فرهنگ و سلامت روانی؛ سوزی اشان – ترجمه ابراهیم مسعودنیا

معرفی کتاب فرهنگ و سلامت روانی

کتاب فرهنگ و سلامت روانی؛ اثرات اجتماعی‌ فرهنگی، نظریه و عمل اثر سوزی اشان و ریگ گورانگ با ترجمه دکتر ابراهیم مسعودنیا، به این پرسش می‌پردازد که «سلامت روان» تا چه اندازه درون فرهنگ شکل می‌گیرد و چرا ارزیابی و درمان اختلالات روانی، بدون فهم زمینه‌های اجتماعی‌ فرهنگی، در معرض خطا قرار می‌گیرد.

نقطۀ شروع کتاب، سنتی در علوم سلامت است که از قرن نوزدهم به این سو، بیماری را صرفاً پدیده‌ای زیستی نمی‌بیند و نقش ساختارهای اجتماعی و هنجارهای فرهنگی را در تعریف، تبیین و حتی درمان آن جدی می‌گیرد.

در این چارچوب، کتاب نشان می‌دهد چگونه نگاه تک‌بعدی زیست‌پزشکی، در مواجهه با تنوع فرهنگی به محدودیت می‌رسد و نیاز به مدل‌های چندسطحی را برجسته می‌کند.

در کتاب فرهنگ و سلامت روانی، رویکرد زیستی‌ ـ‌ روانی‌ ـ‌ اجتماعی (BPS) به‌عنوان یکی از دستاوردهای مهم این مسیر معرفی می‌شود؛ رویکردی که اختلالات روانی را حاصل برهم‌کنش عوامل خرد (زیستی و ژنتیکی)، عوامل میانه (روان‌شناختی) و عوامل کلان (اجتماعی و فرهنگی) می‌داند.

پیام عملی این نگاه آن است که «تشخیص» و «مداخله» نمی‌توانند از فرهنگ جدا شوند؛ زیرا فرهنگ بر شیوه تجربه‌کردن رنج، زبان بیان علائم، الگوهای کمک‌جویی، و حتی پذیرش یا انگ تشخیص اثر می‌گذارد.

کتاب با چنین مقدماتی، خواننده را به بازاندیشی دربارۀ این ایده دعوت می‌کند که آیا می‌توان ابزارها و نظام‌های طبقه‌بندی رایج مانند DSM و ICD را بی‌واسطه به فرهنگ‌های غیرغربی یا موقعیت‌های چندفرهنگی تعمیم داد.

یکی از مباحث محوری کتاب، تمایز میان دو چشم‌انداز اتیک و امیک است. رویکرد اتیک بر جهان‌شمولی مفاهیم سلامت روان و بی‌طرفی فرهنگی معیارها تأکید می‌کند، اما رویکرد امیک معتقد است معنا و کارکرد علائم باید درون همان فرهنگ فهمیده شود.

کتاب فرهنگ و سلامت روانی سوزی اشان نشان می‌دهد وقتی ارزیابی و تشخیص از این حساسیت فرهنگی تهی شود، احتمال ناهماهنگی ابزارها با تجربۀ زیسته افراد افزایش می‌یابد؛ از همین‌جا بحث «ناهم‌ارزی در سنجش» و پیامدهای آن برای تشخیص و درمان طرح می‌شود.

در ادامه، به مفهوم سندروم‌های وابسته به فرهنگ پرداخته می‌شود؛ الگوهای نشانه‌ای که در برخی فرهنگ‌ها برجسته‌اند و زبان و تبیین خاص خود را دارند و همین امر نشان می‌دهد مرز میان «اختلال» و «بیان فرهنگی رنج» همیشه ثابت و یکسان نیست.

کتاب از خلال نمونه‌ها و شواهد پژوهشی، توضیح می‌دهد چرا توجه به این سندروم‌ها صرفاً موضوعی نظری نیست و به شکل مستقیم بر تصمیم‌های بالینی و سیاست‌های سلامت اثر می‌گذارد.

بخش مهم دیگری از کتاب به زبان و برچسب‌گذاری تشخیصی مربوط است. نویسندگان توضیح می‌دهند که نظام‌های تشخیصی، نوعی زبان تخصصی‌اند و واژگان در فرهنگ‌های مختلف بار معنایی و نشانه‌شناختی متفاوتی دارند. از این رو، گاهی تغییر یک برچسب تشخیصی یا نحوۀ بیان آن می‌تواند بر میزان پذیرش تشخیص، همکاری درمانی و کاهش انگ اثر بگذارد.

کتاب فرهنگ و سلامت روانی ترجمه ابراهیم مسعودنیا با طرح چنین مثال‌هایی، به خواننده یادآور می‌شود که «نام‌گذاری» در سلامت روان صرفاً یک انتخاب واژگانی نیست، بلکه بخشی از مداخله و ارتباط درمانی به شمار می‌آید.

در سطح ساختاری، کتاب با یک فصل مقدماتی دربارۀ نقش فرهنگ در بیماری روانی آغاز می‌شود و سپس به موضوعات کلیدی مانند اعتبار و استانداردسازی ابزارهای ارزیابی در گروه‌های فرهنگی مختلف، نقش استرس عمومی و استرس شغلی در زمینه‌های فرهنگی، درد و معنای فرهنگی آن، مذهب و سلامت روان، و نیز روان‌درمانی در دنیای فرهنگی متنوع می‌پردازد.

در ادامه، چشم‌اندازی بین‌المللی‌تر ارائه می‌شود و سپس فصل‌هایی به اختلالات مشخص اختصاص پیدا می‌کند؛ از جمله بررسی‌های انتقادی درباره اختلالات خلقی، اضطراب، استرس پس از سانحه، اختلالات سایکوتیک، اختلالات خوردن و خودکشی با تأکید بر این‌که گزارش علائم، شیوع، و مسیر درمان می‌تواند در فرهنگ‌های مختلف تفاوت‌های معناداری داشته باشد.

مجموعه این مباحث، کتاب را به منبعی تبدیل می‌کند که هم برای فهم نظریۀ فرهنگ در سلامت روان و هم برای تفسیر پیامدهای عملی آن در تشخیص و درمان قابل استفاده است. هم‌اکنون می‌توانید جهت خرید کتاب فرهنگ و سلامت روانی با تخفیف ویژه در روان آموز اقدام کنید.

کتاب مرتبط: از تحلیل روان تا تحلیل فرهنگ

این کتاب برای چه کسانی مناسب است؟

روان‌پزشکان: می‌توانند در ارزیابی و تشخیص، محدودیت‌های تعمیم‌پذیری معیارهای شاهد‌محور را در نظر بگیرند.

روانشناسان بالینی و مشاوران: می‌توانند با استفاده از کتاب فرهنگ و سلامت روانی انتشارات ارجمند مداخلات را با زبان بیان علائم، الگوهای کمک‌جویی و حساسیت‌های فرهنگی مراجع هماهنگ کنند.

دانشجویان تحصیلات تکمیلی روانشناسی و روان‌پزشکی: می‌توانند چارچوبی منسجم برای فهم نقش فرهنگ در نشانه‌شناسی و درمان به دست آورند.

پژوهشگران سلامت روان: می‌توانند در طراحی ابزارها و مطالعات، مسئلۀ اعتبار بین‌فرهنگی و ناهم‌ارزی سنجش را جدی‌تر دنبال کنند.

جامعه‌شناسان و انسان‌شناسان سلامت: می‌توانند از کتاب برای تحلیل پیوندهای اجتماعی‌ فرهنگی تولید و تداوم اختلالات روانی استفاده کنند.

سیاست‌گذاران و مدیران نظام سلامت: می‌توانند در طراحی برنامه‌های ارتقای سلامت روان، چارچوب‌های فرهنگی و نظام باورهای جامعه هدف را لحاظ کنند.

توضیحات تکمیلی

از ویژگی‌های کاربردی کتاب فرهنگ و سلامت روانی (Culture and Mental Health)، حرکت از بحث‌های مفهومی به سمت پیامدهای عملی در ابزارسنجی، تشخیص، برچسب‌گذاری و مداخله است.

فصل‌بندی اثر نیز به‌گونه‌ای است که خواننده ابتدا با مبانی نظری نقش فرهنگ در سلامت روان آشنا می‌شود و سپس در فصل‌های موضوعی، با موقعیت‌های بالینی و پژوهشی ملموس‌تری مواجه می‌گردد؛ موقعیت‌هایی که نشان می‌دهند حتی یک «نشانه» یا یک «تشخیص» چگونه می‌تواند در بافت‌های فرهنگی مختلف معنا و پیامد متفاوت پیدا کند.

مترجم نیز در متن ترجمه، برای اصطلاحات دشوار و نام‌های مربوط به سندروم‌ها و گروه‌های فرهنگی، توضیح‌های تکمیلی ارائه کرده است تا خواندن کتاب برای مخاطب فارسی‌زبان پیوسته‌تر و روشن‌تر باشد.

سوزی اشان (Sussie Eshun) و ریگ گورانگ (Regan A. R. Gurung) از پژوهشگران حوزۀ پیش‌رو هستند و اثر حاضر را با مشارکت نویسندگانی از میان اندیشمندان برجستۀ این حوزه تدوین کرده‌اند؛ به همین دلیل، کتاب فرهنگ و سلامت روانی علاوه بر انسجام نظری، از تنوع موضوعی و شواهد پژوهشی گسترده نیز برخوردار است.

دکتر ابراهیم مسعودنیا، دانشیار جامعه‌شناسی پزشکی دانشگاه گیلان، این اثر را به فارسی برگردانده و کوشیده است مفاهیم و اصطلاحات تخصصی بین‌فرهنگی را با دقت و توضیح‌های راهگشا منتقل کند. در پایان، یادآوری می‌شود که این کتاب توسط انتشارات ارجمند منتشر شده است.

محصول مرتبط: کتاب روان و فرهنگ

بریدۀ کتاب

فرهنگ‌پذیری

دنیای ما به دلیل افزایش سریع مسافرت‌ها و مهاجرت‌ها به‌دلایل مختلف، هر روز بیشتر جهانی می‌شود. نرخ‌های فزاینده مهاجرت، فرهنگ‌پذیری را به موضوعی مهم تبدیل کرده که باید موردتوجه قرار گیرد. فرهنگ‌پذیری درواقع نوعی انتقال است که در آن، فرد به‌تدریج سازگار شده و درنهایت برخی از ارزش‌ها و باورهای فرهنگ جدید را می‌پذیرد. بری (1992)، فرهنگ‌پذیری را عبارت از فرایند پوست‌اندازی فرهنگ و یادگیری فرهنگ تعریف می‌کند که متضمن از دست دادن عمدی یا غیرعمدی ارزش‌های فرهنگی یا رفتارهای منتخب با گذشت زمان و از سوی دیگر پذیرش ارزش‌ها و رفتارهای جدید از گروه جدید است. به‌طورکلی فرهنگ‌پذیری به میزان بازبودگی فرهنگ میزبان برای تعامل و نیز به میزان تمایل گروه مهاجر به پذیرش هنجارها و ارزش‌های گروه میزبان بستگی دارد (بری، 2001)؛ یعنی نوعی آمیختگی فرهنگ‌های اصلی و جدید به‌گونه‌ای که گذار فرد به فرهنگ جدید را به حداکثر برساند.

فهرست کتاب فرهنگ و سلامت روانی

بخش 1: موضوعات عمومی: دربارۀ فرهنگ و سلامت روانی

1- درآمدی به فرهنگ و آسیب‌شناسی روانی

2- فرهنگ و ارزیابی سلامت روانی

3- استرس و سلامت روانی

4- مدیریت استرس شغلی: تفاوت‌های میان‌فرهنگی در زمینۀ سازگاری

5- درد مزمن: حساسیت فرهنگی نسبت به درد

6- بازگشت روح به روان‌شناسی: مذهب در فرآیند روان‌درمانی

7- روان‌درمانی در دنیای فرهنگی متنوع

8- چشم‌اندازهای بین‌المللی دربارۀ فرهنگ و سلامت روانی

بخش 2: موضوعات میان‌فرهنگی در زمینه اختلال‌های روانی خاص

9- فرهنگ و اختلالات خلقی

10- فرهنگ و اختلالات اضطرابی

11- عوامل فرهنگی استرس پس از سانحه

12- فرهنگ و اختلالات سایکوتیک

13- فرهنگ و اختلالات خوردن

14- فرهنگ و خودکشی