خوددرمانی گام به گام اختلال توجه و بیش فعالی؛ راهنما درمانگر

معرفی کتاب خوددرمانی گام به گام اختلال توجه و بیش فعالی

کتاب خوددرمانی گام به گام اختلال توجه و بیش فعالی؛ راهنمای درمانگر نوشته استیون سافرن و سوزان اسپریچ، با ترجمه دکتر احمد به‌پژوه و زهرا سید نوری و انتشار نشر دانژه، با تکیه بر رویکرد شناختی ـ رفتاری (CBT) چنین برنامه‌ای را در اختیار درمانگران قرار می‌دهد. این رویکرد با تمرکز بر افکار، احساسات و رفتارهای ناکارآمد، مهارت‌هایی مانند سازمان‌دهی، برنامه‌ریزی، حل مسئله و تفکر انطباقی را برای مدیریت بهتر چالش‌های مرتبط با ADHD آموزش می‌دهد.

اختلال کاستی توجه و بیش‌فعالی (ADHD) می‌تواند تا بزرگسالی ادامه پیدا کند و مشکلاتی مانند دشواری در تمرکز، مدیریت زمان، سازمان‌دهی امور، کنترل حواس‌پرتی، انجام به‌موقع کارها و مقابله با اهمال‌کاری ایجاد کند. این مشکلات ممکن است بر زندگی شغلی، خانوادگی و اجتماعی فرد اثر بگذارند؛ به همین دلیل، درمانگر علاوه بر شناخت نشانه‌های اختلال، به برنامه‌ای منظم و کاربردی برای آموزش مهارت‌های لازم و پیگیری روند درمان نیاز دارد.

ساختار کتاب بر اساس یک برنامه درمانی ۱۲ جلسه‌ای شکل گرفته است؛ در هر جلسه، علاوه بر طرح کلی و دستور کار، مواد موردنیاز، بررسی نشانه‌ها، مرور مهارت‌های جلسات پیشین، تمرین‌ها و مشکلات احتمالی نیز مورد توجه قرار می‌گیرد و روند تعامل درمانگر با مراجع توضیح داده می‌شود. وجود نمونه مکالمه میان درمانگر و مراجع نیز به کاربردی‌تر شدن این راهنما کمک می‌کند.

فرایند درمان از آموزش روانی و مهارت‌های سازمان‌دهی و برنامه‌ریزی آغاز می‌شود و در ادامه به موضوعاتی مانند مدیریت کارها و اولویت‌بندی، حل مسئله، مدیریت فعالیت‌های دشوار، ایجاد نظام‌های سازمان‌دهی، کنترل حواس‌پرتی، استفاده از یادآورها و اصلاح محیط می‌پردازد. در بخش شناختی نیز مراجع با رابطه میان افکار، احساسات و رفتارها، شناسایی افکار خودکار، خطاهای فکری و مهارت تفکر انطباقی آشنا می‌شود. در ادامه، این مهارت‌ها برای مقابله با اهمال‌کاری و حل مشکلات مرتبط با آن به کار گرفته می‌شوند و در جلسه پایانی، دستاوردهای درمان، لغزش‌ها و راهکارهای حفظ نتایج بررسی می‌شوند.

یکی از نکات مهم این برنامه، پایش مستمر پیشرفت درمان است. درمانگر می‌تواند با استفاده از مقیاس‌های سنجش پیامد، روند پیشرفت مراجع را در جلسات مختلف بررسی کند و مشکلات احتمالی در انجام تکالیف یا یادگیری مهارت‌ها را شناسایی و پیگیری کند. به این ترتیب، کتاب چارچوبی منظم برای اجرای جلسات درمان و دنبال کردن روند مداخله شناختی ـ رفتاری ارائه می‌دهد.

کتاب خود درمانی گام به گام اختلال توجه و بیش فعالی (راهنمای درمانگر) مکمل کتاب خوددرمانی گام به گام اختلال کاستی توجه و بیش‌فعالی (راهنمای مراجع) است؛ در این برنامه، مراجع با مطالعه راهنمای خود و انجام کاربرگ‌ها زیر نظر درمانگر در فرایند درمان مشارکت می‌کند و درمانگر نیز با استفاده همزمان از دو راهنما، درمان را به‌صورت مرحله‌به‌مرحله پیش می‌برد. به همین دلیل، این کتاب را می‌توان راهنمایی کاربردی برای اجرای یک برنامه ساختاریافته شناختی ـ رفتاری در کار با بزرگسالان مبتلا به ADHD دانست.

کتاب مرتبط: مهار اختلال نقص توجه بیش فعالی بزرگسالان

این کتاب مناسب چه افرادی است؟

این کتاب برای متخصصانی طراحی شده است که در زمینه ارزیابی، مشاوره یا درمان بزرگسالان مبتلا به اختلال کاستی توجه و بیش‌فعالی فعالیت می‌کنند. رویکرد کاربردی و ساختاریافته آن می‌تواند برای روان‌شناسان، درمانگران، روان‌پزشکان و مشاوران مفید باشد و در کنار آن، استادان و دانشجویان روان‌شناسی و مشاوره نیز می‌توانند از محتوای آن در مسیر آموزشی و حرفه‌ای خود بهره بگیرند.

این راهنما به‌ویژه برای درمانگرانی مناسب است که می‌خواهند یک برنامه منظم شناختی ـ رفتاری را در جلسات درمان اجرا کنند و مهارت‌هایی مانند برنامه‌ریزی و سازمان‌دهی، مدیریت حواس‌پرتی، حل مسئله، مقابله با اهمال‌کاری و تفکر انطباقی را به‌صورت مرحله‌به‌مرحله آموزش دهند. همچنین ساختار کتاب خوددرمانی گام به گام اختلال توجه و بیش فعالی می‌تواند برای دوره‌های آموزشی، بازآموزی و کارگاه‌های مرتبط با درمان ADHD مورد استفاده قرار گیرد.

توضیحات تکمیلی

استیون سافرن (Steven Safren)، دکترای روانشناسی و روانشناس بالینی ـ سلامت، استاد روانشناسی دانشگاه میامی است. او سابقۀ فعالیت در دانشکدۀ پزشکی هاروارد و بیمارستان عمومی ماساچوست را دارد و در زمینۀ درمان شناختی ـ رفتاری و اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی در بزرگسالان و نوجوانان فعالیت کرده است. سوزان اسپریچ (Susan Sprich)، دکترای روانشناسی و استادیار روانشناسی در گروه روان‌پزشکی دانشکدۀ پزشکی هاروارد و بیمارستان عمومی ماساچوست است. محور اصلی فعالیت او پژوهش و درمان اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی در کودکان و بزرگسالان است.

کرول پرلمن (Carol Perlman)، دکترای روانشناسی و روانشناس بالینی است که سابقۀ فعالیت در دانشگاه هاروارد و مراکز درمانی دانشگاهی از جمله بیمارستان عمومی ماساچوست را دارد. او در توسعۀ برنامۀ درمان شناختی ـ رفتاری برای بزرگسالان مبتلا به اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی نقش داشته و در زمینۀ ADHD بزرگسالان و عملکرد اجرایی فعالیت کرده است. میخائیل اتو (Michael W. Otto)، دکترای روانشناسی و استاد علوم روان‌شناختی و مغزی دانشگاه بوستون است و حوزۀ اصلی فعالیت او توسعۀ درمان‌های روان‌شناختی، به‌ویژه درمان شناختی ـ رفتاری، برای اختلالات خلقی، اضطرابی و مصرف مواد و پژوهش در زمینۀ تغییر رفتار است.

کتاب خوددرمانی گام به گام اختلال توجه و بیش فعالی (راهنمای درمانگر) با ترجمه دکتر احمد به‌پژوه، دکتری روانشناسی کودکان استثنایی از دانشگاه کیل انگلستان، و زهرا سید نوری، به زبان فارسی ترجمه و توسط انتشارات دانژه منتشر شده است.

بریدۀ کتاب

این روش درمانی شامل نظارت دائمی بر پیشرفت است.
توصیه می‌کنیم در هر جلسه درمانی یک مقیاس برای سنجش پیامد را اجرا کنید.
در مورد اختلال کاستی توجه و بیش فعالی در بزرگسالان، پرکاربردترین مقیاس، مقیاس خود گزارشی اختلال کاستی توجه و بیش فعالی در بزرگسالان: فهرست بررسی نشانه ها است. همچنین این مقیاس را می توان با مراجعه به سایت مربوط دریافت کرد. از جدیدترین ویرایش مقیاس مورد نظر پرینت بگیرید و از آن تعدادی کپی تهیه کنید و پیش از هر جلسه از مراجع بخواهید آن را تکمیل کند. در ابتدای هر جلسه نمره کل را بررسی و آن را با سنجش های قبلی مقایسه کنید تا بدین ترتیب بتوانید پیشرفت مراجع را اندازه بگیرید.

فهرست کتاب خوددرمانی گام به گام اختلال توجه و بیش فعالی (راهنمای درمانگر)

بخش 1: آموزش روانی، سازمان‌دهی و برنامه‌ریزی

جلسۀ 1: آموزش روانی و مقدمه‌ای بر سازمان‌دهی و برنامه‌ریزی

جلسۀ 2: جلسۀ اطلاع‌رسانی با حضور همسر یا عضوی از خانواده

جلسۀ 3: سازمان‌دهی کارهای متعدد

جلسۀ 4: حل مسئله و مدیریت کارهای سخت

جلسۀ 5: نظام‌های سازمان‌دهی

بخش 2: کاهش حواس‌پرتی

جلسۀ 6: سنجش گسترۀ توجه مراجع

جلسۀ 7: اصلاح محیط خود

بخش 3: تفکر انطباقی

جلسۀ 8: معرفی یک مدل شناختی

جلسۀ 9: تفکر انطباقی

جلسۀ 10: تمرین و بازبینی مهارت‌های تفکر انطباقی

بخش 4: مهارت‌های بیشتر

جلسۀ 11: کاربرد مهارت‌ها برای حل مشکل اهمال‌کاری

جلسۀ 12: رسیدگی به لغزش‌ها

پیوست‌ها

پیوست 1: کاربرگ‌ها و دست‌برگ‌ها

پیوست 2: مقیاس خودگزارشی اختلال کاستی توجه و بیش‌فعالی بزرگسالان

پیوست 3: کتاب‌شناسی گزینشی اختلال کاستی توجه و بیش‌فعالی

پیوست 4: فهرست کتاب‌ها و مقاله‌های دکتر به پژوه