مددکاری اجتماعی سالمندی؛ مسائل و مداخلات – محمدی

معرفی کتاب مددکاری اجتماعی سالمندی؛ مسائل و مداخلات

کتاب مددکاری اجتماعی سالمندی؛ مسائل و مداخلات اثر الهام محمدی، از آن دست کتاب‌هایی است که به موضوع افزایش جمعیت سالمندان و ضرورت بازاندیشی در شیوه‌های حمایت از آنان می‌پردازد که واقعیتی مهم است در جامعۀ امروز ایران و جهان و درحال حاضر بیشتر از گذشته خود را نشان می‌دهد. این اثر که توسط انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی منتشر شده، صرفاً به معرفی مشکلات دوران سالمندی اکتفا نمی‌کند، بلکه تلاش دارد تصویری جامع از چالش‌ها، ظرفیت‌ها و راهکارهای مداخلۀ اجتماعی در این دوره از زندگی ارائه دهد.

نویسنده در این کتاب نگاه متفاوتی به مسئلۀ سالمندی دارد و برخلاف بسیاری از کتاب های روانشناسی مشابه که عمدتاً بر مشکلات فردی سالمندان تمرکز دارند، این اثر، سالمندی را در بستر گستردۀ خانواده، جامعه، نهادهای حمایتی و ساختارهای اجتماعی بررسی می‌کند. از نگاه کتاب، افسردگی، تنهایی یا افت عملکرد شناختی تنها مسائل فردی نیستند؛ بلکه نشانه‌هایی از عملکرد یا ناکارآمدی شبکه‌های حمایتی پیرامون فرد سالمند به شمار می‌آیند.

نگاه پیشگیرانه و سیستم‌محور، ستون اصلی محتوای کتاب را شکل می‌دهد. محمدی بارها نشان می‌دهد که بسیاری از مسائل دوران سالمندی را می‌توان با تقویت شبکه‌های حمایتی، افزایش مشارکت اجتماعی و بهبود شرایط محیطی کاهش داد.

الهام محمدی در این اثر کوشیده مرزهای تخصصی مددکاری اجتماعی را به‌خوبی حفظ کند. از همین رو، کتاب ضمن معرفی پارادایم‌های رایج سالمندی و نظریه‌های روانی-اجتماعی، تمرکز خود را بر موضوعاتی قرار داده که مستقیماً با حوزۀ فعالیت مددکاران اجتماعی ارتباط دارند.

یکی دیگر از ویژگی‌های ارزشمند کتاب، توجه به تنوع گستردۀ جمعیت سالمندان است. در بسیاری از منابع، تمرکز بر گروه‌های خاصی مانند افراد مبتلا به آلزایمر یا افسردگی قرار می‌گیرد؛ اما این کتاب تلاش کرده تصویری فراگیرتر ارائه دهد. سالمندانی که از سلامت روان و جسم مناسبی برخوردارند، در کنار افرادی که با مشکلات عاطفی، شناختی یا اجتماعی مواجه هستند، همگی در دایرۀ توجه نویسنده قرار گرفته‌اند.

نکتۀ مهم دیگر، توجه به شرایط فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی جامعۀ ایران در طراحی مداخلات است. بسیاری از راهکارهای مطرح‌شده صرفاً ترجمه یا اقتباس مستقیم از الگوهای خارجی نیستند، بلکه با درنظرگرفتن واقعیت‌های زندگی سالمندان در جامعۀ ایرانی مطرح شده‌اند.

در نهایت در پس همۀ فصل‌های کتاب یک پیام مشترک جریان دارد: کیفیت زندگی سالمندان تنها مسئولیت خود آنان نیست؛ خانواده، جامعه، سیاست‌گذاران و نهادهای اجتماعی نیز در شکل‌گیری این کیفیت نقش دارند. این نگرش، کتاب را از یک راهنمای آموزشی صرف فراتر می‌برد و آن را به اثری تأمل‌برانگیز دربارۀ مسئولیت اجتماعی تبدیل می‌کند.

ساختار کتاب مددکاری اجتماعی سالمندی محمدی

بخش نخست به رویکردها و نظریه‌های سالمندی اختصاص دارد و مخاطب را با دیدگاه‌های تقویمی، روانشناختی، اجتماعی، تاریخی، پزشکی و همچنین نگرش‌های مثبت‌نگر به سالمندی آشنا می‌کند. در ادامه، نظریه‌های روانی-اجتماعی این حوزه بررسی می‌شوند تا خواننده بتواند مبانی نظری مداخلات حرفه‌ای را بهتر درک کند.

بخش دوم به وضعیت روانشناختی سالمندان و مداخلات مرتبط می‌پردازد. در این قسمت ابتدا تغییرات طبیعی و عمومی این دوره از زندگی بررسی می‌شود و سپس مسائل پیچیده‌تر روانی و شناختی مورد توجه قرار می‌گیرند. مباحثی مانند اختلالات روانی دوران سالمندی، دمانس و آلزایمر، همراه با شیوه‌های مداخلۀ مددکاری اجتماعی، از مهم‌ترین موضوعات این بخش هستند.

در بخش سوم نیز کتاب به مسائل خانوادگی و اجتماعی سالمندان می‌پردازد؛ از سالمندآزاری در محیط خانواده گرفته تا کاهش روابط اجتماعی، انزوای اجتماعی، بازنشستگی، کلیشه‌های ضدسالمندی و افت جایگاه اجتماعی سالمندان. نویسنده در کنار تشریح این مسائل، راهکارهای گروه‌محور و اجتماع‌محور را نیز معرفی می‌کند؛ راهکارهایی که می‌توانند نقش مؤثری در ارتقای کیفیت زندگی سالمندان داشته باشند.

از مهم‌ترین نقاط قوت کتاب مددکاری اجتماعی سالمندی وجود خلاصه‌ای است که در انتهای هرفصل قرار داده شده است و به جمع‌بندی بهتر خواننده از مطالب کمک می‌کند.

کتاب مرتبط: روانشناسی سالمندی معتمدی

این کتاب برای چه افرادی مناسب است؟

این کتاب بیش از هر چیز برای دانشجویان و پژوهشگران رشته‌های مددکاری اجتماعی، علوم اجتماعی، رفاه اجتماعی، روانشناسی و مطالعات سالمندی ارزشمند است. با این حال دایرۀ مخاطبان آن به محیط‌های دانشگاهی محدود نمی‌شود و کارشناسان مراکز خدمات اجتماعی، مدیران سازمان‌های حمایتی، سیاست‌گذاران حوزۀ رفاه و حتی افرادی که در خانواده از یک سالمند مراقبت می‌کنند نیز می‌توانند از مطالب آن بهره‌مند شوند.

همچنین هر فردی که دغدغۀ بهبود زندگی سالمندان را دارد، می‌تواند با مطالعۀ این کتاب، دانش و بینش خود را در این زمینه افزایش دهد.

در صورت تمایل می‌توانید خرید کتاب مددکاری اجتماعی سالمندی اثر الهام محمدی را با تخفیف ویژه از سایت روان آموز انجام دهید.

توضیحات تکمیلی

الهام محمدی استادیار و عضو هیئت علمی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبائی در گروه مددکاری اجتماعی است. او دارای دکتری مددکاری اجتماعی بوده و در زمینه‌هایی مانند رفاه اجتماعی، سالمندی، آسیب‌های اجتماعی و حمایت از گروه‌های آسیب‌پذیر فعالیت آموزشی و پژوهشی دارد.

تمرکز اصلی پژوهش‌های او بر بهبود کیفیت زندگی سالمندان، خدمات روانی ـ اجتماعی و مسائل مرتبط با گروه‌های در معرض آسیب است. او تاکنون مقالات متعددی در نشریات علمی منتشر کرده و در توسعه دانش مددکاری اجتماعی در ایران نقش داشته است.

بریدۀ کتاب

مددکاری اجتماعی در قالب حرفه‌ای که رویکرد کل‌نگر و شواهدمحور را به کار می‌گیرد؛ دارای رسالت گسترش عدالت اجتماعی و بهبود کیفیت زندگی افراد، گروه‌ها و جوامع است. این حرفه در حوزۀ سالمندی نیز سهم قابل‌ملاحظه‌ای دارد و ضمن آگاهی از اینکه برساخت یک سویه و ناآگاهانه رویکرد پزشکی از سالمندی در جامعه، دارای اثرات ناعادلانه، آسیب‌زا و ناتوان‌کننده‌ای در پنداشت و رفتار تمامی نسل‌ها ازجمله سالمندان با دورۀ سالمندی است؛ خود را مسئول تغییر این نگرش تبعیض‌گرایانه در سطوح فردی، سازمانی و اجتماعی می‌داند. این مهم به‌ویژه باتوجه به حرکت کشور به سوی سالمندی، از اهمیت دوچندانی برخوردار است.

از سویی ناهمگونی قابل ‌ملاحظۀ جمعیت سالمندان و نگاه تک بعدی بسیاری از حرفه‌ها؛ مانند: پزشکی، روانشناسی و توانبخشی به آنها و از سوی دیگر تمرکز بر یک گروه جمعیتی خاص؛ مانند: بیماران جسمی و روانی، فرایندی محدودکننده است. مددکاری اجتماعی با رویکردی جامع و با کمک شواهد مرتبط با شیوه‌های افزایش کیفیت زندگی در کار با جمعیت نامتجانس سالمندان مؤثر است.

فهرست کتاب مددکاری اجتماعی سالمندی؛ مسائل و مداخلات

بخش اول: مبنای نظری سالمندی

فصل اول: رویکردهای چندگانه در برخورد با پدیده سالمندی

فصل دوم: نظریه‌های روانی و اجتماعی سالمندی

بخش دوم: وضعیت روانشناختی، شناختی و اختلالات روانی-شناختی در دورۀ سالمندی

فصل سوم: وضعیت عمومی روانشناختی در سالمندان و مداخلات آموزشی-اجتماعی

فصل چهارم: اختلالات روانشناختی سالمندان و مداخلات مددکاری اجتماعی

فصل پنجم: اختلالات شناختی سالمندی و مداخلات مددکاری اجتماعی

بخش سوم: مسائل خانوادگی و اجتماعی در سالمندی و مداخلات روانی-اجتماعی

فصل ششم: سالمندآزاری در بستر خانواده و مداخلات مددکاری اجتماعی

فصل هفتم: مسائل مربوط به کاهش روابط اجتماعی در سالمندی و مداخلات روانی-اجتماعی

فصل هشتم: مسائل مربوط به تضعیف پایگاه اجتماعی در سالمندی و مداخلات روانی-اجتماعی

منابع