مضطرب؛ بهره‌گیری از مغز برای فهم و درمان ترس و اضطراب

معرفی کتاب مضطرب جوزف له‌ دو

کتاب مضطرب؛ بهره‌گیری از مغز برای فهم و درمان ترس و اضطراب نوشته جوزف له‌ دو با تکیه بر دستاوردهای علمی و پدیده‌های آزمایشگاهی با رویکردی شناختی، چگونگی به‌وجود آمدن هیجان، به‌خصوص ترس و اضطراب را توضیح می‌دهد. در همین راستا، نویسنده تلاش می‌کند نشان دهد این دو هیجان صرفاً واکنش‌های ساده و لحظه‌ای نیستند، بلکه در بستر تاریخ، تجربه انسانی و حتی شرایط اجتماعی و بحرانی شکل و گسترش پیدا کرده‌اند و در موقعیت‌های مختلف زندگی روزمره تا اختلالاتی مانند تروما قابل مشاهده‌اند.

در بیشتر مواقع ما می‌توانیم ترس و اضطراب را از یکدیگر از نظر مفهومی و ماهیتی تشخیص دهیم اما از نظر کلی حالات ترس و اضطراب از هم جدا نیستند؛ تقریباً ممکن نیست بدون اضطراب احساس ترس کنیم. شما به محض اینکه از چیزی بترسید شروع به نگرانی دربارۀ عواقب آن می‌کنید؛ پس اضطراب و ترس درهم‌تنیده‌اند و ارتباط مستقیم با یکدیگر دارند.

این تمایز و در عین حال هم‌پوشانی در ادبیات علمی نیز مورد توجه بوده و حتی در چارچوب‌های تشخیصی مانند DSM-5 نیز تلاش شده مرزهای دقیق‌تری برای آن‌ها تعریف شود، هرچند همچنان بخش مهمی از این مفاهیم به تجربه ذهنی و فردی انسان وابسته است. از این منظر، آنچه ما «ترس» یا «اضطراب» می‌نامیم تا حد زیادی به تفسیر مغز از موقعیت‌های تهدیدآمیز و پیش‌بینی پیامدهای آینده مربوط می‌شود.

نویسنده بیان می‌کند بادامه، آمیگدال، نقش پررنگی در تشخیص خطر و مقابله با آن دارد و به همین دلیل فعالیتش برای شکل‌گیری ترس و اضطراب ضروری است اما مهم‌ترین وجه اضطراب، وجه ذهنی آن است؛ در واقع اضطراب پدیده‌ای است که هشیارانه تجربه می‌شود و با خویشتن مرتبط است و تنها مغزی آن را تجربه می‌کند که توانایی پردازش هشیار و خلق خود را داشته باشد.

جوزف له دو در انتهای کتاب مضطرب ترجمه حاتمی به درمان نیز اشاره می‌کند و از بین رویکردهای روان‌درمانی توجه ویژه‌ای به رویکرد مواجهه‌درمانی به‌عنوان یکی از مؤثرترین و قدرتمندترین روش برای درمان اضطراب و استرس دارد. در کنار این رویکرد، به نقش درمان‌های شناختی-رفتاری و همچنین مداخلات دارویی نیز اشاره می‌شود و تأکید می‌گردد که فهم بهتر سازوکارهای مغزی می‌تواند به طراحی درمان‌های مؤثرتر کمک کند.

پیوند میان علوم اعصاب و روان‌درمانی در این اثر پررنگ است و نویسنده بر این باور است که آینده درمان اضطراب در گرو ترکیب دانش مغز و اصلاح شیوه‌های روان‌درمانی خواهد بود. کتاب به مفاهیم تخصصی دربارۀ مغز می‌پردازد و حاوی تصاویری از چگونگی نحوۀ عملکرد و سیستم عصبی مرتبط با اضطراب است که باعث می‌شود مخاطبان به درک بهتری از مطالب کتاب دست پیدا کنند.

وجود جداول و کیفیت بالای چاپ نیز از دیگر ویژگی‌های مثبت کتاب به شمار می‌روند. این ساختار آموزشی به خواننده کمک می‌کند تا مسیرهای عصبی مرتبط با ترس، از جمله تعامل میان قشرهای مغزی، ساختارهای زیرقشری و شبکه‌های پردازش تهدید را بهتر درک کند و بتواند میان داده‌های تجربی و مفاهیم نظری ارتباط برقرار کند.

کتاب مرتبط: مغز مضطرب خود را بازسازی کنید

این کتاب برای چه افرادی مناسب است؟

خرید کتاب مضطرب انتشارات بینش نو به دانشجویان علوم شناختی و روان‌شناختی و محققان علاقه‌مند به حوزۀ هیجان و اختلالات مربوط به آن جهت آشنایی با له‌دو و معرفی رویکرد خاص او پیشنهاد می‌شود. همچنین این کتاب برای دانشجویان و پژوهشگران حوزه‌های عصب‌روانشناسی، علوم اعصاب شناختی و فلسفۀ ذهن که به دنبال درک رابطه میان آگاهی، هیجان و سازوکارهای ناهشیار مغز هستند نیز منبعی قابل توجه به شمار می‌رود.

اثر حاضر با توضیح دقیق مفاهیم تخصصی، یافته‌ها و تأکید بر جزئیات باعث شده به عقیدۀ مترجمان و بر خلاف ادعای نویسنده، برای عموم مناسب تلقی نشود و برای متخصصان، روانشناسان و درمانگران انتخاب بهتری جهت استفاده از تجربیات نویسنده به شمار برود.

در همین راستا، مطالعه این اثر به روان‌درمانگران به‌ویژه درمانگران رویکرد شناختی-رفتاری و مواجهه‌درمانی نیز توصیه می‌شود، زیرا می‌تواند درک عمیق‌تری از سازوکار شکل‌گیری اضطراب و ترس و نحوه مداخله درمانی در این اختلالات فراهم کند. همچنین برای کسانی که در حوزه اختلالاتی مانند اضطراب فراگیر، فوبیاها و پیامدهای مرتبط با تروما فعالیت می‌کنند، این کتاب می‌تواند چارچوب نظری منسجمی برای پیوند میان یافته‌های آزمایشگاهی و کاربردهای بالینی ارائه دهد.

توضیحات تکمیلی

کتاب حاضر حاصل تخلیص نسخۀ اصلی کتاب با عنوان Anxious: Using the Brain to Understand and Treat Fear and Anxiety و حذف بخش‌های غیرضروری است و جهت کاهش حجم کتاب منابع از نسخۀ چاپی کتاب حذف شدند و دسترسی به آن از طریق اسکن بارکد در انتهای کتاب امکان‌پذیر است.

نویسنده کتاب، جوزف له‌ دو (Joseph LeDoux) عصب‌شناس، محقق برجسته در زمینۀ علوم اعصاب و هیجانات و استاد دانشگاه نیویورک است. جواد حاتمی، دکتری روانشناسی از دانشگاه تربیت مدرس و پژوهشگر مطرح حوزۀ علوم شناختی، با همکاری شرمین شریف زاده، کارشناس ارشد روانشناسی عمومی، کتاب مضطرب را ترجمه و تخلیص کرده‌است.

کتاب مرتبط: 50 روش برای سیم کشی مجدد مغز مضطرب

برشی از کتاب مضطرب بینش نو

تمام گونه‌ها برای مقابله با تهدیدهای دائمی، روش‌هایی فطری دارند که نمونه‌هایی از آن در بالا توضیح داده شد. منابعی که موجب آسیب‌رساندن به گونه‌ها در زندگی می‌شوند بسیار زیادند، اما سازوکارهای دفاعی‌ای که بنیان ترس و اضطراب را در مغز می‌سازند، عمدتاً برای مقابله با شکار شدن تکامل یافته‌اند.

گزینه‌های کلاسیک پاسخ به شکارچی در عبارت مصطلح «واکنش جنگ – گزیر» آمده است. این عبارت، که آن را والتر کنن در اوایل قرن بیستم ابداع کرد، اصطلاحی پرکاربرد است و رفتارهایی را توصیف می‌کند که در شرایط اضطراری رخ می‌دهند؛ یعنی زندگی به به‌زیستی فرد به خطر می‌افتد.

«از ترس میخکوب شده» عبارت رایج دیگری است که یک رفتار دفاعی حیاتی را توصیف می‌کند. همان‌طور که داروین اشاره کرده بود: «فرد وحشت‌زده، در ابتدا یا مانند مجسمه، بی‌حرکت و بدون اینکه نفس بکشد می‌ایستد، یا به صورت غریزی به سمت پایین خم می‌شود تا دیده نشود». در حقیقت، میخکوب شدن واکنش دفاعی متداولی است که در صورت وجود تهدید، بسیاری از گونه‌ها از آن استفاده می‌کنند. اما آیا واکنش میخکوب شدن شما را در معرض مرگی سریع قرار نمی‌دهد؟

فهرست کتاب مضطرب ترجمه جواد حاتمی

فصل 1: شبکۀ درهم تنیدۀ اضطراب و ترس

فصل 2: تجدیدنظر در مغز هیجانی

فصل 3: زندگی خطرناک است

فصل 4: مغز دفاعی

فصل 5: آیا حالات هیجانی ذهن را از پیشینیان حیوانی به ارث برده‌ایم؟

فصل 6: مسئلۀ هشیاری

فصل 7: نحوۀ تأثیرگذاری حافظه بر هشیاری شخصی است

فصل 8: احساسش کنید: هشیاری هیجانی

فصل 9: چهل میلیون مغز مضطرب

فصل 10: تغییر دادن مغز مضطرب

فصل 11: درمان: درس‌هایی از آزمایشگاه