کتاب تمرین ACT برای کودکان اثر تامار دی بلک – نشر ابن سینا

معرفی کتاب تمرین ACT برای کودکان

شناخت احساسات و کنار آمدن با آن‌ها مهارتی است که کودکان به‌تدریج و با تمرین یاد می‌گیرند. نگرانی، غم، عصبانیت و افکار منفی بخشی از تجربه طبیعی زندگی هستند. آنچه اهمیت دارد، حذف این تجربه‌ها نیست؛ بلکه یادگیری شیوه‌ای برای مواجهه با آن‌ها و ادامه دادن فعالیت‌های مهم زندگی، حتی در حضور احساسات ناخوشایند است. کتاب تمرین ACT برای کودکان نوشته تامار دی بلک با ترجمه فاطمه عاملی بصیری و زهرا زنجانی و توسط انتشارات ابن‌سینا منتشر شده است. این اثر با بهره‌گیری از رویکرد درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT)، به آموزش مهارت‌های هیجانی و روان‌شناختی می‌پردازد.

این رویکرد که از خانواده درمان‌های شناختی‌رفتاری است، به کودکان کمک می‌کند افکار و احساسات خود را بهتر بشناسند، آن‌ها را بدون قضاوت بپذیرند و رفتارهایی هماهنگ با ارزش‌ها و خواسته‌های خود انتخاب کنند. در این مسیر، مهارت‌هایی مانند ذهن‌آگاهی، توجه به احساسات جسمانی، مهربانی با خود و تشخیص ارزش‌های شخصی مورد توجه قرار می‌گیرند. همچنین کودک می‌آموزد میان تجربه یک احساس یا فکر و رفتاری که در پاسخ به آن انتخاب می‌کند، تمایز قائل شود.

یکی از ویژگی‌های اصلی کتاب، آموزش از طریق مشارکت و تجربه است. محتوای آن به‌جای تکیه بر توضیحات نظری، از تمرین‌ها و فعالیت‌های عملی تشکیل شده است که فرصت شناخت، تجربه و به‌کارگیری مهارت‌های ACT را فراهم می‌کنند. همچنین سه شخصیت داستانی به نام‌های مریم، آیدن و جیا در بخش‌های مختلف کتاب حضور دارند. همراهی با این شخصیت‌ها، مفاهیم روان‌شناختی را در قالب موقعیت‌ها و تجربه‌های ملموس‌تری ارائه می‌کند.

کتاب تمرین ACT برای کودکان شامل ۴۲ فعالیت کاربردی است که موضوعاتی مانند مواجهه با ترس‌ها، کنار آمدن با شکست و ناامیدی، شناخت و پذیرش احساسات، توجه‌آگاهی، شفقت به خود، ایجاد حمایت و شناسایی ارزش‌های شخصی را پوشش می‌دهند. در جریان این فعالیت‌ها، مهارت‌هایی برای توجه به افکار و هیجان‌ها، تشخیص پاسخ‌های مؤثر و کم‌اثر و انتخاب رفتارهای متناسب با ارزش‌های فردی آموزش داده می‌شود. مجموعه این تمرین‌ها به پرورش تاب‌آوری و انعطاف‌پذیری روان‌شناختی کمک می‌کند.

ساختار تمرین‌محور کتاب امکان اجرای تدریجی فعالیت‌ها را فراهم می‌کند. نویسنده پیشنهاد می‌کند در هر هفته دو یا سه تمرین انتخاب و اجرا شوند تا فرصت کافی برای تجربه و به‌کارگیری آموخته‌ها وجود داشته باشد. برخی فعالیت‌ها را می‌توان به‌صورت مستقل انجام داد و در بعضی دیگر، به‌ویژه تمرین‌های نوشتاری و کاردستی، همراهی یک بزرگسال می‌تواند مفید باشد. تکرار تمرین‌ها نیز به تثبیت مهارت‌ها و استفاده از آن‌ها در موقعیت‌های روزمره کمک می‌کند.

از دیگر ویژگی‌های کتاب تمرین ACT برای کودکان تامار بلک، قابلیت استفاده از فعالیت‌های آن در کنار فرایند مشاوره و روان‌درمانی است. تمرین‌ها را می‌توان متناسب با شرایط و نیازهای هر کودک انتخاب کرد و از برخی فعالیت‌ها به‌عنوان تکلیف میان جلسات درمان بهره گرفت. این اثر همچنین مکمل کتاب دیگر نویسنده با عنوان ACT برای درمان کودکان است؛ با این تفاوت که در این کتاب، تمرکز اصلی بر ارائه مستقیم تمرین‌ها و فعالیت‌های عملی قرار دارد.

کتاب مرتبط: act برای کودکان انتشارات ابن سینا

این کتاب برای چه افرادی مناسب است؟

مخاطب اصلی این کتاب کودکان ۸ تا ۱۲ ساله‌ای هستند که می‌خواهند احساسات خود را بهتر بشناسند و برای مواجهه با نگرانی، غم، خشم، ترس و سایر تجربه‌های هیجانی راهکارهای عملی بیاموزند. البته استفاده از فعالیت‌ها به کودکانی که در حال حاضر با مشکلات هیجانی روبه‌رو هستند محدود نمی‌شود؛ تمرین‌ها می‌توانند فرصتی برای یادگیری مهارت‌های زندگی و تقویت توانایی مواجهه با چالش‌های آینده نیز باشند.

والدینی که می‌خواهند در شناخت و مدیریت احساسات به فرزندانشان کمک کنند، می‌توانند از تمرین‌های موجود در کتاب تمرین ACT برای کودکان انتشارات ابن سینا، در فعالیت‌های مشترک استفاده کنند؛ همراهی بزرگسال به‌ویژه برای کودکان کوچک‌تر یا هنگام انجام تمرین‌هایی که به نوشتن و کاردستی نیاز دارند، مفید است. روانشناسان کودک، مشاوران، روان‌درمانگران و متخصصانی که با کودکان و نوجوانان کار می‌کنند نیز می‌توانند از این مجموعه در جلسات درمانی، فعالیت‌های آموزشی و تعیین تمرین‌های خانگی بهره ببرند. معلمان و مربیان علاقه‌مند به آموزش مهارت‌های هیجانی و تاب‌آوری به کودکان نیز از دیگر مخاطبان مرتبط با این اثر هستند.

توضیحات تکمیلی درباره نویسنده

نویسنده کتاب تمرین ACT برای کودکان، تامار دی بلک (Tamar D. Black)، روانشناس بالینی و روانشناس تربیتی و رشدی اهل استرالیاست که بیش از ۲۰ سال سابقه فعالیت در مدارس و حدود ۲۵ سال تجربه کار در بخش خصوصی دارد. حوزه تخصصی او به‌کارگیری درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT) در کار با کودکان، نوجوانان و بزرگسالان است. او در زمینه ارزیابی مشکلات یادگیری و توجه، مشاوره روان‌شناختی و نظارت تخصصی بر فعالیت روانشناسان نیز تجربه دارد. بلک همچنین به‌عنوان رئیس منتخب شعبه استرالیا و نیوزیلند انجمن علوم رفتاری زمینه‌گرا (ACBS) فعالیت می‌کند و در سطح بین‌المللی به آموزش متخصصان حوزه ACT می‌پردازد.

کتاب مرتبط: راهنمای فرزندپروری با ACT

نقدها و نکوداشت‌ها

کتاب تمرین ACT برای کودکان از سوی شماری از چهره‌های شناخته‌شده حوزۀ روانشناسی و درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد مورد توجه قرار گرفته است:

• دکتر استیون هیز، مبتکر درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT)، بر تناسب فعالیت‌های کتاب با نیازهای کودکان و نقش آن‌ها در یادگیری مواجهه آگاهانه و مهربانانه با افکار و احساسات تأکید کرده است. از نگاه او، تمرین‌های کتاب به کودکان کمک می‌کنند ضمن شناخت تجربه‌های دشوار، برای انجام کارهایی که در زندگی‌شان اهمیت دارند آمادگی بیشتری پیدا کنند.
• کریستوفر ویلارد، روانشناس و استاد دانشکده پزشکی هاروارد، نیز این مجموعه را منبعی جذاب و کاربردی برای فعالیت بالینی و استفاده در محیط خانواده دانسته است. دکتر لیزا دبلیو کوین، عضو هیئت علمی دانشکده پزشکی هاروارد، بر طراحی کودک‌محور و لذت‌بخش تمرین‌ها تأکید دارد و معتقد است فعالیت‌ها امکان یادگیری مهارت‌های ACT را در قالب تجربه‌هایی متناسب با سن کودکان فراهم می‌کنند.
• دکتر لوئیز ال. هیز، روانشناس بالینی و بنیان‌گذار رویکرد DNA-V، به کاربرد کاربرگ‌ها در جلسات مشاوره اشاره کرده و قابلیت آن‌ها را برای کمک به کودکان در بیان افکار و احساسات و تشخیص واکنش‌های مؤثر و غیرمؤثر برجسته دانسته است.
• همچنین دکتر رابین دی. والسر، روانشناس بالینی و نویسنده آثار متعدد در حوزه ACT، ترکیب فعالیت‌های جذاب، تصویرسازی و آموزش مهارت‌های خودشناسی و شفقت به خود را از ویژگی‌های قابل توجه این مجموعه می‌داند. دکتر راسل کلتس، نویسنده حوزه درمان متمرکز بر شفقت، نیز بر این نکته تأکید کرده است که کتاب صرفاً برای مطالعه نوشته نشده، بلکه ماهیتی عملی دارد و کودک باید با انجام تمرین‌های آن در فرایند یادگیری مشارکت کند.

در مجموع، نکوداشت‌های متخصصان بر سه ویژگی اصلی اثر تأکید دارند: تناسب فعالیت‌های کتاب تمرین ACT برای کودکان با گروه سنی کودکان، قابلیت استفاده در خانواده و محیط درمان و آموزش مهارت‌های روان‌شناختی از طریق تمرین‌های عملی و جذاب.

فهرست کتاب ACT برای کودکان (کتاب تمرین)

بخش اول: مدیریت افکار و احساساتتان

فعالیت ۱: احساساتی که می‌خواهید در مورد آن‌ها کمک بگیرید
فعالیت ۲: چقدر برایتان مهم است
فعالیت ۳: چه موقع سروکلهٔ افکار و احساساتتان پیدا می‌شود؟
فعالیت ۴: نقشهٔ بدنتان
فعالیت ۵: احساساتتان چگونه به نظر می‌رسند؟

بخش دوم: بگذار باشد و بگذار برود (رها کن)

فعالیت ۶: به بستنی فکر نکن
فعالیت ۷: افکارتان را به حال خود رها کنید
فعالیت ۸: دعوت از افکار و احساساتتان
فعالیت ۹: انتخاب اقدامات مفید
فعالیت ۱۰: سلام کردن به افکار و احساساتتان
فعالیت ۱۱: ساختن بطری اکلیل
فعالیت ۱۲: پیامک دادن با تلفن همراه
فعالیت ۱۳: دادن یک عنوان فیلم به افکارتان
فعالیت ۱۴: تصور کابینه‌ای روی چرخ و فلک
فعالیت ۱۵: افکارتان را به صورت آواز بخوانید
فعالیت ۱۶: فوت کردن حباب‌ها

بخش سوم: انتخاب چیزهای مهم و انجام کارهای مهم

فعالیت ۱۷: چیزهایی که برایتان مهم هستند
فعالیت ۱۸: عصای جادویی
فعالیت ۱۹: برنامه‌ریزی برای انجام کارهایی که برایتان مهم هستند
فعالیت ۲۰: انتخاب‌های آیدن
فعالیت ۲۱: ساخت جعبهٔ گنج
فعالیت ۲۲: چی؟ چگونه؟ کدام؟
فعالیت ۲۳: جستجوی کلمه

بخش چهارم: ماندن در اینجا و اکنون و توجه کردن به خود

فعالیت ۲۴: اختاپوس نرم و شل
فعالیت ۲۵: ماندن در اینجا و اکنون هنگام غذا خوردن
فعالیت ۲۶: ماندن در اینجا و اکنون هنگام نفس کشیدن (تنفس آگاهانه)
فعالیت ۲۷: ماندن در اینجا و اکنون هنگام به خواب رفتن
فعالیت ۲۸: تصور علامت ایست
فعالیت ۲۹: کوه احساس
فعالیت ۳۰: زیر دریا
فعالیت ۳۱: سوار بر بالن هوای گرم
فعالیت ۳۲: برگ‌های روی درخت
فعالیت ۳۳: کشتی آرام و ثابت

بخش پنجم: با خود مهربان و دلسوز باشید

فعالیت ۳۴: شیشهٔ جملات مهربانانه و دلسوزانه
فعالیت ۳۵: سخنرانی در مورد کسی که برایتان مهم است
فعالیت ۳۶: حروف یادآور
فعالیت ۳۷: با ذهن خود دوست شوید
فعالیت ۳۸: تصور مکانی آرام و بی‌سر و صدا
فعالیت ۳۹: افکار، احساسات و اعمال
فعالیت ۴۰: جستجوی کلمات

بخش ششم: جمع‌بندی همهٔ مطالب

فعالیت ۴۱: ساختن تیم خودتان
فعالیت ۴۲: ابزار مقابله‌ای شما