نظریه‌ های آگاهی – آندره نانی

معرفی کتاب نظریه‌ های آگاهی در فلسفه ذهن و مغز پژوهی امروز

کتاب نظریه‌ های آگاهی در فلسفه ذهن و مغز پژوهی امروز اثر آندره اوجینو کاوانا و آندره نانی با ترجمه سعید صباغی‌ پور و عبدالرحمان نجل‌ رحیم، از آثار مهم و جامع در حوزۀ فلسفۀ ذهن، علوم شناختی و عصب‌پژوهی به شمار می‌آید. این کتاب که توسط انتشارات ارجمند منتشر شده، تلاش می‌کند یکی از پیچیده‌ترین پرسش‌های تاریخ اندیشه را از دو منظر متفاوت بررسی کند: آگاهی چیست و چگونه در ذهن و مغز انسان شکل می‌گیرد؟

نویسندگان کتاب، آگاهی را صرفاً یک مفهوم فلسفی یا یک فرایند زیستی نمی‌دانند؛ بلکه با نگاهی میان‌رشته‌ای، دیدگاه‌های فیلسوفان ذهن، روانشناسان تجربی و عصب‌پژوهان را کنار یکدیگر قرار می‌دهند تا خواننده بتواند تصویر کامل‌تری از این مسئله به‌دست آورد. همین رویکرد باعث شده کتاب، هم برای مخاطبان دانشگاهی و هم برای علاقه‌مندان عمومی مباحث ذهن و شناخت، اثری خواندنی و ارزشمند باشد.

ساختار منظم و دقیق کتاب یکی از مهم‌ترین نقاط قوت آن است. اثر در ۳۰ فصل تدوین شده و به دو بخش اصلی تقسیم می‌شود. پانزده فصل نخست به نظریه‌های فیلسوفان ذهن اختصاص دارد؛ فصل‌هایی که در آن‌ها مباحثی مانند رابطۀ ذهن و بدن، تجربۀ آگاهانه، ماهیت خودآگاهی و دشواری‌های مفهومی آگاهی بررسی می‌شود. نویسندگان در این بخش تلاش کرده‌اند مهم‌ترین نظریه‌های فلسفی را به زبانی روشن و تحلیلی معرفی کنند تا خواننده بتواند با دیدگاه‌های متنوع در این حوزه آشنا شود.

بخش دوم کتاب که فصل‌های ۱۶ تا ۳۰ را دربرمی‌گیرد، وارد قلمرو علوم تجربی می‌شود و نظریه‌های علمی روانشناسان شناختی، عصب‌پژوهان و پژوهشگران علوم اعصاب را بررسی می‌کند. در این بخش، کتاب به سراغ مدل‌های تجربی و نظریِ مرتبط با عملکرد مغز و فرایندهای شکل‌گیری آگاهی می‌رود و توضیح می‌دهد که دانشمندان چگونه تلاش می‌کنند منشأ تجربه‌های ذهنی را در ساختار و فعالیت مغز پیدا کنند.

یکی دیگر از ویژگی‌های جذاب کتاب، شیوۀ پرداخت هر فصل است. هر فصل ابتدا با معرفی کوتاهی از زندگی و فعالیت‌های صاحب‌نظریه آغاز می‌شود و سپس مهم‌ترین ایده‌ها و دیدگاه‌های او درباره آگاهی شرح داده و نقد می‌شود. این ساختار باعث شده کتاب فقط مجموعه‌ای از نظریه‌های خشک و دانشگاهی نباشد و خواننده بتواند با مسیر فکری هر متفکر نیز آشنا شود. همچنین وجود واژه‌نامۀ تخصصی و منابع گسترده در پایان کتاب، ارزش علمی اثر را دوچندان کرده است.

کتاب مرتبط: علوم اعصاب، علوم تربیتی و مغز

این کتاب برای چه کسانی مناسب است؟

کتاب نظریه‌ های آگاهی در فلسفه ذهن و مغز پژوهی امروز برای دانشجویان و علاقه‌مندان فلسفه، روانشناسی، علوم شناختی و عصب‌پژوهی انتخابی مناسب است. این اثر به‌ویژه برای کسانی جذاب است که می‌خواهند مسئلۀ آگاهی، رابطۀ ذهن و مغز و نظریه‌های مختلف فلسفی و علمی دربارۀ ذهن انسان را عمیق‌تر درک کنند.

ساختار منظم کتاب، بررسی دیدگاه متفکران مختلف و ترجمه روان آن باعث شده علاوه‌بر مخاطبان دانشگاهی، خوانندگان علاقه‌مند به مباحث ذهن و آگاهی نیز بتوانند به‌خوبی با مطالب کتاب ارتباط برقرار کنند.

توضیحات تکمیلی

نویسنده کتاب، آندره اوجینو کاوانا (Andrea Eugenio Cavanna) عصب‌پژوه و استاد روانپزشکی عصبی در دانشگاه بیرمنگام است که پژوهش‌های او عمدتاً بر رابطۀ مغز، آگاهی و اختلالات عصبی ـ شناختی تمرکز دارد. نویسنده دیگر این اثر آندره نانی (Andrea Nani) پژوهشگر حوزۀ علوم اعصاب و آگاهی است که آثار و پژوهش‌های او عمدتاً بر رابطۀ فرایندهای مغزی، ادراک و فلسفۀ ذهن تمرکز دارند و در نگارش چندین اثر تخصصی در زمینۀ آگاهی و علوم شناختی مشارکت داشته است.

دکتر سعید صباغی‌پور، دکتری تخصصی علوم اعصاب شناختی، و دکتر عبدالرحمان نجل‌ رحیم، مغزپژوه و متخصص مغز و اعصاب، با همکاری یکدیگر این اثر را به زبان فارسی ترجمه کرده‌اند.

بریدۀ کتاب

دونالد توصیف پیچیده‌ای از خاستگاه و ماهیت آگاهی ارائه کرده و در آن جنبه‌های مختلف کارکرد مغز و رفتار انسان را گنجانده است. انگارۀ اصلی او این است که آگاهی را نمی‌توان به‌طور مجزا اما کامل درک کرد، بلکه باید آن را به‌عنوان محصولی پویا و ناشی از نیروهای زیستی و فرهنگی ـ که ذاتاً درهم‌تنیده هستند ـ در نظر گرفت. به زعم دونالد، تکامل اشکال مختلف بازنمایی واقعیت و شکل‌گیری آگاهی را ممکن ساخته‌اند.

هر مرحلۀ شناخت بشر از طریق بسط مهارت‌های خاص شناختی و برنامه‌ریزی ذهنی توسعه یافته است. یکی از مهم‌ترین جنبه‌های دیدگاه دونالد این است که برخی افکار خاص را نمی‌توان بدون زبان درک کرد. به سخن دیگر، برخی افکار تنها وقتی وارد فضای آگاهی می‌شوند که به شکل نمادین درآمده باشند. پتانسیل‌های آگاهی توسط ارتباطات نمادین به بالاترین سطح خود می‌رسند.

فهرست کتاب نظریه‌ های آگاهی آندره اوجینو کاوانا

مقدمه مترجم
مقدمه : معمای آگاهی
بخش اول) نظریه های فلسفی آگاهی
دیوید چالمرز – دوگانه انگاری ویژگی
پل و پاتریشا چرچلند نورو فلسفه و ماتریالیسم حذف گرا
تیم کرین – حيث التفاتی به مثابه ممیزه ذهن
دونالد دیویدسون جفت واژگان ناساز برای توصیف واقعیتی واحد
دانیل دنت مدل پیش نویس چندگانه
رنه دکارت ذهن و بدن دو جوهر متمایز
جری فودور – زبان اندیشه
جیگون کیم حقیقیت (تقریبی) فیزیکالیسم
ويليام لا يكن – نظریه حس درونی آگاهی
کالین مک گین شعله مرموز آگاهی
توماس نیگل آگاه بودن به چه مانند است؟
آلوانوی – آگاهی به منزله یک دستگاه ادراکی وضعی
هیلاری پاتنم – ظهور و سقوط کارکردگرایی
دیوید رزنتال – نظریه مرتبه بالای آگاهی
جان سرل – طبیعت گرایی بیولوژیک

بخش دوم) نظریه های علمی آگاهی
برنارد پارس – نظریه فضای کار سراسری
فرانسیس کریک و کریستف کخ – چهار چوبی نوروبیولوژیک برای آگاهی پژوهی
آنتونیو داماسیو – آگاهی عواطف و خویشتن

استانیسلاس دیهانه – آگاهی به مثابه اشتراک گذاری سراسری اطلاعات در مغز
مرلین دونالد – تکامل آگاهی
جان اکلس و کارل پوپر – نظریه سه جهان و تعامل بین آنها
جرالد ادلمن – محور پویای بازآیند
نیکلاس هامفری – آگاهی به مثابه حیث التفاتی بازگشتی
جولیان جینز – ذهن دو جایگاهی
بنجامین لیبت – میدان ذهنی یکپارچه آگاهی
جان کوین اورگان – نظریه حسی – حرکتی آگاهی
راجر پنروز و استوارت ها مروف – نظریه آگاهی و فیزیک کوانتوم
جولیو تونونی آگاهی به منزله اطلاعات یکپارچه
ماکس ولمانس یگانه انگاری بازتابی
سمیر زکی – آگاهی های چندگانه
پی گفتار خلاصه ای از آثار مقدماتی درباره آگاهی
کتابنامه
واژه نامه انگلیسی به فارسی
واژه نامه فارسی به انگلیسی