تیم درونی و مفاهمه متناسب با موقعیت – فریدمن شولتز فن تون

معرفی کتاب تیم درونی و مفاهمه متناسب با موقعیت

آیا تا به حال پیش آمده است که در موقعیتی قرار بگیرید و ندانید دقیقاً چه واکنشی نشان دهید؟ بخشی از وجودتان شما را به صراحت و بیان خواسته‌هایتان دعوت کند، در حالی که صدایی دیگر از ملاحظه دیگران، حفظ رابطه یا پرهیز از تنش حرف بزند؟ گاهی دشواری گفت‌وگو با دیگران، پیش از آنکه به کلمات و رفتار طرف مقابل مربوط باشد، از گفت‌وگوی پیچیده‌ای سرچشمه می‌گیرد که در درون خودمان جریان دارد. کتاب تیم درونی و مفاهمه متناسب با موقعیت نوشتۀ فریدمن شولتس فن تون، به همین دنیای کمتر شناخته‌شده می‌پردازد و نشان می‌دهد که چگونه شناخت صداهای متفاوت درونی می‌تواند به گفت‌وگو و رفتار سنجیده‌تر در موقعیت‌های زندگی کمک کند.

این کتاب روانشناسی جلد سوم مجموعۀ سه‌جلدی «با هم حرف زدن» است؛ مجموعه‌ای در حوزۀ روانشناسی ارتباطات انسانی که به بررسی جنبه‌های مختلف گفت‌وگو و مفاهمه می‌پردازد. در این جلد، تمرکز اصلی بر رابطه انسان با خودش و تأثیر این رابطه بر نحوه تعامل او با دیگران است.

شولتز فن تون معتقد است انسان در درون خود مجموعه‌ای از صداها، خواسته‌ها، نگرانی‌ها و گرایش‌های گوناگون دارد که گاهی با یکدیگر همسو و گاهی در تعارض‌اند. او برای توضیح این وضعیت از استعاره «تیم درونی» استفاده می‌کند؛ استعاره‌ای که ذهن و شخصیت انسان را به گروهی از اعضا تشبیه می‌کند که هرکدام دیدگاه، انگیزه و خواستۀ خاص خود را دارند.

محور اصلی کتاب، مدل «تیم درونی» است؛ استعاره‌ای که برای توضیح چندگانگی صداها، خواسته‌ها، احساسات و گرایش‌های متفاوت در وجود انسان به کار می‌رود. انسان همیشه با خودش یکدل و یک‌زبان نیست. گاهی بخشی از وجود او خواهان سرعت و اقدام است، بخشی دیگر احتیاط می‌کند، صدایی درونی او را به خشم، سکوت، سازش یا دفاع از خود فرامی‌خواند و هرکدام می‌کوشند در تصمیم‌گیری و رفتار بیرونی نقش داشته باشند.

شولتس فون تون تلاش می‌کند این پویش درونی را قابل مشاهده و قابل فهم کند. همان‌طور که در یک تیم بیرونی، افراد مختلف با نقش‌ها و دیدگاه‌های متفاوت حضور دارند، در درون انسان نیز نیروها و صداهای گوناگونی با یکدیگر گفت‌وگو، مخالفت یا همکاری می‌کنند. شناخت این صداها می‌تواند به روشن‌تر شدن خواسته‌ها، تعارض‌ها و واکنش‌های ما کمک کند و زمینه‌ای برای تصمیم‌گیری سنجیده‌تر فراهم آورد.

کتاب تنها به شناخت درونیات فرد محدود نمی‌شود. از نگاه نویسنده، گفت‌وگو و مفاهمه موفق زمانی شکل می‌گیرد که انسان بتواند میان دو جهت هماهنگی ایجاد کند: هماهنگی با خود و هماهنگی با موقعیت. رفتار صادقانه، اگر بدون توجه به شرایط و نقش افراد در یک موقعیت انجام شود، ممکن است نامتناسب یا حتی آسیب‌زا باشد. از سوی دیگر، رفتاری که فقط با مقتضیات بیرونی هماهنگ است اما با احساسات و هویت فرد ناسازگار است، می‌تواند به نادیده گرفتن خود بینجامد. کتاب برای توضیح این مسئله، بر مفهوم «هماهنگی قائم به حقیقت برون و درون» تکیه می‌کند؛ یعنی گفتار و رفتاری که هم با درون فرد و هم با معنای موقعیت بیرونی تناسب داشته باشد.

در این کتاب، رویکرد انسان‌گرا و تفکر سیستمی در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند. از یک سو، فرد باید بتواند با هویت، احساسات و نیازهای درونی خود هماهنگ باشد و از سوی دیگر، لازم است موقعیت و سیستمی را که در آن حضور دارد بشناسد. این نگاه، ارتباط را صرفاً انتقال کلمات نمی‌داند؛ بلکه آن را فرایندی می‌بیند که در آن فرد، دیگران، نقش‌ها، زمینه و صداهای درونی هم‌زمان بر یکدیگر اثر می‌گذارند.

شولتس فن تون برای توضیح مفاهیم خود به موقعیت‌های ملموس زندگی روزمره اشاره می‌کند: چگونگی مطرح کردن یک مسئله با دوست، واکنش نشان دادن به کنایه‌های تحقیرآمیز، گفت‌وگو میان مدیر و کارمند دربارۀ انجام نشدن وظایف، واردشدن پدری در گفت‌وگویی دشوار درجلسۀ مدرسۀ فرزندش یا تصمیم‌گیری در شرایطی که خواسته‌های درونی متعارض‌اند. هدف کتاب ارائه پاسخ‌های آماده برای همه این موقعیت‌ها نیست؛ بلکه می‌کوشد خواننده را به روشی مجهز کند که بتواند برای هر موقعیت، پاسخ مناسب خودش را پیدا کند.

هدف کتاب این است که به خواننده روشی برای اندیشیدن، بررسی شرایط و رسیدن به پاسخ متناسب با موقعیت ارائه کند. از این منظر، مطالعه آن بیشتر نوعی تمرین برای خودشناسی، شفاف‌سازی درونیات و افزایش آگاهی در تعاملات انسانی است.

این اثر با رویکردی نزدیک به روانشناسی ارتباطات نوشته شده است. زبان آن، بر اساس توضیحات مترجم، برای مخاطب عمومی و افراد درگیر زندگی روزمره طراحی شده و از مثال‌ها و تصویرپردازی‌های کاربردی بهره می‌گیرد. وجود تصاویر کاریکاتوری سیاه‌وسفید، به‌ویژه برای توضیح مفهوم «تیم درونی» و قابل مشاهده کردن رویدادهای درونی، بخشی از تجربه خواندن کتاب است. پانویس‌های مترجم نیز به توضیح واژه‌ها و مفاهیم کلیدی آلمانی کمک می‌کنند. در پایان کتاب، واژه‌نامه‌ای از اصطلاحات مهم و شرح برخی مفاهیم کلیدی آثار شولتس فون تون ارائه شده است.

به گفته نویسنده می‌توان مطالعه آن را بدون خواندن دو جلد قبلی نیز آغاز کرد؛ زیرا مدل‌های مطرح‌شده در این مجموعه در ارتباط با یکدیگر قرار دارند، اما برای درک این جلد نیازی به آشنایی کامل با مباحث پیشین نیست.

امکان خرید کتاب تیم درونی و مفاهمه متناسب با موقعیت و سایر کتاب های روابط بین فردی با بیشترین تخفیف در نشر روان آموز وجود دارد. درصورت مطالعۀ این اثر خواهشمندیم نظرات ارشمند خود را با ما درمیان بگذارید.

این کتاب برای چه افرادی مناسب است؟

این کتاب برای افرادی مناسب است که می‌خواهند واکنش‌های خود را در گفت‌وگوها بهتر بشناسند و بفهمند چرا گاهی میان آنچه در درون احساس می‌کنند و آنچه در بیرون می‌گویند یا انجام می‌دهند، فاصله ایجاد می‌شود.

همچنین می‌تواند برای گروه‌های زیر مفید باشد:

• علاقه‌مندان به خودشناسی، روانشناسی ارتباطات و رشد فردی
• افرادی که در تصمیم‌گیری با صداها و خواسته‌های متعارض درونی روبه‌رو هستند
• کسانی که می‌خواهند در روابط خانوادگی، دوستانه یا حرفه‌ای گفت‌وگوهای سنجیده‌تری داشته باشند
• مدیران، مربیان، مشاوران و افرادی که با موقعیت‌های ارتباطی پیچیده سروکار دارند
• کسانی که از کتاب‌های خودیاری کلیشه‌ای فاصله می‌گیرند و به تحلیل دقیق‌تر تجربه‌های روزمره علاقه دارند
• خوانندگان دو جلد دیگر مجموعه «با هم حرف زدن» که می‌خواهند بحث مفاهمه را از زاویه رویدادهای درونی دنبال کنند

توضیحات تکمیلی

فریدمن شولتس فون تون (Friedemann Schulz von Thun)، روانشناس و نظریه‌پرداز آلمانی‌زبان در حوزه روان‌شناسی ارتباطات است. آثار او بر چگونگی شکل‌گیری گفت‌وگو، درک پیام، نقش موقعیت و رابطه میان فرایندهای درونی و ارتباطات بین‌فردی تمرکز دارند. مجموعه سه‌جلدی «با هم حرف زدن» از آثار مهم او در این زمینه است و کتاب حاضر به موضوع «تیم درونی» اختصاص دارد.

ترجمه فارسی کتاب را دکتر ویدا محمدی انجام داده است. بر اساس توضیحات او، ترجمه و بازنویسی مفاهیم کتاب طی چند سال با دقت و بازخوانی‌های مکرر انجام شده و برای فهم برخی اصطلاحات، با یوهانا درایر، دستیار شولتس فون تون، تبادل نظر صورت گرفته است. مترجم در پانویس‌ها درباره معادل‌گذاری اصطلاحات آلمانی و مفاهیمی مانند شفاف‌سازی درونیات خود، هماهنگی قائم به حقیقت برون و درون، مفاهمه و زمینه توضیح داده است. این توضیحات به‌ویژه برای خوانندگانی که با ادبیات تخصصی روان‌شناسی ارتباطات آشنایی کمتری دارند، اهمیت دارد.

بریدۀ کتاب

من درواقع هیچ‌چیز تازه‌ای در اینجا شرح نخواهم داد. هرکس بخوبی می‌داند که واکنش درونی ما در قبال انسان‌ها، اتفاقات و تصمیمات همیشه واحد و روشن نیست، بلکه درهم، جوراجور، مبهم، متزلزل یا توأم با دودلی است. با این حال من در سال‌های اخیر بیش‌ازپیش با شگفتیِ مسحورکننده‌ای به امیت این تنوع درونی در زندگی پی برده‌ام.

بسیاری از ما به کثرت درونی خود اهمیّت چندانی نمی‌دهیم و غالباً آن‌را در صراط مستقیم مدیریّت مؤثر زندگی یک عارضۀ مزاحم، گاهی هم کشمکشی عذاب‌آور، به‌حساب می‌آوریم که ممکن است حتی فلج‌کننده بشود. برای ما خوش‌آیند نیست که ذهن خود را با چنین کشمکش درونی درگیر کنیم. برخی فکر می‌کنند شاید عیب از خودشان باشد که با گرایشات متضاد در درون خود روبرو می‌شوند. – لیکن وقتی ما این پدیده را نه یک مورد استثنایی، بلکه به‌مثابه یک قاعدۀ انسانی ببینیم و دریابیم، که «در سینۀ ما حداقل دو روح (و غالباً خیلی بیشتر)» هم‌نشین هستند، که پی‌بردن به «پویش گروهیِ» ناشی از این تکثّر ناشی و متعاقباً توانایی تشکیل تیم درونی، خود، منبع عظیم نیرو و شفافیت است، آنوقت ارزش آن‌را دارد با این بخش از انسان‌شناسی بیشتر آشنا شویم. به‌خصوص ادیبان و روانکاوان در این راه بسیار پیش‌رفته‌اند.

فهرست کتاب تیم درونی

مقدمه مترجم
پیشگفتار پروفسور شولتس فن تون
مقدمه
بخش اول) درآمدی بر مدل تیم درونی
۱.۱ کثرت درونی در همه حال حی و حاضر دریغ از این دو روح درون سینه ام
۱.۲ اعضای تیم درونی آنها کیستند؟
۱.۳ کثرت درونی و شکل مدرن زندگی
۱.۴ پیشگامان و راه گشایان مدل تیم درونی
۱.۵ تیم ها در زندگی کاری و در زندگی درونی فرضیه تقارن

بخش دوم) مدیریت درونی توسط مدیر تیم
۲.۱ ماهیت مدیرتیم و وظایف او
۲.۲ روشهای برقراری ارتباط با بیرون در حین کثرت و تفرق درونی
۲.۳ با خود به توافق رسیدن کنفرانس تیمی و جلسه شورای درونی
۲.۴ مدیریت مشارکتی «خود»
۲.۵ صور مختلف استعاره اصلی
۲.۶ آیا ما همه شخصیتهای چندگانه یا حتا اسکیزوفرن هستیم؟

بخش سوم) تعارضات تیم درونی و مدیریت آنها
۳.۱ تبعات عدم توافق با خودی خود در ارتباطات برونی
۳.۲ کنار آمدن با تعارضات تیم درونی
۳.۳ درون متعارض تقدیر انسانی
۳.۴ برخورد با سازهای همیشه معارض

بخش چهارم) رشد و پویش شخصیت در پرتو مدل تیم درونی
۴.۱ مجموعه بازیگران صحنه درونی
۴.۲ بازیگران همیشه ثابت نقش آفرینان اصلی و حریفان پنهان آنها
۴.۳ مجلودارها و مصائب مخالف خوانها
۴.۴ اولین درجه طرد شدگی

۴.۵ درجه دوم طرد شدگی
۴.۶ درجه سوم طرد شدگی
۴.۷ شکل گیری و رشد تیم درونی در جریان تاب و تنش هم آرایی درونی و …

بخش پنجم) صور گونه گون صف آرایی تیم درونی
۵.۱ از این رو به آن رو – تغییر پذیری خودپو در زندگی روزمره
۵.۲ هم آرایی اصلی فردخاست در ارتباط با اشخاص مختلف
۵.۳ هماراییهای تیم درونی در رابطه با موضوعات مختلف
بخش ششم) تیم درونی و مختصات موقعیت انضمامی
۶.۱ تطابق بین موقعیت انضمامی و گفت و شنود و مفاهمه
۶.۲ حقیقت و منطق موقعیتهای ارتباطات انسانی یک مدل
۶.۳ موقعیت انضمامی و مختصات سیستمی تنیده بر دور آن
۶.۴ همارایی های اشتباه تیم درونی در موقعیتهای انضمامی
۶۵ ایدئال هماهنگی قائم به حقیقت درون و برون یک طرح چهارخانه
۶.۶ جلسه مشاوره ارتباطات با کاوش دوجانبه
واژه نامه آلمانی به فارسی
واژه نامه فارسی به آلمانی
فهرست کتابهای منتخب
معرفی نویسنده