روانشناسی شناختی خواندن – کلی بی کارترایت

معرفی کتاب روانشناسی شناختی خواندن

کتاب روانشناسی شناختی خواندن؛ کارکردهای اجرایی و ادراک خوانداری (راهنمای آموزگاران و آموزشکاران خواندن) با عنوان اصلی Executive Skills and Reading Comprehension: A Guide for Educators اثری تخصصی و درعین‌حال کاربردی در حوزۀ روانشناسی خواندن و علوم خوانداری است که نقش کارکردهای اجرایی را در شکل‌گیری مهارت خواندن، به‌ویژه ادراک خوانداری، به‌صورت علمی و مستند بررسی می‌کند.

نویسنده با گردآوری پژوهش‌های معتبر، تلاش کرده است نشان دهد که مهارت خواندن تنها به روان‌خوانی کلمات محدود نمی‌شود، بلکه درک عمیق متن نیز به مجموعه‌ای از فرایندهای شناختی وابسته است که از آن‌ها با عنوان کارکردهای اجرایی یاد می‌شود که عبارتند از برنامه‌ریزی، هدف‌گذاری، سازمان‌دهی، انعطاف‌شناختی، حافظۀ کاری، بازداری و کنترل تکانه و ادراک اجتماعی.

هدف اصلی کتاب، معرفی دقیق این کارکردها و تبیین نقش آن‌ها در رشد مهارت‌های خواندن است. نویسنده علاوه بر تشریح مبانی نظری، تمرین‌ها و مداخلاتی را نیز ارائه می‌دهد که آموزگاران بتوانند از آن‌ها برای تقویت کارکردهای اجرایی دانش‌آموزان بهره ببرند.

بنابراین وجود تحقیقات معتبر و بنیادی در صفحات کتاب و پیشنهادهای بالینی و کاربردی و آموزش‌های کلاسی مبتنی بر آنها از ویژگی‌های مهم کتاب به‌شمار می‌آید.

نویسنده در این کتاب روانشناسی همچنین قصد دارد تقویت کارکردهای اجرایی را به‌عنوان یکی از عوامل مهم و مؤثر برای آموختن ادراک خوانداری معرفی کند و بیان می‌کند که حتی خود این کارکردها نیز بر دیگر عوامل اثر گذارند.

ساختار کتاب در هشت فصل تنظیم شده است. فصل نخست به معرفی مفهوم کارکردهای اجرایی، تاریخچۀ پژوهش‌ها و ارتباط آن‌ها با ادراک خوانداری اختصاص دارد. در فصل دوم به تقویت مهارت برنامه‌ریزی به‌عنوان یکی از کارکردهای اجرایی سرد پرداخته می‌شود.

همچنین از فصل سوم تا هفتم، مهم‌ترین کارکردهای اجرایی سرد شامل سازماندهی، انعطاف شناختی، حافظۀ کاری بررسی می‌شوند و پس از آن در فصل ششم به کارکرد اجرایی بازداری، به عنوان یک کارکرد اجرایی سرد و گرم پرداخته می‌شود.

در فصل هفتم يكى از كاركردهاى اجرايى گرم اثرگذار بر ادراک خواندارى يعنى ادراک اجتماعى واكاوى شده است.

و در نهایت فصل هشتم نیز به تأثیر کارکردهای اجرایی بر بازشناسی و خواندن کلمات، به‌ویژه در زمینۀ نارساخوانی و مشکلات خواندن، می‌پردازد. همچنین در این فصل چگونگی تأثيرگذارى كاركردهاى اجرايى بر مهارت‌هاى بازشناسى و خواندن كلمات طرح و بحث شده است.

از نکات ارزشمند کتاب این است که نشان می‌دهد کارکردهای اجرایی به‌صورت هم‌زمان و در تعامل با یکدیگر عمل می‌کنند و همین هماهنگی، زیربنای موفقیت در خواندن و درک مطلب است.

نل دی دیوک متخصص آموزش و پرورش دانشگاه میشیگان؛ یکی از نتایج خواندن این کتاب را این مسئله می‌داند که مخاطبان در می‌یابند که کارکردهای اجرایی قابل اصلاح و آموزش و تغییر هستند. وی همچنین بیان می‌کند که آموزگاران و آموزشکاران می‌توانند کارکردهای اجرایی شاگردان خود را تقویت کنند و با این کار بر رشد و پیشرفت ادراک خوانداری آنان بیفزایند و سایر مهارت‌های تحصیلی آنان را بهتر کنند.

در این رابطه نویسندۀ کتاب به توصیف و تشریح تحقیقات اجرا شده پرداخته است و اقدامات و تمریناتی را مطرح می‌کند تا آموزگاران بتوانند با کمک آنها بر رشد و پیشرفت کارکردهای اجرایی شاگردان خود اضافه کنند.

نویسنده امیدوار است كه پس از خواندن این کتاب، مخاطبان به دستاور دهاى زير رسيده باشند:

1. اطلاعات جديدى دربارۀ كاركر دهاى اجرايى و چیستی و چگونگی آن ها در خوانندگان مبتدى و نوآموز
2. اهميت و اثر حياتى كاركردهاى اجرايى در دو مهارت كلمه خوانى و درک خواندارى و در آموزش خواندن.
3. راهبردهاى مداخلاتى مؤثرى كه كاركردهاى اجرايى و مهارت كلمه خوانى و ادراک خواندارى كودكان را بهتر و بيشتر مى كنند.
4. دانستن آنچه اكنون دربارۀ اين قلمرو پژوهيده و روشن شده و آنچه در آینده بايد پژوهیده و روشن شود. و اينكه در اين راه بايد از تحقيقات نوين علوم اعصاب بهره گرفت و درک وفهم خود را دربارۀ روش هاى ياددهى و یادگیری ادراک خواندارى بهتر و بيشتر کرد.

آنچه این کتاب را از بسیاری از آثار مشابه متمایز می‌کند، پیوند دقیق میان یافته‌های علمی و کاربردهای آموزشی است. نویسنده تنها به بیان نظریه‌ها بسنده نمی‌کند، بلکه با استناد به پژوهش‌های معتبر نشان می‌دهد چگونه می‌توان کارکردهای اجرایی را آموزش داد، آن‌ها را تقویت کرد و از این طریق مهارت خواندن، ادراک خوانداری و حتی سایر توانایی‌های تحصیلی کودکان را ارتقا بخشید.

امکان خرید کتاب روانشناسی شناختی خواندن نشر دانژه و سایر کتاب های روانشناسی تربیتی با بیشترین تخفیف در نشر روان آموز امکان‌پذیر است.

این کتاب برای چه افرادی مناسب است؟

این کتاب در درجۀ نخست برای آموزگاران، آموزشکاران خواندن، معلمان دبستان، متخصصان آموزش، روانشناسان تربیتی و دانشجویان رشته‌های علوم تربیتی، روانشناسی و گفتاردرمانی بسیار ارزشمند است؛ زیرا علاوه بر تبیین علمی موضوع، راهکارهایی عملی برای بهبود آموزش خواندن ارائه می‌دهد.

همچنین والدینی که دغدغه دارند فرزندشان در خواندن و درک مطلب عملکرد بهتری داشته باشد، می‌توانند با مطالعۀ این کتاب شناخت دقیق‌تری از عوامل مؤثر بر یادگیری خواندن به‌دست آورند.

سپس افرادی که با کودکان دارای مشکلات خواندن یا نارساخوانی کار می‌کنند نیز از مطالب کتاب بهره‌مند خواهند شد.

توضیحات تکمیلی

کلی بی. کارترایت (Kelly B. Cartwright) از برجسته‌ترین پژوهشگران حوزۀ سوادآموزی و روانشناسی شناختی خواندن است و به‌عنوان استاد ممتاز اسپنگلر در رشتۀ سوادآموزی کودکان خردسال در دانشگاه کارولینای شمالی در شارلوت فعالیت می‌کند. او مدیریت آزمایشگاه READ (آزمایشگاه خواندن، کارکردهای اجرایی و رشد) را بر عهده دارد و علاوه بر تدریس، در پژوهش، سیاست‌گذاری و توسعۀ آموزش سواد نیز نقش فعالی ایفا می‌کند.

پژوهش‌های کارترایت که با حمایت مؤسسۀ علوم تربیتی وزارت آموزش ایالات متحده انجام می‌شوند، بر بررسی عوامل عصبی‌ـ‌شناختی و هیجانی مؤثر بر فرایندهای خواندن و مشکلات مرتبط با آن در طول زندگی تمرکز دارند.

کارترایت همچنین سابقۀ تدریس در دانشگاه کریستوفر نیوپورت، عضویت در هیئت‌مدیرۀ انجمن تحقیقات سوادآموزی، پژوهشگری مهمان در دانشگاه آکسفورد و همکاری مستمر با آموزگاران مدارس سراسر آمریکا را در کارنامۀ علمی خود دارد. تجربیات گستردۀ پژوهشی و آموزشی او باعث شده آثارش پیوندی عمیق میان یافته‌های علمی و راهکارهای عملی آموزش خواندن برقرار کنند و به منابعی معتبر برای پژوهشگران، معلمان و متخصصان آموزش تبدیل شوند.

کتاب مرتبط: درک خوانداری جین اوکهیل

بریدۀ کتاب

كاركردهاى اجرايى نه فقط براى شناختن و برطرف كردن مشكلات واختلالات يادگيرى مهم و مثمرند بلكه براى شناختن وبرملا كردن پيشرفت هاى و موفقيت های آموزشى و يادگيرى همگانى هم لازم و مفيدند (گوئر 2014؛ ملتزر ٢٠١٠ و ٢٠١٨). درواقع همۀ تحقيقات جديد نشان مى دهند كاركر دهاى اجرايى براى سوادآموزى همۀ كودكان بسيار مهم ونقشمندند وبه ويژه براى خواندن وفهميدن درست متون (درک خواندارى) كاملاً حياتى هستند (بنگريد به باترفاس و كندو ٢٠١٨، كارترايت ٢٠١٢ و ٢٠١٥؛ فولمر ٢٠١٨؛ كييفر و ووكوويج و برى٢٠١٣؛ سسما و همكاران ٢٠٠٩). و نيز طبق انتظار نشان مى دهند كودكانى كه در خواندن كلمات مشكل دارند در كاركردهاى اجرايى اصلى نيز مشكلات جدى و چشمگیری دارند (ابوالحيجا، فرح و هوروويتس-كراوس ٢٠٢٢؛ كودو، لوسيير و سوانسون  ٢٠١٥). و باز طبق انتظار نشان مى دهند كودكانى كه مهارت هاى كلمه خوانى مناسب سن وسال خود را دارند ولى از درک خواندارى نامناسب و ناكارامدى برخور دارند نسبت به همسالان خود كه درک خواندارى مناسب و كارامدى دارند در كاركردهاى اجرايى اصلى به طور معنادارى در سطح عملكردى پايين ترى هستند.

فهرست کتاب روانشناسی شناختی خواندن

پیشگفتار: برقراری رابطه و پیوند میان نو و کهنه

فصل 1: کارکردهای اجرایی چیستند و چه اثر و اهمیتی برای خواندن متفکرانه دارند؟

فصل 2: برنامه‌ریزی و هدف‌گذاری؛ آماده شدن برای خواندن

فصل 3: سازمان‌دهی؛ چرا ساختار و سازمان داشتن متن و خواننده، هر دو برای خواندن و فهمیدن متن مهم هستند؟

فصل 4: انعطاف شناختی؛ شعبده و تردستی با اجزای خواندن

فصل 5: حافظۀ کاری؛ نگهداری افکار در ذهن و برقراری رابطه و پیوند میان آن‌ها

فصل 6: بازداری و کنترل تکانه؛ مقابله با حواس‌پرتی برای رسیدن به درک خوانداری

فصل 7: ادراک اجتماعی؛ اهمیت ذهن‌خوانی برای رسیدن به درک خوانداری

فصل 8: کارکردهای اجرایی و مهارت خواندن کلمات و نارساخوانی؛ کدگشایی کلمات هم کار دشواری است