مبانی و روش های پژوهش در روانشناسی – کریس بارکر

معرفی کتاب مبانی و روش‌ های پژوهش در روانشناسی

کتاب مبانی و روش‌های پژوهش در روانشناسی اثر کریس بارکر، نانسی پیسترانگ و رابرت الیوت با ترجمه مهدی طاهری و سجاد امینی منش، در 13 فصل به موضوع روش‌های پژوهش در روانشناسی بالینی و فرایند انجام تحقیقات علمی می‌پردازد. پژوهش یکی از جذاب‌ترین و مهم‌ترین حوزه‌های روانشناسی به‌شمار می‌رود که به پژوهشگران امکان می‌دهد با استفاده از روش‌های علمی و نظام‌مند، به بررسی پرسش‌های مختلف، ارزیابی شواهد موجود و دستیابی به پاسخ‌هایی معتبر بپردازند.

روش‌های پژوهش، مجموعه‌ای از رویکردها، راهبردها و ابزارهایی هستند که به محققان کمک می‌کنند تا یک مسئلۀ علمی را به‌درستی بررسی کرده، داده‌های مورد نیاز را جمع‌آوری و تحلیل کنند و نتایج حاصل از پژوهش را تفسیر کنند. نویسندگان کتاب تلاش کرده‌اند تا در هر فصل یکی از حوزه‌های اصلی پژوهش را مورد بحث قرار دهند و در پایان هر فصل، ضمن معرفی منابع تکمیلی، پرسش‌هایی را برای تأمل بیشتر خوانندگان طرح کرده‌اند تا توجه آن‌ها به مطالب اساسی فصل جلب شود.

این کتاب علاوه بر معرفی اصول و مراحل انجام پژوهش، موضوعات مهمی مانند مبانی فلسفی روش‌های مختلف پژوهشی، مسائل اجتماعی و سیاسی مرتبط با پژوهش‌های بالینی و اجتماعی، روش‌های ارزیابی پژوهش‌های منتشرشده و چگونگی طراحی و اجرای یک پروژۀ پژوهشی در روانشناسی بالینی را بررسی می‌کند.

همچنین مسیر انجام یک پژوهش علمی را از شکل‌گیری ایدۀ اولیه و آماده‌سازی مقدمات پژوهش تا انتخاب روش اندازه‌گیری، طراحی مطالعه، تحلیل داده‌ها و تفسیر یافته‌ها به‌صورت مرحله‌به‌مرحله توضیح می‌دهد. اثر حاضر سومین ویراست از این کتاب است که با هدف به‌روزرسانی محتوا و انعکاس جدیدترین تحولات حوزۀ پژوهش منتشر شده است.

از جمله تغییرات و مطالب افزوده‌شده در ویراست جدید کتاب مبانی و روش های پژوهش در روانشناسی انتشارات ارسباران می‌توان به روش‌های مرور نظام‌مند و جست‌وجو در ادبیات پژوهشی، راهنماهای ساختاریافته برای ارزشیابی ادبیات پژوهشی، روش‌های نوین روان‌سنجی، راهنمای انتخاب یک رویکرد از بین رویکردهای کیفی مختلف و کاربرد اینترنت در پژوهش‌های روانشناختی اشاره کرد.

یکی از ویژگی‌های برجستۀ این اثر ارائۀ ابزارهای آموزشی متنوع برای درک بهتر مطالب است. نویسندگان در پایان هر فصل، علاوه بر معرفی منابع تکمیلی، سؤالاتی برای تأمل بیشتر خوانندگان ارائه کرده‌اند تا مفاهیم اصلی هر فصل مرور و تثبیت شود. همچنین استفاده از جداول، کادرهای حاوی نکات مهم و ارائۀ خلاصۀ فصل، به یادگیری بهتر و مرور سریع‌تر مطالب کمک می‌کند.

کتاب مرتبط: روش تحقیق در روانشناسی اکبر رضایی

این کتاب برای چه کسانی مناسب است؟

خرید کتاب مبانی و روش‌ های پژوهش در روانشناسی به دانشجویان و متخصصان روانشناسی و سایر رشته‌های مرتبط با علوم رفتاری پیشنهاد می‌شود. این کتاب با ارائۀ مباحث پایه و کاربردی در زمینۀ روش‌های پژوهش، منبعی مفید برای دانشجویانی است که قصد دارند با اصول انجام پژوهش علمی، ارزیابی مطالعات و درک بهتر یافته‌های پژوهشی آشنا شوند.

روانشناسان بالینی، روانشناسان سلامت، روانشناسان عمومی، روانشناسان تربیتی، روان‌پزشکان و مشاوران نیز می‌توانند از مطالب این اثر برای آشنایی بیشتر با فرایند پژوهش در روانشناسی و نحوۀ بررسی و استفاده از شواهد علمی در حوزۀ تخصصی خود بهره بگیرند. خرید بهترین کتاب های آمار و روش تحقیق با بیشترین تخفیف و بهترین قیمت در روان آموز امکان‌پذیر است.

توضیحات تکمیلی

همراه این کتاب، وب‌سایتی نیز برای دسترسی به مطالب و ابزارهای کمکی در نظر گرفته شده است. خوانندگان با مراجعه به آدرس www.wiley.com/go/barker می‌توانند به منابع تکمیلی مرتبط با کتاب دسترسی پیدا کنند. در این وب‌سایت، برای هر فصل اسلایدهای پاورپوینت، سؤالاتی برای تأمل بیشتر و منابع اینترنتی مرتبط ارائه شده است که می‌تواند در یادگیری و استفاده کاربردی‌تر از مطالب کتاب مؤثر باشد.

کریس بارکر (Chris Barker) استاد روانشناسی بالینی در دانشگاه کالج لندن بوده است؛ حوزه‌های فعالیت پژوهشی او شامل روش‌های پژوهش در روانشناسی بالینی، روانشناسی سلامت و کاربرد روش‌های علمی در بررسی مسائل روانشناختی است. او نویسندۀ آثار پژوهشی متعددی در این زمینه است.

نانسی پیسترانگ (Nancy Pistrang) استاد روانشناسی بالینی در دانشگاه کالج لندن بوده است؛ پژوهش‌های او در زمینه روش‌های پژوهش در روانشناسی بالینی، فرایندهای روان‌درمانی و روابط بین‌فردی در حوزه سلامت روان انجام شده است. رابرت الیوت (Robert Elliott) استاد بازنشستۀ دانشگاه استرثکلاید در گلاسکو است. او دکتری روانشناسی بالینی خود را از دانشگاه کالیفرنیا، لس‌آنجلس (UCLA) دریافت کرده و از پژوهشگران شناخته‌شده در حوزۀ روان‌درمانی، روش‌های پژوهش کیفی و فرایندهای تغییر در درمان به‌شمار می‌رود.

مترجمان کتاب مبانی و روش های پژوهش در روانشناسی دکتر مهدی طاهری و دکتر سجاد امین‌ منش هستند که با دقت و مهارت این اثر را به زبان فارسی برگردانده‌اند. این کتاب توسط انتشارات ارسباران چاپ و به دست مخاطبان رسیده است.

بریدۀ کتاب

انجام پژوهش در برابر استفاده از آن

این مدل‌ها را می‌توان بر مبنای این‌که تا چه اندازه بالینگران را به‌عنوان تولیدکنندۀ پژوهش یا استفاده‌کننده از آن در نظر می‌گیرند، دسته‌بندی کرد. همان‌گونه که بیان شد، مدل دانشمند–بالینگر فرض می‌کند که بالینگر، پژوهش را تولید خواهد کرد (همچنان که از آن استفاده می‌کند)، در حالی که مدل بالینگر متکی بر شواهد فقط بر استفاده از پژوهش تأکید دارد. مدل‌های دانشمند عمل‌گرا و دانشمند بالینی محلی یک موضع میانه را اختیار می‌کنند؛ یعنی تأکید بر انجام پژوهش درون بافت‌های بالینی. بالینگران شهودی، صرف‌نظر از مطالعه‌های موردی، به انجام پژوهش یا استفاده از آن نمی‌پردازند. دانشمندان بالینی نیز انجام پژوهش را به‌عنوان فعالیت اصلی خود انتخاب می‌کنند.

فهرست کتاب مبانی و روش های پژوهش در روانشناسی

• فصل ۱: فرایند پژوهش

مقدمه

فرایند پژوهش

• فصل ۲: مبانی رویکردهای پژوهش

مقدمه

مسائل فلسفی

پژوهش چیست؟

تعریف پژوهش

معرفت‌شناسی

واقع‌گرایی و ساخت‌گرایی

پژوهش بنیادی و کاربردی علم چیست؟

استقراء

قیاس و ابطال‌گرایی

استنتاج فرضیه‌ای

پارادایم ها و انقلاب‌های علمی مسائل اجتماعی و سیاسی مسائل حرفه‌ای

مدل بالینگر شهودی

مدل دانشمند – بالینگر

مدل دانشمند عمل‌گرا

مدل دانشمند بالینی محلی

مدل بالینگر متکی بر شواهد

مدل دانشمند بالینی

مدل شواهد مبتنی بر عمل

مقایسه مدل‌ها

انجام پژوهش در برابر استفاده از آن

نوع پژوهش

تلویحاتی برای آموزش بالینی

مسائل شخصی

چرا روان‌شناسان پژوهش انجام می‌دهند؟

چرا روان‌شناسان پژوهش انجام نمی‌دهند؟

سبک سنگین کردن مزایا و معایب انجام پژوهش

خلاصه فصل

منابع پیشنهادی

سؤالات پایان فصل

• فصل ۳: مقدمات پژوهش

مبانی و روش‌های پژوهش در روان‌شناسی

مقدمه

صورت‌بندی سؤالات پژوهش

انتخاب موضوع

تدوین سؤالات

فرضیه آزمایی در برابر سؤالات پژوهشی اکتشافی

نقش نظریه

انواع سؤالات پژوهش

توصیفی

توصیفی – مقایسه‌ای

همبستگی

على

اندازه‌گیری

مرور ادبیات پژوهش

منابع اطلاعات

مرور نظام‌مند

فراتحليل

فراترکیب

طرح پیشنهادی پژوهش

مشورت گرفتن

مطالعه مقدماتی

تأمین بودجه

خط‌مشی‌های پژوهش در محیط‌های کاربردی

دسترسی

پاسخگویی به تردیدها

نگارش

خلاصه فصل

منابع پیشنهادی

سؤالات پایان فصل

• فصل ۴: مبانی اندازه‌گیری کمی

مقدمه

فرایند اندازه‌گیری

حوزه متغيرها

اندازه‌گیری سازه‌های روان‌شناختی

منابع و رویکردهای اندازه‌گیری

مبانی روش‌های کمی

اثبات‌گرایی

رفتارگرایی روش‌شناختی

نقد اثبات‌گرایی

نتیجه‌گیری

نظریه روان‌سنجی

تعاريف

پایایی

مقیاس‌های اندازه‌گیری

انواع اندازه‌گیری

آماره‌های پایایی

مقیاس‌های اسمی

مقیاس‌های رتبه‌ای و فاصله‌ای

ابعاد ابزار اندازه‌گیری

روایی

روایی محتوا

روایی صوری

روایی ملاکی

روایی سازه

نظریه تعمیم .پذیری

نظریه سؤال – پاسخ

سودمندی

معیارهای پایایی و روایی

خلاصه فصل و نتیجه‌گیری

منابع پیشنهادی

سؤالات پایان فصل

• فصل ۵ مبانی روش‌های کیفی

مقدمه

امتیازات روش‌های کیفی

مبانی تاریخی

مبانی فلسفی

پدیدارشناسی

فرض‌های پدیدارشناسی

نتیجه‌گیری

ساخت‌گرایی اجتماعی

پست مدرنیسم

نقد پست مدرنیسم

نتیجه‌گیری

خانواده‌های رویکرد کیفی

رویکردهای تحلیل موضوعی

تحليل محتوا

رویکرد تحلیل چارچوب

نظریه داده بنیاد

پژوهش کیفی توافقی

پدیدارشناسی تجربی

رویکردهای هرمنوتیک

تحلیل پدیدارشناسی تفسیری

تحلیل موضوعی عام

رویکردهای روایتی

تحلیل روایتی

سرگذشت پژوهی

رویکردهای مبتنی بر زبان

تحلیل گفتمان

تحلیل محاوره

ساخت شکنی

رویکردهای قوم‌نگاری

روش‌های ارزیابی پژوهش‌های کیفی

نتیجه‌گیری: انتخاب و ترکیب روش‌ها

خلاصه فصل

منابع پیشنهادی

سؤالات پایان فصل

• فصل ۶ مبانی روش‌های خودگزارشی

مقدمه

مزایا و معایب

اصطلاحات تخصصی

روش اجرا

سؤالات باز پاسخ و بسته پاسخ

روش‌های خود گزارشی کیفی

انواع مصاحبه كيفى

برنامه مصاحبه

یک نمونه از برنامه مصاحبه

سبک مصاحبه

مهارت‌های اختصاصی مصاحبه کیفی

پیگیری پاسخ‌های مصاحبه‌شونده

نمونه مصاحبه

روش‌های خودگزارشی کمی

مراحل ساخت ابزار اندازه‌گیری

طراحی پرسشنامه

پوشش موضوعی و توالی

جمله‌بندی گویه‌ها

ساخت مقیاس پاسخ

آمایه‌های پاسخ

گردآوری اجزای پرسشنامه و نگاه به آینده

ادغام روش‌های خودگزارشی کیفی و کمی

خلاصه فصل

منابع پیشنهادی

سؤالات پایان فصل

• فصل ۷ مشاهده

مقدمه

مزایا و معایب

مشاهده کیفی و کمی

مشاهده کیفی

مشاهده مشارکتی

سؤالات پژوهش

ملاحظات عملی

یادداشت‌های میدانی

مسائل اخلاقی

کیفیت داده‌ها

پژوهش مبتنی بر متن

منابع متن‌ها

مثال‌ها

مشاهدة كمى

مبانی تاریخی

روند انجام مشاهده

تعاریف عملیاتی

روش‌های مشاهده

روش اجرا

ملاحظات مربوط به پایایی و روایی

پیشنهادهای عملی برای کار با ارزیاب‌ها

خلاصه فصل

منابع پیشنهادی

سؤالات پایان فصل

• فصل ۸: مبانی طرح‌های پژوهش

مقدمه

طرح‌های غیر آزمایشی

طرح‌های توصیفی

طرح‌های همبستگی

همبستگی و علیت

طرح‌های آزمایشی

اصطلاحات تخصصی

تحلیل روایی کوک و کمپیل

طبقه‌بندی کوک و کمپبل از طرح‌های پژوهش

طرح‌های غیر تصادفی

طرح پس آزمون با یک گروه

طرح پیش آزمون – پس آزمون با یک گروه

طرح پس آزمون با گروه‌های ناهمسان

طرح پیش آزمون – پس آزمون با گروه‌های ناهمسان

طرح سری‌های زمانی منقطع

طرح‌های تصادفی

گروه‌های کنترل و مقایسه

محدودیت‌های طرح‌های تصادفی

ارزیابی کارآزمایی‌های تصادفی

کنترل شده نتیجه‌گیری: انتخاب طرح پژوهش

خلاصه فصل

منابع پیشنهادی

سؤالات پایان فصل

• فصل ۹. مبانی طرح‌های دارای نمونه کوچک

مقدمه

مبانی تاریخی

طرح‌های آزمایشی تک موردی

روند اجرا

طرح AB

طرح بازگشتی یا ABAB

طرح خط پایه چندگانه

طرح ملاک ـ متغیر

تحلیل داده‌ها

تعمیم‌یافته‌ها

طرح‌های مطالعه موردی طبیعی

مطالعات موردی روایتی

مطالعات موردی نظام‌مند

اثبات وقوع تغيير

مرتبط ساختن تغییر به درمان

بررسی تبیین‌های جایگزین

بررسی فرایند درمان

طرح سری‌های زمانی

نتیجه‌گیری

خلاصه فصل

منابع پیشنهادی

سؤالات پایان فصل

• فصل ۱۰: مبانی نمونه‌گیری و ملاحظات اخلاقی

مقدمه

نمونه‌گیری

تعمیم‌پذیری

جامعه هدف

سوگیری و معرف بودن

حجم نمونه

تحلیل توان آماری

روش‌های نمونه‌گیری

الف) نمونه‌گیری احتمالی

نمونه‌گیری تصادفی ساده

نمونه‌گیری نظام‌مند

نمونه‌گیری طبقه‌ای

نمونه‌گیری خوشه‌ای

نمونه‌گیری چندمرحله‌ای

ب) نمونه‌گیری غیر احتمالی

نمونه‌گیری در دسترس

نمونه‌گیری سهمیه‌ای

نمونه‌گیری هدفمند

رویکردهای جایگزین برای نمونه‌گیری و تعمیم‌پذیری

تعمیم‌پذیری از طریق تکرار

رویکرد بیزی

رویکرد ابطال گرایی

نمونه‌گیری شبکه‌ای یا گلوله برفی

نمونه‌گیری نظری

نمونه‌گیری اینترنتی

خلاصه و نتیجه‌گیری

ملاحظات اخلاقی

رضایت آگاهانه آسیب‌ها و منافع

حریم خصوصی و رازداری

یادگیری اصول اخلاقی از طریق خودآموزی

کمیته‌های اخلاق

خلاصه فصل

منابع پیشنهادی

سؤالات پایان فصل

• فصل ۱۱: مبانی پژوهش ارزشیابی

مقدمه

ارزشیابی چیست؟

انواع ارزشیابی

ارزشیابی ممیزی و تضمین کیفیت

بافت اجتماعی – سیاسی

ارزشیابی درونی در برابر ارزشیابی بیرونی

آن چه افراد ذینفع از ارزشیابی می‌خواهند

مقدمات ارزشیابی یک خدمت

اهداف غایی و اهداف عینی

مدل تأثير

جامعه هدف

برآورد گستردگی مشکل مورد نظر در جامعه هدف

نیازسنجی

طراحی سیستم ارائه خدمت

نظارت بر فرایند ارائه خدمت

پوشش دهی و سوگیری

سنجش پوشش دهی

نظارت بر خدمت‌رسانی

ارزشیابی پیامد

زمینه‌یابی‌های رضایتمندی مراجع

پژوهش بیمار محور و مدیریت پیامدها

تحلیل هزينه – فايده

خلاصه فصل

منابع پیشنهادی

سؤالات پایان فصل

• فصل ۱۲: تحلیل، تفسیر و انتشار

مقدمه

تحلیل کیفی داده‌ها

تحلیل درون موردی و میان موردی

مقدمات تحلیل کیفی داده‌ها

آماده‌سازی داده‌ها

ایجاد یک برداشت کلی از داده‌ها

فرایندهای تحلیل کیفی داده‌ها

معنایابی

مقوله‌بندی

یکپارچه‌سازی

عملکرد مناسب در تحلیل کیفی

تحلیل کمی داده‌ها

وارد کردن داده‌ها

وارسی داده‌ها

کاهش داده‌ها

کاوش در داده‌ها

آزمون معناداری آماری برای پاسخگویی به سؤالات پژوهش

تحلیل نیرومندی و معناداری اثرات کمّی

روایی نتیجه‌گیری آماری

روش‌های بررسی معنادار

معناداری آماری

اندازه اثر

معناداری بالینی

تفسير

نقش پژوهش در پیشبرد علم فهم معنای یافته‌ها

واقعیت‌ها دوست‌داشتنی هستند

مسائل روش‌شناختی نقاط قوت و محدودیت‌های پژوهش

روایی بیرونی

تكرار

ملاحظات علمی و کاربردی

ملاحظات علمی

ملاحظات کاربردی

انتشار

نوشتن

سبک نوشتن

انتشار

پایان

مسائل مربوط به نویسندگان

سودمندی

خلاصه فصل

منابع پیشنهادی سؤالات پایان فصل

• فصل ۱۳: سخن پایانی

مقدمه

کثرت‌گرایی روش‌شناختی

ارزیابی پژوهش

ترکیب پژوهش با عمل

چند تصویر ذهنی درباره پژوهش

سؤالات پایان فصل

واژه‌نامه

منابع