بازی های هوشیارانه – سوزان کایزر گرین لند

معرفی کتاب بازی های هوشیارانه

مراقبه و توجه‌آگاهی در نگاه اول ممکن است فعالیت‌های ساده‌ای به نظر برسند که برای توضیح‌دادن به کودکان کمی دشوار هستند. پس چگونه با این فعالیت‌ها می‌توان به کودک یا نوجوان کمک کرد تا به احساسات و افکار خود توجه کند، پیش از واکنش نشان دادن، مکث کند و اتفاقات پیرامونش را با آرامش و آگاهی بیشتری ببیند؟ از طرف دیگر، والدین نیز برای همراهی فرزندانشان در این مسیر به تمرین‌هایی نیاز دارند که پیچیده و انتزاعی نباشند و بتوانند آن‌ها را به بخشی از زندگی روزمرۀ خود تبدیل کنند.

کتاب بازی های هوشیارانه (۶۰ تمرین توجه‌آگاهی و مراقبه برای کودکان، نوجوانان و خانواده‌ها) نوشتۀ سوزان کایزر گرینلند، با همین هدف تدوین شده است. این کتاب روانشناسی به جای آنکه مراقبه را مجموعه‌ای از دستورالعمل‌های دشوار یا تمرین‌هایی صرفاً مبتنی بر سکوت و نشستن بداند، از بازی، داستان، توضیحات ساده و فعالیت‌های عملی برای آموزش توجه‌آگاهی استفاده می‌کند. به این ترتیب، کودکان و نوجوانان می‌توانند مهارت‌های مرتبط با شناخت خود و ارتباط با دیگران را در قالب تجربه‌هایی ملموس و متناسب با دنیای خود تمرین کنند.

گرینلند در این کتاب شش مهارت اساسی زندگی را محور آموزش قرار می‌دهد: تمرکز، آرام کردن، دیدن، چهارچوب‌بندی مجدد، مراقبت و ارتباط. این مهارت‌ها به یکدیگر پیوسته‌اند و در کنار هم به پرورش توجه‌آگاهی کمک می‌کنند. نویسنده همۀ این مهارت‌ها را حول محور تمرکز عرضه می‌کند، چون توجه ثابت و انعطاف‌پذیر، پنج مهارت دیگر را تقویت می‌کند.

در ادامه، کتاب نشان می‌دهد که توجه‌آگاهی تنها به شناخت احساسات فردی محدود نمی‌شود. کودکان و نوجوانان با مشاهدۀ ارتباط میان اتفاقات، شرایط و رفتارها، درک عمیق‌تری از موقعیت‌های مختلف پیدا می‌کنند. این شناخت می‌تواند زمینه‌ای برای بازنگری در شیوۀ نگاه به مسائل، انتخاب واکنش‌های سنجیده‌تر و شکل‌گیری روابطی همراه با مراقبت و همدلی باشد.

یکی از بخش‌های مهم کتاب، پرداختن به مجموعه‌ای از مضامین جهان‌شمول است که در کنار شش مهارت زندگی، چارچوب فکری تمرین‌ها را شکل می‌دهند. پذیرش، ذهن گشوده، بصیرت، قدردانی، همدلی، مهربانی، شفقت، صبر، رواداری ذهنی، شفقت به خود، اعتماد خردمندانه، لحظه حال، علت و معلول، وابستگی متقابل و هماهنگی از جمله این مضامین هستند. نویسنده همچنین به مفاهیمی مانند تغییرپذیری همه‌چیز، لذت، وضوح، انگیزش و انواع توجه اشاره می‌کند.

گرینلند برای توضیح ارتباط میان این مفاهیم و مهارت‌های عملی، از تشبیه موسیقی جاز استفاده می‌کند. همان‌طور که نوازندگان با تمرین ریتم‌ها و گام‌ها توانایی بداهه‌نوازی خود را پرورش می‌دهند، تمرین‌کنندگان مراقبه نیز با آشنایی با مهارت‌ها و مضامین توجه‌آگاهی، به‌تدریج توانایی درک و تجربۀ آن را در زندگی روزمره تقویت می‌کنند.

کتاب مرتبط: کودک ذهن آگاه اثر سوزان کیسر گرینلند

ویژگی های کتاب

• ۶۰ تمرین و بازی برای کودکان، نوجوانان و خانواده‌ها
• ساختار روشن هر تمرین: تمرین‌ها در کادرهای رنگی آمده‌اند و در هر کادر ابتدا سن هدف و مهارت زندگی هدف مشخص می‌شود، سپس راهنمای بازی ارائه می‌شود و در صورت نیاز توصیه‌هایی برای مخاطبان نوشته شده است
• تصاویر رنگی در برخی صفحات به همراه بازی‌ها و داستان‌های راهنما
• بخش‌های پایانی شامل اندیشه‌های نهایی، ضمیمه، جدول مضمون‌ها و منابع
• امکان یادگیری مشترک: نداشتن محدودیت سنی و ایجاد فرصتی برای یادگیری مشترک میان اعضای خانواده و تقویت ارتباط میان والدین و فرزندان

نکته قابل توجه در رویکرد نویسنده، تأکید بر نقش والدین در یادگیری و آموزش توجه‌آگاهی است. گرینلند معتقد است کودکان تنها از طریق توضیحات بزرگسالان یاد نمی‌گیرند، بلکه شیوۀ مواجهۀ والدین با اتفاقات، میزان آرامش و نحوۀ مدیریت احساسات آن‌ها نیز بر تجربۀ فرزندانشان اثر می‌گذارد. به همین دلیل، او پیشنهاد می‌کند والدین پیش از اجرای بازی‌ها با کودکان، خودشان نیز با تمرین‌ها و مضامین کتاب همراه شوند.

امکان خرید کتاب بازی های هوشیارانه انتشارات ارجمند با بیشترین تخفیف در این صفحه فراهم شده است. درصورت تمایل می‌توانید این اثر یا سایر کتاب های فرزندپروری را با پایین‌ترین قیمت از نشر روان آموز تهیه کنید. چنانچه این کتاب را مطالعه کردید، نظرات ارزشمند خود را پیرامون تجربۀ خرید خود از روان آموز و مطالعۀ این کتاب در انتهای این صفحه با ما درمیان بگذارید.

این کتاب مناسب چه کسانی است؟

کتاب بازی های هوشیارانه برای گروه‌های مختلفی از مخاطبان طراحی شده است که به آموزش توجه‌آگاهی، مراقبه و مهارت‌های زندگی به کودکان و نوجوانان علاقه دارند. از جمله:

• والدین و خانواده‌ها: افرادی که می‌خواهند در کنار فرزندانشان تمرین‌های توجه‌آگاهی را تجربه کنند و فرصت بیشتری برای یادگیری مشترک، شناخت احساسات و تقویت ارتباط خانوادگی فراهم آورند.
• معلمان و مربیان: کسانی که به دنبال فعالیت‌های بازی‌محور برای آموزش تمرکز، آرام‌سازی، همدلی و مهارت‌های ارتباطی به کودکان هستند.
• روانشناسان و درمانگران کودک و نوجوان: متخصصانی که می‌خواهند از تمرین‌های ساختاریافته و متناسب با سن مخاطب در فعالیت‌های آموزشی و کار با کودکان استفاده کنند.
• مشاوران و فعالان حوزه تربیت کودک: افرادی که با خانواده‌ها و کودکان در ارتباط هستند و به دنبال راه‌هایی برای آموزش عملی توجه‌آگاهی و خودآگاهی می‌گردند.
• پدربزرگ‌ها، مادربزرگ‌ها و سایر مراقبان کودک: کسانی که در زندگی کودک نقش مؤثری دارند و می‌خواهند تجربه‌های مشترکی برای یادگیری مهارت‌های ذهن‌آگاهی ایجاد کنند.
• علاقه‌مندان به مراقبه و ذهن‌آگاهی: بزرگسالانی که علاوه بر آموزش این مهارت‌ها به کودکان، مایل‌اند خودشان نیز از تمرین‌ها و نگرش مطرح‌شده در کتاب بهره ببرند.

توضیحات تکمیلی

سوزان کایزر گرینلند (Susan Kaiser Greenland) نویسنده، مربی و از چهره‌های شناخته‌شده حوزۀ ذهن‌آگاهی است که فعالیت‌هایش بر آموزش این مهارت‌ها به کودکان و بزرگسالان تمرکز دارد. او با بهره‌گیری یافته‌های علمی، مفاهیم مرتبط با مراقبه و توجه‌آگاهی را به زبان ساده و در قالب داستان‌ها، تمرین‌ها و راهکارهای قابل استفاده در زندگی روزمره ارائه می‌کند.

از جمله آثار شناخته‌شده او در حوزۀ آموزش ذهن‌آگاهی به کودکان و خانواده‌ها، علاوه‌بر این کتاب می‌توان به «کودک ذهن‌آگاه» اشاره کرد. گرینلند همچنین مدل «کودکان درون» را برای استفاده در مدارس و فعالیت‌های مرتبط با معلمان، والدین و سایر مراقبان کودک توسعه داده است.

خرید کتاب های ذهن آگاهی با بیشترین تخفیف

نقدها و نکوداشت ها

کتاب بازی های هوشیارانه از سوی نویسندگان، متخصصان ذهن‌آگاهی، روانشناسان و چهره‌های شناخته‌شده این حوزه مورد تحسین قرار گرفته است. نکوداشت‌های این کتاب بر سه ویژگی اصلی آن تأکید دارند: کاربردی بودن تمرین‌ها، تناسب روش آموزش با دنیای کودکان و فراهم کردن فرصتی برای پرورش همدلی و مهارت‌های ارتباطی در کنار توجه‌آگاهی.

در ادامه برخی از این نکوداشت‌ها را بررسی خواهیم کرد:

جوزف گلدشتاین، نویسندۀ کتاب «ذهن‌آگاهی: راهنمای عملی برای بیداری»، این اثر را ترکیبی ارزشمند از تمرین‌های جذاب و کاربردی برای کودکان و بررسی ظریف روانشناسی و بینش‌های مرتبط با آن می‌داند و آن را به افرادی که کودکی در زندگی‌شان حضور دارد توصیه می‌کند.

بی. آلن والاس، نویسندۀ کتاب «انقلاب توجه»، با اشاره به اهمیت مسئولیت بزرگسالان در کمک به رشد مهارت‌های شناختی و عاطفی نسل جوان، این اثر را همراهی ارزشمند برای کتاب پیشین گرینلند، «کودک ذهن‌آگاه»، معرفی می‌کند. او دانش و ابزارهای عملی کتاب را حاصل سال‌ها فعالیت پیشگامانه نویسنده در این حوزه می‌داند.

کریستوفر ویلارد، روانشناس بالینی و نویسندۀ کتاب «رشد ذهن‌آگاهی»، بر جذابیت و سرگرم‌کننده بودن فعالیت‌های کتاب تأکید می‌کند و معتقد است این تمرین‌ها راهی خردمندانه برای آموزش و یادگیری ذهن‌آگاهی هستند.

همچنین دکتر دانیل جی. سیگل، نویسندۀ کتاب «ذهن: سفری به قلب انسان بودن»، این اثر را مجموعه‌ای کاربردی از اصول تفکر باستانی و تمرین‌های عملی و بازی‌محور توصیف می‌کند که می‌تواند به تقویت ذهن کودکان و نوجوانان و حمایت از رشد روابط بین‌فردی آن‌ها کمک کند.

دنیل گلمن، نویسندۀ کتاب «هوش هیجانی»، نیز از این کتاب به‌عنوان روشی جذاب و سرگرم‌کننده برای وارد کردن ذهن‌آگاهی به زندگی کودکان یاد کرده است.

از دیگر چهره‌هایی که این اثر را تحسین کرده‌اند می‌توان به شارون سالزبرگ، نویسندۀ کتاب «مهربانی و شادی واقعی»، تیم رایان، نمایندۀ کنگره آمریکا، کریس مک‌کنا، مدیر برنامۀ مدارس ذهن‌آگاهی، و سوریا داس، نویسندۀ کتاب «بیداری بودای درون»، اشاره کرد.

بریدۀ کتاب

وقتی که کودکان می‌گویند نمی‌توانند استرس و احساسات قوی را تنظیم کنند، توصیۀ کریستوفر رابین به دوستش وینی پو به یادم می‌آید: «تو شجاع‌تر از چیزی هستی که باور داری، و قوی‌تر از آنچه به نظر می‌رسی و باهوش‌تر از آنچه فکر می‌کنی.» با این حال معمولاً هیجانات قدرتمند در زمان مراقبه یا خارج از آن دست از سرمان برنمی‌دارد. اگر کودکان و نوجوانان توجه‌شان را از تفکر در مورد موضوع ناراحت‌کننده به سمت تجربۀاحساس لحظۀ حال هدایت کنند، می‌توانند از شدت مسأله بکاهند. با انجام این کار، دستگاه عصبی آرام شده و فضایی در ذهن گشوده می‌شود و اجازه می‌دهد آنچه را در ابتدا باعث ناراحتی آن‌ها شده دریابند.

دانشمندان اخیراً می‌کوشند تا  دریابند مغز چگونه به تنظیم هیجان در کودکان و نوجوانان کمک می‌کند. برخی مناطق مغز به احساس ترس، اضطراب و سایر هیجان‌های چالش‌برانگیز متصل است، درحالی‌که مناطق دیگر به کودکان توان تمرکز بر نحوۀ واکنش خودکار به این احساسات را می‌دهد و در برخی موارد، نحوۀ پاسخ‌دهی هیجانی‌شان را اصلاح می‌کند. واکنش‌های خودکار آن‌ها گاه طبیعی و کاملاً مناسب است. وقتی آن‌ها بدون توجه به اتوبوسی که از خیابان می‌گذرد، از پیاده‌رو وارد خیابان شوند، بلافاصله ترس، پاسخ استرس را در آن‌ها تحریک می‌کند، به‌طوری که با عجله از خیابان رد می‌شوند.

فهرست کتاب بازی های هوشیارانه

بخش 1: آرام کردن

1- تنفس هدفمند

2- لنگرهای توجه

بخش 2: دیدن و چاچوب‌دهی مجدد

3- ذهن گشوده

4- قدردانی

5- همین الآن چه اتفاقی دارد می‌افتد؟

بخش 3: تمرکز

6- تنفس آگاهانه

7- چراغ قوۀ توجه

8- قلب آرام

9- خارج از ذهن

بخش 4: مراقبت

10- آیا این عمل مفید است؟

11- نورافکن توجه

بخش 5: ارتباط

12- بودن، نه نمودن

13- رهایی