صفر تا صد ارشد روانشناسی عمومی؛ از پذیرش تا آینده شغلی

کارشناسی ارشد روانشناسی عمومی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین دوره‌های تحصیلات تکمیلی در حوزۀ علوم رفتاری، فرصتی برای تعمیق دانش نظری و کسب مهارت‌های پژوهشی و کاربردی در شناخت رفتار و فرایندهای روانی انسان فراهم می‌کند.

دوره کارشناسی ارشد روانشناسی عمومی (General Psychology) شامل 32 واحد درسی (28 واحد آموزشی و 4 واحد پایان‌نامه) است که طی 2 تا 2.5 سال به پایان می‌رسد. دروس این دوره ترکیبی از مباحث نظری پیشرفته، آموزش روش تحقیق و آمار، و تحلیل تخصصی حوزه‌هایی مانند روانشناسی رشد، یادگیری، شخصیت، روانشناسی اجتماعی و روانشناسی تجربی هستند.

این گرایش ارشد، بنا بر تعریف انجمن روانشناسی آمریکا (APA)، حوزه‌ای گسترده است که اصول بنیادی، مسائل اساسی و روش‌های اصلی این علم را مورد مطالعه قرار می‌دهد؛ با این تفاوت که در مقطع کارشناسی ارشد، این مفاهیم نه در سطح آشنایی، بلکه به‌صورت تخصصی، تحلیلی و مبتنی بر پژوهش دنبال می‌شوند.

در یک دسته‌بندی می‌توان ارشد روانشناسی عمومی را در 4 عبارت خلاصه کرد: توصیف رفتار، توضیح رفتار، پیش‌بینی رفتار و تغییر رفتار. این چهار هدف در سطح تحصیلات تکمیلی، به‌معنای تربیت افرادی است که بتوانند رفتار انسان را به‌صورت علمی مطالعه کنند، در محیط‌های دانشگاهی و اجتماعی به کار گیرند و در حوزه‌های مختلف شغلی از آموزش و پژوهش گرفته تا خدمات روانشناختی و برنامه‌ریزی سلامت روان نقش‌آفرین باشند.

در این مقاله با تمامی پرسش‌های خود درمورد این گرایش در کارشناسی ارشد روانشناسی و بازار کار آن، مسیر تحصیل، فرصت‌های شغلی و… بیشتر آشنا خواهید شد تا بتوانید با دیدی روشن‌تر دربارۀ انتخاب این مسیر تحصیلی و حرفه‌ای تصمیم‌گیری کنید.

معرفی ارشد روانشناسی عمومی؛ ساختار، دروس و مسیر تحصیلی

با ورود به دورۀ تحصیلات تکمیلی گرایش روانشناسی عمومی نیز تخصصی‌تر می‌شود. مرسوم‌ترین روش برای پذیرفته‌شدن در این گرایش بدست آوردن تراز و رتبۀ لازم در کنکور ارشد است. پذیرش از طریق آزمون وزارت علوم انجام می‌شود و رقابت بر اساس ضرایب دروس تخصصی هر گرایش صورت می‌گیرد.

طول مدت به اتمام رساندن این دوره در حالت عادی 2 سال است که واحدها و دروس آن طی 4 نیم‌سال ارائه می‌شود. طبق چارت ارائه شده توسط وزارت علوم، تعداد واحدهای ارشد روانشناسی عمومی به شرح زیر است:

• مجموعاً 32 واحد درسی
• 16 واحد تخصصی الزامی
• 12 واحد تخصصی اختیاری
• 4 واحد پایان‌نامه

لازم به ذکر است افرادی که دارای لیسانس غیرمرتبط هستند (کارشناسی آن‌ها روانشناسی و مشاوره نبوده) و قصد تحصیل در این رشته را دارند، باید 12 واحد از دروس جبرانی را اخذ کنند.

گرایش روانشناسی عمومی طرح اجباری ندارد و همین موضوع باعث می‌شود فارغ‌التحصیلان پس از اتمام تحصیل بتوانند سریع‌تر وارد بازار کار شوند. زمینه‌های شغلی این مقطع محدود به درمانگری نیست و می‌تواند شامل فعالیت‌های پژوهشی، تدریس، همکاری با مراکز آموزشی و مشاوره‌ای، فعالیت در حوزه سلامت روان و مشارکت در پروژه‌های سازمانی باشد. درمجموع، ساختار این دوره به‌گونه‌ای طراحی شده است که دانش‌آموخته علاوه بر تسلط نظری، آمادگی لازم برای ورود به مسیرهای حرفه‌ای یا ادامه تحصیل در مقطع دکتری را نیز داشته باشد.

گرایش های ارشد روانشناسی مختلفی در این مقطع وجود دارند. هر گرایشی به فراخور خود ضریب معینی از دروس را دارد. ضریب دروس برای این ارشد روانشناسی عمومی به این گونه است:

برای این گرایش ما بقی دروس، مانند روانشناسی بالینی ضریب صفر دارند و در رتبه و تراز آن اعمال نخواهند شد.

برای موفقیت در کنکور بهتر است داوطلبان یک کتاب منبع اصلی بخوانند و در کنار آن از سایر منابع ارشد روانشناسی مانند کتاب‌های خلاصه و کمک درسی نیز کمک بگیرند.

استفاده از منابعی مانند کتب مرجع مهم و کتب کمک‌آموزشی با پوشش‌دهی بالا، استفاده از تجربیات رتبه‌های برتر، استفاده از کلاس‌های آموزشی، شرکت در آزمون‌های آزمایشی و… می‌تواند تأثیر مثبتی بگذارد و باعث صرفه‌جویی در انرژی و زمان شود.

با داشتن یک برنامۀ منظم و مطالعۀ منابع مناسب، قبولی در کارشناسی ارشد روانشناسی عمومی در کار دشواری نخواهد بود؛ چراکه برخلاف گرایش بالینی در این رشته رقابت بین داوطلبین آن‌چنان شدید نیست.

منابع درسی کنکور وزارت علوم به‌صورت مشخص اعلام نمی‌شود و هر ساله با بررسی سؤالات کنکور، این منابع به‌طور تقریبی شناسایی می‌شوند. علاوه بر این، هر چند سال یک‌بار برخی منابع جدید به لیست احتمالی اضافه می‌شوند؛ برای مثال، پس از کنکور سال 1400، کتاب رشد پاپالیا اهمیت بیشتری پیدا کرد و تعداد قابل توجهی از سؤالات به این منبع اختصاص داده شد.

این تغییرات باعث می‌شود که مشاوره با رتبه‌های برتر و پشتیبان‌های آموزشی پیش از آغاز مطالعه برای کنکور از اهمیت ویژه‌ای برخوردار باشد. در مورد منابع پیشنهادی برای درس روانشناسی عمومی، می‌توان به‌طور خلاصه به موارد زیر اشاره کرد:

-10%

روانشناسی عمومی روان آموز

670,000تومان

603,000تومان

افزودن به سبد

-25%

زمینه روانشناسی هیلگارد – ترجمه براهنی

1,800,000تومان

1,349,900تومان

افزودن به سبد

-25%

زمینه روانشناسی اتکینسون و هیلگارد رفیعی – جلد اول

1,462,000تومان

1,091,900تومان

افزودن به سبد

-24%

روانشناسی عمومی کرول وید – ترجمه آوادیس یانس

1,700,000تومان

1,299,900تومان

افزودن به سبد

-21%

روان شناسی عمومی – دکتر حمزه گنجی

ناموجود

موجود شد خبرم کن

-20%

زمینه روانشناسی سانتراک جلد اول – ترجمه مهرداد فیروزبخت

650,000تومان

519,900تومان

افزودن به سبد

-23%

زمینه روانشناسی اتکینسون و هیلگارد جلد اول – گنجی

ناموجود

موجود شد خبرم کن

توجه داشته باشید که این کتاب‌ها تنها به‌عنوان منابع احتمالی و پیشنهادی این گرایش مطرح می‌شوند. برای اطمینان بیشتر و جلوگیری از اتلاف وقت و انرژی، مشورت با مشاوران آموزشی متخصص و یا مطالعۀ صفحه اختصاصی منابع برای این رشته برای آگاهی از دیگر منابع پیشنهادی برای دیگر دروس توصیه می‌شود.

مقاله پیشنهادی: منابع ارشد روانشناسی عمومی

برخی از دروس کارشناسی ارشد روانشناسی عمومی:

• روانشناسی رشد پیشرفته
• روانشناسی اجتماعی پیشرفته
• روانشناسی یادگیری و تفکر
• آمار و روش تحقیق
• روانشناسی تجربی
• نظریه‌های شخصیت

دانلود چارت دروس ارشد روانشناسی عمومی

از آن جایی که در برخی کشورها هدف از تربیت این گرایش روانشناسی ساختن پژوهشگر است، نگاه ویژه به آمار در این گرایش به چشم می‌خورد. در برخی دانشگاه‌های کشور نیز روانشناسان این رشته واحدهای درسی آمار بیشتری را نسبت به سایر رشته‌ها می‌گذرانند.

اکثر کتاب‌های تدریس شده در مقطع ارشد برای این گرایش همان کتب مرجعی مانند هیلگارد و DSM هستند؛ اما این بار سعی می‌شود تا از مقالات به‌روز نیز در کنار این منابع استفاده کرد. دروس این رشته در مقطع ارشد به‌صورت جزئی و ریزتری بررسی می‌شود و برای دروسی که قبلاً جزئی از فصول کتاب روان‌شناسی عمومی بودند، در مقطع ارشد درس‌ها و واحدهای جداگانه‌ای در نظر گرفته می‌شود. دروس روانشناسی اجتماعی و یادگیری و تفکر مثال خوبی برای این امر هستند.

راهنمای انتخاب رشته روانشناسی عمومی در مقطع ارشد

مسیر انتخاب رشته در کارشناسی ارشد روانشناسی از شرکت در آزمون سراسری آغاز می‌شود. داوطلبان پس از شرکت در کنکور و دریافت کارنامه اولیه، در صورتی که مجاز به انتخاب رشته شوند، وارد مرحلۀ مهم تصمیم‌گیری خواهند شد. در این مرحله لازم است دفترچۀ راهنمای انتخاب رشته را با دقت مطالعه کنند؛ زیرا اطلاعاتی مانند گرایش‌ها، ظرفیت دانشگاه‌ها، نوع دوره‌ها (روزانه، نوبت دوم، پردیس و …) و شرایط هر کدرشته‌محل در همین دفترچه ارائه شده و مبنای انتخاب آگاهانه قرار می‌گیرد.

در زمان انتخاب رشته، بهتر است داوطلبان صرفاً به رتبه یا احتمال قبولی توجه نکنند، بلکه علاقه به گرایش، محتوای درسی، کیفیت علمی دانشگاه، شرایط تحصیل و چشم‌انداز آینده را نیز در نظر بگیرند. اولویت‌بندی دقیق و واقع‌بینانه انتخاب‌ها می‌تواند تأثیر زیادی در رضایت از مسیر تحصیلی و شکل‌گیری آیندۀ حرفه‌ای فرد داشته باشد.

مقاله پیشنهادی: چگونه برای ارشد روانشناسی انتخاب رشته کنیم؟

بازار کار ارشد روانشناسی عمومی در ایران

باتوجه‌به توانایی‌ها دانشجویان ارشد روانشناسی عمومی در طول تحصیل خود به دست می‌آورند، دستشان برای انتخاب فعالیت شغلی کاملاً باز است و می‌توانند در زمینه‌های مختلفی کار کنند. وسعت گرایش ارشد عمومی امکان کار در سمت‌های مختلف شغلی را برای فارغ‌التحصیلان این رشته به وجود می‌آورد.

افزون‌بر این، شرایط فعلی کشور نیز باعث می‌شود که در بازار کار اختلاف قابل‌توجهی بین روان‌شناسان عمومی و سایر گرایش‌ها وجود نداشته باشد؛ هرچند که ممکن است برخی مشاغل خیلی تخصصی‌تر مانند صنعت صرفاً گرایش مرتبط با کار خود مانند گرایش صنعتی سازمانی را بپذیرد.

تا به امروز نیز تفاوت چندانی برای بازار کار ارشد روانشناسی عمومی و گرفتن مجوزهای لازم بین این گرایش و باقی گرایش‌ها وجود ندارد. با توجه به شرایط و قوانین فعلی کشور، برای درمانگر شدن تفاوت اساسی بین گرایش عمومی و سایر گرایش‌هایی مانند روانشناسی بالینی و علوم شناختی وجود ندارد. مراجع تخصصی و نهادهای تعیین صلاحیت در سازمان‌های مربوطه بیشتر از نوع گرایش تحصیلی، به میزان دانش و تسلط فرد بر منابع علمی و عملی توجه دارند.

با‌این‌حال، اگر خواسته‌باشیم مشاغلی که به‌طور خاص برای فارغ‌التحصیلان کارشناسی ارشد روانشناسی عمومی وجود دارد می‌توان به پژوهشگری، تدریس و فعالیت بالینی اشاره کرد. از این مشاغل اصلی که عبور کنیم، به گزینه‌های کمتر شناخته‌شده‌ای می‌رسیم که شامل موارد زیر است:

به‌طور کلی، با توجه به شرایط فعلی، فرصت‌های شغلی روانشناسان عمومی فراتر از درمانگری بوده و حوزه‌های متنوعی را شامل می‌شود.

مقاله مرتبط: بازار کار رشته روانشناسی

ظرفیت پذیرش و دانشگاه های برتر ارشد روانشناسی عمومی

ظرفیت پذیرش کلی گرایش روانشناسی عمومی در تمام دوره‌های تحصیلی (روزانه، نوبت دوم، پردیس، غیرانتفاعی، آزاد، مجازی دولتی، پیام نور و غیرانتفاعی و آزاد الکترونیک) در سال 1403، 3820 نفر و در سال 1404، 4167 نفر بوده است. در جدول زیر برخی از بهترین دانشگاه های ایران که سال 1404 در این گرایش پذیرش دارند را به همراه میزان این ظرفیت پذیرش مشاهده می‌کنید.

چنانچه قصد بررسی کامل ظرفیت پذیرش این رشته و یا ظرفیت پذیرش دیگر گرایش‌های روانشناسی در مقطع ارشد را دارید مطالعۀ مقاله زیر کمک شایانی به‌شما خواهد کرد.

مقاله مرتبط: ظرفیت ارشد روانشناسی (وزارت علوم)

بررسی گرایش روانشناسی عمومی با دیگر گرایش های روانشناسی

نکته: گرایش‌های مختلف روانشناسی می‌توانند با گذراندن دوره‌ها و کارگاه‌های تخصصی روانشناسی در حیطۀ درمان مشغول به فعالیت شوند.

گرایش بالینی بهتر است یا عمومی؟

این قیاس از پایه اشتباه است. افراد باید متناسب با علاقه‌ای که به هر گرایش دارند اقدام به انتخاب گرایش خود کنند و انتخاب شدن یا نشدن یک گرایش به معنی خوب یا بد بودن آن نیست. علاوه بر این معیارهای صحیحی برای مقایسه و انتصاب لقب بهترین به یک گرایش وجود ندارد.

برای مثال اگر مبنا را بخواهیم بر روی بازار کار بگذاریم و غایت این مسیر را درمانگر شدن و یا تأسیس مطب بدانیم، در ایران فارغ از هر گرایشی که در آن مشغول به تحصیل هستید، می‌توانید با گذراندن دوره و یا کارگاه و قبولی در آزمون صلاحیت حرفه‌ای روانشناسی، اقدام به تأسیس مطب کنید.

یا اگر بخواهیم معیارمان را شانس قبولی بیشتر قرار دهیم، شانس قبولی در گرایش عمومی به دلیل ظرفیت بیشتر نسبت به گرایش روانشناسی بالینی بیشتر است.
در نهایت می‌توان گفت که برتری خاصی میان این دو گرایش وجود ندارد و همه چیز به علاقۀ شما بستگی دارد.

مقاله مرتبط: تفاوت روانشناسی بالینی و عمومی چیست؟

مقایسه روانشناسی عمومی با روانشناسی تربیتی

روانشناسی تربیتی شاخه‌ای از علم روانشناسی است که به مطالعه فرایندهای یادگیری، آموزش، انگیزش تحصیلی، تفاوت‌های فردی در محیط‌های آموزشی و بهبود عملکرد تحصیلی می‌پردازد. تمرکز اصلی این گرایش بر کاربرد نظریه‌های روانشناختی در نظام‌های آموزشی است؛ به‌گونه‌ای که مفاهیمی مانند سبک‌های یادگیری، ارزشیابی آموزشی، مشکلات یادگیری، راهبردهای تدریس و طراحی برنامه‌های درسی در کانون توجه آن قرار دارند.

در واقع، ارشد روانشناسی تربیتی پیوند مستقیمی میان روانشناسی و نظام تعلیم و تربیت برقرار می‌کند و هدف آن ارتقای کیفیت یادگیری و بهینه‌سازی فرایند آموزش در مدارس، دانشگاه‌ها و سایر محیط‌های آموزشی است.

در مقابل، روانشناسی عمومی حوزه‌ای گسترده‌تر است که تمامی ابعاد اساسی رفتار و فرایندهای روانی انسان را در بر می‌گیرد. این گرایش محدود به یک بافت خاص مانند آموزش نیست، بلکه موضوعاتی همچون رشد، شخصیت، هیجان، شناخت، آسیب‌شناسی روانی و رفتار اجتماعی را به‌صورت جامع مطالعه می‌کند. به بیان دیگر این رشته به «کلیت رفتار و ذهن انسان» می‌پردازد و از این رو دامنه موضوعی وسیع‌تری دارد، هرچند ممکن است در یک حیطه خاص عمق تخصصی کمتری نسبت به گرایش‌های متمرکز داشته باشد.

انتخاب میان این دو گرایش بیش از آنکه به برتری یکی بر دیگری وابسته باشد، به علایق علمی و اهداف شغلی فرد بستگی دارد. افرادی که علاقه‌مند به فعالیت در نظام آموزشی، پژوهش‌های مرتبط با یادگیری و طراحی مداخلات آموزشی هستند، معمولاً با گرایش تربیتی هم‌راستاترند.

در حالی‌که کسانی که تمایل دارند با طیف گسترده‌تری از موضوعات روانشناسی آشنا شوند و مسیرهای متنوع‌تری در پژوهش یا فعالیت حرفه‌ای پیش رو داشته باشند، ممکن است ارشد روانشناسی عمومی را انتخاب کنند. در صورتی که تمایل دارید با جزئیات بیشتری درباره تفاوت‌های ساختاری، درسی و بازار کار این دو گرایش آشنا شوید، پیشنهاد می‌شود مقالۀ مرتبط در ادامه را نیز مطالعه نمایید.

مقاله پیشنهادی: تفاوت روانشناسی عمومی و تربیتی

تاریخچه روانشناسی عمومی به زبان ساده

اگر بخواهیم صرفاً تاریخ دقیقی برای تولد روانشناسی عمومی مطرح کنیم شاید بتوانیم تاریخ ۱۸۷۹، را در نظر بگیریم. اما حقیقت این است که سابقۀ این علم و دغدغه های روانی در بشر به سال‌ها قبل از میلاد بر می‌گردد.

سرمنشأ نظریات و آرای روانشناسی امروزی را می‌توان در مباحثات فلسفی فیلسوفانی همچون سقراط، افلاطون، ارسطو و ابوعلی‌سینا پیگیری کرد؛ اما در سال ۱۸۷۹، ویلهلم وونت، فیزیولوژیست آلمانی، پس از کش‌وقوس‌های فراوان توانست این حوزه را به‌عنوان علمی مستقل به جهانیان معرفی کند.

او اولین آزمایشگاه روانشناسی را در دانشگاه لایپزیگ تأسیس کرد و بعد از آن این حوزه از فلسفه استقلال یافت و تبدیل به علمی مجزا شد. هدف وونت از تأسیس آزمایشگاه بررسی علمی رفتار و روان بود. نکتۀ مهم در این علم اصطلاح بررسی علمی است. در بررسی علمی، فرضیه‌ها و نظریات در چارچوب علمی گنجانده می‌شوند و از نگاه غیرعلمی یا شبه‌علمی پرهیز می‌شود.

چرا روانشناسی عمومی کلید همه درهای روانشناسی را دارد؟

یک روانشناس عمومی باید در شاخه‌های مختلف این رشته تسلط نسبی داشته باشد. به همین دلیل در برنامه‌های آموزشی این رشته، دروسی مانند روانشناسی رشد، اجتماعی، بالینی و آمار گنجانده شده‌اند. این تنوع نشان‌دهندۀ وسعت این گرایش و نیاز به کسب دانش میان‌رشته‌ای برای تسلط بر این حوزه است.

علاوه‌بر این، رعایت اخلاق در این حوزه و تلاش برای نگاهی بی‌طرفانه به مباحث علمی نیز از ملزومات یک روانشناس خوب است. نگاه فرهنگی، بین‌رشته‌ای و جامع به دغدغه‌های موجود، از موارد الزامی برای یک روانشناس حرفه‌ای است.

انتخاب گرایش روانشناسی عمومی؛ فرصت‌ها و چالش‌ها

یکی از سؤال‌های اصلی دانشجویانی که تمایل به ادامۀ تحصیل در این حوزه را دارند این است که کدام گرایش را انتخاب کنند؟ آیا یک گرایش روانشناسی بهتر از بقیه گرایش‌هاست؟ آیا ارشد روانشناسی عمومی بهتر از بالینی است؟

در پاسخ باید تأکید کرد که در حوزۀ علوم انسانی، به‌ویژه روانشناسی، نمی‌توان ارزش‌گذاری مطلقی میان گرایش‌ها انجام داد؛ زیرا هر گرایش با هدفی متفاوت طراحی شده و پاسخ‌گوی نوع خاصی از علاقه‌ها، توانمندی‌ها و مسیرهای حرفه‌ای است. ازاین‌رو انتخاب گرایش، بیش از آنکه تابع رتبه‌بندی باشد، وابسته به جهت‌گیری علمی و علایق فردی دانشجو است.

گرایش روانشناسی عمومی در مقطع ارشد، حوزه‌ای گسترده را در بر می‌گیرد و دانشجو را با طیف متنوعی از موضوعات این علم آشنا می‌سازد. در حالی‌که سایر گرایش‌ها معمولاً بر یک حوزۀ خاص تمرکز عمیق‌تری دارند، این رشته تلاش می‌کند تصویری جامع از ابعاد مختلف رفتار و فرایندهای روانی ارائه دهد.

برای مثال، در گرایش بالینی تمرکز اصلی بر تشخیص و درمان اختلالات روانی است، در گرایش صنعتی و سازمانی مسائل مربوط به رفتار شغلی و سلامت روان در محیط کار بررسی می‌شود، و در علوم شناختی مطالعه تخصصی فرایندهای عصبی و شناختی محوریت دارد. در مقابل، دانشجوی ارشد روانشناسی عمومی (General Psychology) با مجموعه‌ای متنوع از این مباحث آشنا می‌شود، هرچند عمق ورود به هر حوزه به اندازۀ گرایش‌های تخصصی نخواهد بود.

این ویژگی دوگانه، یعنی «گستردگی در برابر تخصص»، مهم‌ترین مزیت و در عین حال محدودیت این گرایش به شمار می‌آید. آشنایی با حوزه‌های مختلف، انعطاف علمی و امکان فعالیت در زمینه‌های متنوع پژوهشی و حرفه‌ای را فراهم می‌کند؛ اما در مقابل، کسب تخصص عمیق در یک حیطه نیازمند مطالعات تکمیلی، شرکت در دوره‌های تخصصی و فعالیت پژوهشی مستمر از سوی خود دانشجو است. به بیان دیگر، برنامۀ آموزشی دانشگاه چارچوب اولیه را فراهم می‌کند و میزان پیشرفت علمی تا حد زیادی به تلاش فردی و مسیر پژوهشی انتخاب‌شده وابسته است.

در نهایت باید توجه داشت که انتخاب گرایش تحصیلی، هرچند تصمیمی مهم در مسیر علمی و شغلی دانشجو محسوب می‌شود، به‌معنای محدودشدن همیشگی به همان حوزه نیست. ماهیت میان‌رشته‌ای روانشناسی این امکان را فراهم می‌کند که فارغ‌التحصیلان، فارغ از گرایش تحصیلی خود، در صورت کسب مهارت‌های لازم بتوانند در حوزه‌های مختلف پژوهشی، آموزشی و کاربردی فعالیت داشته باشند. ازاین‌رو، انتخاب آگاهانه گرایش باید بر مبنای علاقه، توانمندی و چشم‌انداز حرفه‌ای و نه صرفاً بر اساس برداشت‌های مقایسه‌ای یا تصور برتری یک شاخه نسبت به دیگری صورت گیرد.

تحصیلات روانشناسی عمومی در مقاطع مختلف

کارشناسی

قبل از دهۀ 90 روانشناسی از همان مقطع کارشناسی دارای گرایش بود اما در دهۀ 90 شمسی تصمیم بر آن شد تا انتخاب گرایش در این رشته در تمام دانشگاه‌های ایران به دورۀ کارشناسی‌ ارشد موکول شود. برای همین مقطع کارشناسی در همۀ دانشگاه‌ها بدون گرایش شد.

از این رو چارت درسی گرایش‌های مختلف در روانشناسی تفاوتی باهم ندارد. هر چند که رد پای زیادی از این رشته در مقطع کارشناسی نیز دیده می‌شود. توصیه کلی بر این است که دانشجویانی که قصد دارند در مقاطع بالاتر روانشناسی عمومی را به طور ویژه‌تر و تخصصی‌تر بیاموزند بهتر است در طول دورۀ کارشناسی به برخی دروس توجه ویژه‌تر داشته باشند.

دروسی مانند عمومی و رشد و آمار. همچنین مطالعه کتاب‌های مرجعی مانند هیلگارد می‌تواند به تقویت نگاه عمومی به دانشجویان کمک کند.

در مقطع کارشناسی، تقریباً تمامی دروس پایه مانند آسیب‌شناسی روانی، روانشناسی رشد، عمومی، روانشناسی صنعتی، نورولوژی، آمار و موارد مشابه پوشش داده می‌شود. یکی از اهداف این مقطع، ارائه دیدگاهی کلی از این رشته و تلاش برای ایجاد تسلط بر مفاهیم پایه است.

توجه داشته باشید که دانشگاه‌ها بنابر ضوابط کلی اعلامی از وزات‌خانه‌ها، مختار هستند که تعداد واحدهای تخصصی و عمومی متفاوتی با سایر دانشگاه‌ها ارائه دهند.

برخی از دروس تخصصی رشته روانشناسی در کارشناسی:

• روانشناسی اجتماعی
• متون روانشناسی به انگلیسی 1
• روانشناسی کودکان با نیازهای ویژه 1 و 2
• روانشناسی شناختی
• روان‌سنجی
• روانشناسی سالمندی
• آسیب‌شناسی روانی 1 و 2
• مبانی و نظریه‌های مشاوره
• بهداشت روانی

به‌طور متوسط، گذراندن دورۀ کارشناسی بین 4 تا 5 سال زمان می‌برد. دانشجویان پس از اتمام دورۀ کارشناسی، در صورت تمایل می‌توانند از طریق شرکت در کنکور یا بهره‌گیری از شرایط استعدادهای درخشان وارد مقطع ارشد روانشناسی عمومی شوند.

کنکور ورود به مقطع کارشناسی ارشد روانشناسی هر ساله توسط دو نهاد، وزارت بهداشت و وزارت علوم، برگزار می‌شود. داوطلبان هیچ محدودیتی برای شرکت در هر دو کنکور ندارند، اما توصیۀ اصلی این است که تنها یکی از این دو مسیر را انتخاب کنند تا از سردرگمی و افت تمرکز جلوگیری شود.

دکتری روانشناسی عمومی؛ نحوه ورود و ساختار دوره

دکتری روانشناسی عمومی بالاترین مقطع تحصیلی در این حوزه است و با هدف تربیت پژوهشگران، اعضای هیئت علمی و متخصصان تحلیل‌گر مسائل روانشناختی طراحی می‌شود. در این دوره، تمرکز اصلی از آموزش صرف عبور کرده و بر تولید دانش، انجام پژوهش‌های تخصصی، نگارش مقالات علمی و اجرای طرح‌های تحقیقاتی قرار می‌گیرد. دانشجویان دکتری روانشناسی علاوه بر گذراندن واحدهای نظری پیشرفته، بخش عمده‌ای از زمان خود را به فعالیت‌های پژوهشی و تدوین رسالۀ دکتری اختصاص می‌دهند.

ورود به این مقطع معمولاً از طریق شرکت در آزمون دکتری، کسب نمرۀ علمی لازم و موفقیت در مرحلۀ مصاحبه تخصصی امکان‌پذیر است. در جلسۀ مصاحبه، سوابق پژوهشی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، مقالات علمی، تسلط بر مبانی نظری روانشناسی و توانایی انجام پژوهش مستقل نقش تعیین‌کننده‌ای دارند. بنابراین داوطلبان باید علاوه بر مطالعه منابع پایه و تخصصی، رزومۀ علمی خود را از طریق نگارش مقاله، شرکت در طرح‌های پژوهشی و تقویت مهارت‌های روش تحقیق و آمار ارتقا دهند.

طول دورۀ دکتری روانشناسی عمومی معمولاً بین 4 تا 5 سال است و شامل واحدهای آموزشی محدود، آزمون جامع (در برخی دانشگاه‌ها) و انجام رسالۀ پژوهشی می‌شود. هدف نهایی این دوره، پرورش افرادی است که بتوانند در دانشگاه‌ها تدریس کنند، پژوهش‌های تخصصی انجام دهند و در سیاست‌گذاری‌های علمی و حوزه‌های کاربردی روانشناسی نقش مؤثری ایفا نمایند.

مقاله پیشنهادی: شیوه های پذیرش دکتری

منابع
تاریخ مکاتب روانشناسی شولتز