تاثیر گرما بر سلامت روان
احتمالاً شما هم تجربه کردهاید که در یک روز بسیار گرم، زودتر از همیشه کلافه شوید، تمرکزتان کاهش پیدا کند یا احساس کنید آستانه تحملتان پایین آمده است. بعضی افراد نیز در روزهای گرم از بیحوصلگی، اختلال خواب یا تشدید اضطراب خود صحبت میکنند. اما آیا این تجربهها فقط یک احساس شخصی هستند یا گرما واقعاً میتواند بر سلامت روان اثر بگذارد؟
پژوهشهای سالهای اخیر پاسخ روشنی به این سؤال دادهاند؛ گرمای شدید تنها سلامت جسم را تحت تأثیر قرار نمیدهد، بلکه میتواند بر عملکرد مغز، تنظیم هیجانها و سلامت روان نیز اثر بگذارد. با افزایش دمای زمین و تکرار موجهای گرما، این موضوع به یکی از محورهای مهم پژوهشهای سلامت روان تبدیل شده است.
مطالعات نشان میدهند قرار گرفتن در معرض گرمای شدید میتواند با افزایش تحریکپذیری، تشدید علائم اضطراب و افسردگی، کاهش تمرکز، اختلال در حافظه و برهم خوردن خواب همراه باشد. همچنین در افرادی که از قبل با یک اختلال روانی زندگی میکنند، گرما ممکن است علائم بیماری را تشدید کرده و کنترل هیجانها و تصمیمگیری را دشوارتر کند.
به همین دلیل، امروزه انجمنهای معتبر روانپزشکی و روانشناسی تأکید میکنند که هنگام صحبت درباره موجهای گرما، نباید فقط نگران گرمازدگی یا مشکلات جسمانی بود؛ سلامت روان نیز بخش مهمی از پیامدهای هوای بسیار گرم است. در ادامه، بر اساس تازهترین شواهد علمی بررسی میکنیم که گرما چگونه بر مغز اثر میگذارد، چه افرادی بیشتر در معرض این پیامدها هستند و چگونه میتوان اثرات آن را کاهش داد.
چه کسانی در برابر گرمای شدید آسیب پذیرتر هستند؟
افراد مختلف به یک اندازه تحت تأثیر گرمای شدید قرار نمیگیرند؛ شواهد نشان میدهد افرادی که با اختلالات روانپزشکی زندگی میکنند، در مقایسه با سایر افراد، آسیبپذیری بیشتری در برابر گرما دارند؛ زیرا مجموعهای از عوامل زیستی، دارویی و اجتماعی، توانایی بدن و ذهن آنها را برای سازگاری با دمای بالا کاهش میدهد. برای مثال، در برخی اختلالات مانند اسکیزوفرنی، فرآیند تنظیم دمای بدن ممکن است بهدرستی عمل نکند. به همین دلیل، افزایش دمای محیط نهتنها تحمل گرما را دشوارتر میکند، بلکه میتواند علائم بیماری را نیز تشدید کند.
از سوی دیگر، برخی داروهای روانپزشکی، بهویژه بعضی از داروهای ضدروانپریشی و ضدافسردگی، بر مکانیسمهای طبیعی دفع گرما مانند تعریق و تنظیم دمای بدن اثر میگذارند. به همین دلیل، افرادی که این داروها را مصرف میکنند ممکن است در هوای گرم بیشتر در معرض گرمازدگی و بدتر شدن علائم روانی قرار بگیرند. به همین علت، متخصصان توصیه میکنند این افراد در روزهای بسیار گرم، مصرف داروهای خود را فقط با نظر پزشک مدیریت کرده و نسبت به دریافت مایعات کافی و پیشگیری از گرمای شدید حساستر باشند.
در کنار این عوامل، شرایط زندگی نیز نقش مهمی دارد. افرادی که با بیماریهای مزمن، اختلال مصرف مواد، فقر یا بیخانمانی مواجه هستند، معمولاً دسترسی کمتری به محیطهای خنک، آب کافی و امکانات مراقبتی دارند؛ موضوعی که توانایی آنها را برای مقابله با گرما کاهش میدهد.
همچنین سالمندان، بهویژه افراد مبتلا به زوال عقل، از آسیبپذیرترین گروهها محسوب میشوند. کاهش توانایی بدن در تنظیم دما، همراه با محدودیتهای شناختی و حرکتی، باعث میشود این افراد در موجهای گرما بیشتر در معرض گرمازدگی، بستری شدن در بیمارستان و عوارض شدید ناشی از گرما قرار بگیرند.
چگونه در برابر گرما از خود مراقبت کنیم؟
بدن خود را هیدراته نگه دارید: کمآبی بدن میتواند خستگی، تحریکپذیری و کاهش تمرکز را تشدید کند. بنابراین حتی اگر احساس تشنگی ندارید، در طول روز آب کافی بنوشید.
قرار گرفتن در معرض گرمای شدید را محدود کنید: در ساعات اوج گرما، تا حد امکان در فضای باز نمانید و در صورت امکان در محیطهای خنک یا دارای تهویه مناسب حضور داشته باشید. از آنجا که موجهای گرما معمولاً با کاهش کیفیت هوا و افزایش برخی آلایندهها و آلرژنها نیز همراه هستند، محدود کردن حضور در فضای باز میتواند به حفظ سلامت جسم و روان کمک کند.
خواب باکیفیت را جدی بگیرید: اگرمای هوا کیفیت خواب را کاهش میدهد و کمخوابی میتواند اضطراب، نوسانات خلقی و تحریکپذیری را تشدید کند.
اگر داروی روانپزشکی مصرف میکنید، با پزشک مشورت کنید: برخی داروهای اعصاب و روان، مانند بعضی از داروهای ضدافسردگی، ضدروانپریشی و لیتیوم، تحمل بدن نسبت به گرما را کاهش میدهند. به همین دلیل، در روزهای بسیار گرم بدون نظر پزشک دوز دارو را تغییر ندهید.
مراقب افراد آسیبپذیر باشید: سالمندان، افراد مبتلا به اختلالات روانی، زوال عقل یا مصرفکنندگان داروهای روانپزشکی، بیش از دیگران در معرض عوارض گرما قرار دارند و به مراقبت بیشتری نیاز دارند.
با ادامۀ روند گرمایش کرۀ زمین و تغییرات اقلیمی، موجهای گرما در بسیاری از مناطق جهان فراوانتر، طولانیتر و شدیدتر از گذشته شدهاند. همین موضوع باعث شده است که پژوهشگران، علاوه بر پیامدهای جسمانی گرما، توجه ویژهای به آثار آن بر سلامت روان داشته باشند. شواهد علمی نشان میدهد شناخت افراد در معرض خطر، آگاهی از تأثیر گرما بر سلامت روان و رعایت توصیههای پیشگیرانه میتواند از تشدید بسیاری از مشکلات روانی در روزهای بسیار گرم جلوگیری کند. خرید بهترین کتاب های روانشناسی با تخفیف ویژه و قیمت مناسب در روان آموز امکانپذیر است.
گرما چگونه بر سلامت روان اثر می گذارد؟
جدیدترین مقالات روانشناسی و موضوعات علمی روانشناسی را در مقالۀ روانآموز بخوانید.
منابع
- How Heat Affects the Mind (APA)
- American Psychiatric Association. (2021). Extreme Heat Contributes to Worsening Mental Health, Especially Among Vulnerable Populations.
- Reinberg, S. (2023). Record-Breaking Heat Can Worsen Mental Health Issues. HealthDay.
- JAMA Psychiatry study on extreme heat and mental health
دسته بندی: دانشکده
تیم تحریریه روان آموز