؛ آثاری که هر یک به نحوی با مفاهیم روانپزشکی، اختلالات روانی، درمان، بستری و یا روابط پیچیدۀ انسانی درگیر هستند.

حاصل این تلاش چندسالۀ علمی، کتابی جامع است که هم برای متخصصان حوزه سلامت روان و هم برای علاقه‌مندان جدی سینما قابل تأمل و استفاده است. ساختار کتاب سینما و روانپزشکی ماهیار آذر به گونه‌ای طراحی شده که هر فصل به یکی از حوزه‌های مهم اختلالات روانی اختصاص دارد و در ذیل آن، فیلم‌های مرتبط معرفی و تحلیل می‌شوند.

اثر با بررسی مفهوم جنون در سینما آغاز می‌شود و سپس به سراغ اختلالات خلقی، اضطرابی، روان‌تنی، تجزیه‌ای، اختلالات شخصیت، اعتیاد، خودکشی، مسائل جنسی و نیز مباحثی از روانکاوی می‌رود.

در هر بخش، افزون بر معرفی فیلم‌ها، تلاش شده است تا نشانه شناسی شخصیت‌ها، شیوه‌های درمان، فضای بستری در مراکز روانپزشکی و نوع نگاه کارگردانان به بیماران روانی نیز تحلیل شود.

نویسنده تأکید می‌کند که تشخیص های مطرح شده برای شخصیت های فیلم ها، تشخیص های قطعی و نهایی نیستند؛ همان‌گونه که در فضای بالینی نیز همواره امکان اختلاف نظر و بازنگری در تشخیص وجود دارد.

این رویکرد علمی و محتاطانه، نشان‌دهندۀ پایبندی کتاب سینما و روانپزشکی به اصول آکادمیک این حوزه است و از تبدیل تحلیل‌ها به قضاوت‌های قطعی و غیرعلمی جلوگیری می‌کند.

با توجه به تجربۀ تاریخی کشور ما در زمینۀ جنگ، فصلی مستقل به اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) و آسیب‌های روانی ناشی از جنگ اختصاص یافته است. در این بخش، سینمای جنگ و بازنمایی موج انفجار، تروما و پیامدهای روانی آن با نگاهی دقیق و چندبعدی بررسی می‌شود.

این فصل از آن جهت اهمیت دارد که پیوندی میان تجربۀ زیستۀ جمعی و تصویر سینمایی برقرار می‌کند و نشان می‌دهد چگونه هنر می‌تواند بازتاب دهندۀ رنج‌های پنهان روانی باشد.

در فصل مربوط به اختلالات شخصیت، به‌ویژه شخصیت ضد اجتماعی و سایکوپات، اشاره‌ای قابل‌توجه به سینمای نوآر شده است؛ جریانی سینمایی که بسیاری از شخصیت‌های آن واجد ویژگی های تیره، ضدقهرمانانه و گاه جامعه ستیزانه هستند. تحلیل این آثار نشان می‌دهد چگونه سینما از دل تاریکی‌های روان انسان، روایت‌هایی پیچیده و ماندگار خلق کرده است.

در فصل پایانی نیز زندگی خصوصی شماری از هنرمندان سینما مورد توجه قرار گرفته و ارتباط میان زندگی شخصی، بیماری‌های روانی، اعتیاد و گاه خودکشی آنان بررسی شده است. این بخش، تصویری انسانی تر از چهره های مشهور ارائه می دهد و یادآور می شود که مرز میان نقش سینمایی و واقعیت زندگی، همواره روشن و قطعی نیست.

چنانچه قصد ثبت سفارش و خرید کتاب سینما و روانپزشکی را دارید، هم‌اکنون می‌توانید جهت تهیه این کتاب با تخفیف استثنایی در روان آموز اقدام کنید.

کتاب مرتبط: بیماری های روانی روی پرده سینما

این کتاب برای چه افرادی مناسب است؟

روانشناسان: این کتاب برای روانشناسان بالینی، مشاوران و درمانگران فرصتی فراهم می‌کند تا بازنمایی اختلالات روانی در فرهنگ عامه را بهتر درک کنند. مطالعۀ این اثر می‌تواند به آن ها در تحلیل نگرش جامعه نسبت به بیماری‌های روانی و همچنین در استفاده از فیلم به‌عنوان ابزار آموزشی یا درمانی کمک کند.

روانپزشکان: برای متخصصان اعصاب و روان، این کتاب نمونه هایی کاربردی از بازنمایی تشخیص ها، درمان ها و روابط درمانی در سینما ارائه می دهد و امکان مقایسۀ نگاه هنری و نگاه بالینی را فراهم می سازد.

دانشجویان: دانشجویان رشته های روانشناسی، روانپزشکی، علوم رفتاری و حتی سینما می توانند از کتاب سینما و روانپزشکی انتشارات ارجمند به عنوان منبعی مکمل بهره ببرند. اثر حاضر به آنان کمک می کند مفاهیم نظری را در قالب روایت های تصویری و شخصیت های داستانی بهتر درک کنند و نگاه تحلیلی تری به فیلم ها داشته باشند.

علاقه‌مندان جدی سینما: کسانی که به تحلیل عمیق فیلم‌ها و لایه‌های پنهان شخصیت‌ها علاقه دارند، با مطالعۀ این کتاب می‌توانند به درکی فراتر از داستان ظاهری آثار برسند و نشانه‌های روانشناختی را در روایت‌ها کشف کنند.

پژوهشگران حوزه فرهنگ و هنر: این اثر برای کسانی که به مطالعۀ تأثیر متقابل هنر و علوم انسانی می‌پردازند، منبعی ارزشمند در زمینۀ تحلیل میان رشته‌ای محسوب می‌شود.

توضیحات تکمیلی

کتاب سینما و روانپزشکی در چهارده فصل تنظیم شده و در مجموع 435 فیلم سینمایی را با رویکردی مبتنی بر تحلیل روانپزشکی بررسی کرده است. طبیعی است که برخی مباحث برای خوانندۀ عمومی رنگ و بوی تخصصی داشته باشد، اما شیوۀ نگارش اثر به گونه ای است که مخاطب علاقه مند نیز بتواند با اندکی دقت و تأمل از آن بهره ببرد.

در پایان کتاب، فهرستی جامع از فیلم ها، بازیگران و کارگردانان مطرح شده ارائه شده است تا خواننده بتواند مسیر مطالعۀ خود را پیگیری کرده و در صورت تمایل به سراغ آثار مورد اشاره برود.

نویسندۀ اثر، دکتر ماهیار آذر، متخصص روانپزشکی با بیش از 46 سال سابقۀ فعالیت حرفه ای در حوزۀ اعصاب و روان است. ایشان سال ها به عنوان استادیار دانشگاه شهید بهشتی به تدریس و تربیت دانشجویان پرداخته و در سال 1392 بازنشسته شده اند. تجربۀ بالینی گسترده در کنار سابقۀ دانشگاهی، به این کتاب پشتوانه ای علمی و عملی بخشیده است.

این اثر توسط انتشارات ارجمند منتشر شده است؛ ناشری شناخته شده در حوزۀ کتاب های تخصصی روانشناسی، روانپزشکی و علوم رفتاری که سال هاست منابع دانشگاهی و آثار علمی معتبر را در اختیار دانشجویان و متخصصان قرار می دهد.

کتاب مرتبط: سینما به منزله درمان

بریدۀ کتاب

راهبه خداوند (Agnes of God) 1985

کارگردان: نورمن جیسون. بازیگران: جین‌فوندا، آن بنکرافت،…..

خواهر آگنس راهبه‌ای است که متهم است فرزندی نامشروع به‌دنیا آورده و سپس او را خفه کرده، ولی خود او هیچ چیز بخاطر نمی‌آورد، برخلاف تمایل (میریام روت) مادر روحانی صومعه، (مارتا لیونیگستون) که دکتر روانکاو است از طرف دولت مأمور کشف ماجرا می‌گردد…..

راهبه خداوند درمانی است روانشناسانه که با فیلم‌هایی مانند (لیلیت) و (معجزه‌گر) قابل‌مقایسه است و رویدادهای عاطفی و گاه‌خشونت‌آمیز رو در رو قرار می‌گیرند و به درکی تدریجی از یکدیگر دست پیدامی‌کنند که در (راهبه خداوند) رازی ماورءالطبیعی نیز به آن افزوده گردیده و گفتار فیلم روی برخورد بین دیانت و منطق تکیه دارد که گاه لکۀ قرمزی در کف دست او ظاهر گشته و مناظری در مغزش جریان‌می‌یابد. مادرروحانی باادامه بازجویی مخالف است، ولی دکتر معتقد است به رغم فشاری که تحقیقات او بر خواهر آکنس وارد می‌کند. کارش را باید ادامه دهد…..

فهرست کتاب سینما و روانپزشکی ماهیار آذر

1- جنون و سینما

2- اختلالات خلقی و سینما

3- اختلالات اضطرابی و سینما

4- P.T.S.D

5- اختلالات تجزیه‌ای سینما

6- اختلالات شبه جسمی در سینما

7- اختلالات روانی جنسی در سینما

8- الکل، موادمخدر و اعتیاد در سینما

9- اختلالات شخصیت در سینما

10 خودکشی در سینما

11- سایر اختلالات روان‌پزشکی در سینما

12- اختلالات روانی کودکان و نوجوانان در سینما

13- درمان‌های روان‌پزشکی، روان‌درمانی و روانکاوی در سینما

14- زندگی شخصی وابستگان هنر سینما و مستئل روانی