طبقه بندی و معرفی انواع اختلالات اضطرابی در DSM-5
اضطراب، به خودی خود پاسخِ بهنجاری است، اما اگر بهطرز نامتناسبی برانگیخته شود و غیرانطباقی باشد، آنوقت دیگر مفید نیست و به بروز اختلالات اضطرابی منجر میشود. اختلالات اضطرابی انواع گوناگونی دارند. با ما همراه باشید تا به بررسی انواع اختلالات اضطرابی به همراه علائم، راههای تشخیص و چگونگی درمان آنها بپردازیم.
اضطراب و ترس، هر دو برای ما ضروری هستند چون بهمان پیام میدهند که دربرابر یک موقعیت ترسناک مشخص یا خطری قریبالوقوع، بهتر است پا به فرار بگذاریم یا آمادهی دفاع از خودمان بشویم. اما همیشه هم اینطور نیست.
تعریف اختلالات اضطرابی چیست؟
برای شناختن اختلالات اضطرابی، میتوانیم به تجربۀ کسانی اعتماد کنیم که با اضطراب دستوپنجه نرم کردهاند. این افراد گزارش میکنند که هنگام تجربۀ اضطراب، اغلب وحشتزده و عصبی هستند و همچنین مجموعهای از نشانههای جسمی شامل سردرد، تپش قلب، احساس گرفتگی در قفسهی سینه، تعریق و درد و ناراحتی در معده دارند.
اضطراب همچنین میتواند باعث بیقراری بشود که درنتیجهاش، یکجا نشستن یا ایستادن برای فرد خیلی دشوار میشود.
یکی دیگر از جاهایی که اختلالات اضطرابی خودشان را نشان میدهند، در تفکر فرد است؛ بهصورت فکرِ سریع، سازماننیافته و متمرکز بر علت فرضیِ (چون گفتیم منشأ اضطراب مشخص نیست). اضطراب یعنی فرد ممکن است دربارۀ وجود خطری قریبالوقوع، افکار فاجعهآمیز داشتهباشد. مثلا ممکن است اصرار داشتهباشد که دارد میمیرد درحالیکه ازنظر جسمی سالم است و آزمایش و معاینه، هیچ مشکلی را در او نشان نمیدهند.
در اضطراب، وقتی خیلی شدید باشد، توهم هم ممکن است دیده شود؛ به اینصورت که فرد دست به تحریف زمان، مکان، اشخاص و رویدادها میزند. علائم اختلالات اضطرابی، بسته نوع اختلال متفاوت است و فرد به فرد میتواند بروزهای گوناگونی داشتهباشد.
معرفی انواع اختلالات اضطرابی در DSM 5
در خانوادۀ اختلالات اضطرابی در DSM-5، هفت اختلال معرفی شدهاست که بهصورت خلاصه در فهرست زیر آمدهاست و در ادامه، با نشانههای هرکدام از آن، آشنا میشوید.
- اختلال اضطراب جدایی
- لالی انتخابی
- فوبیای خاص
- اختلال اضطراب اجتماعی
- اختلال پانیک
- آگورافوبیا
- اختلال اضطراب فراگیر
مقاله مرتبط: چگونه استرس و اضطراب خود را مدیریت کنیم؟
اختلال وحشت زدگی یا پانیک چیست؟
اختلال وحشتزدگی یا پانیک «panic disorder»، با حملات شدید و غیرمنتظرۀ وحشتزدگی شناخته میشود که فرد طی آنها ممکن است فکر کند در آستانۀ مردن است یا بهزودی کنترلش را ازدست میدهد. حملۀ وحشتزدگی، «panic attack»، ترس یا ناراحتی شدید ناگهانی است که ظرف چند دقیقه به اوج میرسد.
در ادامه، ملاکهای تشخیصی حملۀ وحشتزدگی و اختلال وحشت زدگی را میخوانید و عوامل دخیل در این اختلال را میشناسید.
جدول ملاکهای تشخیصی حمله پانیک یا وحشت زدگی براساس DSM-5
| شماره | چهار مورد یا بیشتر از این نشانهها باید وجود داشتهباشد. |
|---|---|
| 1 | تپش قلب، کوبیدن قلب یا افزایش ضربان قلب |
| 2 | تعریق |
| 3 | لرزش یا رعشه |
| 4 | احساس تنگی نفس |
| 5 | احساس خفگی |
| 6 | درد یا ناراحتی در قفسۀ سینه |
| 7 | حالت تهوع یا احساس ناراحتی در شکم |
| 8 | سرگیجه، بیحالی، سبکی سر یا غش |
| 9 | احساس داغی یا گرگرفتگی |
| 10 | نابهنجاری لامسهای (کرختی، سوزش) |
| 11 | مسخ واقعیت (احساس واقعیت نداشتن) یا مسخ شخصیت (گسستگی از خود) |
| 12 | ترس ازدست دادن کنترل یا دیوانه شدن |
| 13 | ترس از مردن |
مطلب مرتبط: با انواع اختلالات روانی، طبقه بندی و درمان هریک آشنا شوید!
جدول ملاکهای تشخیصی اختلال پانیک یا وحشت زدگی براساس DSM-5
| ملاکهای تشخیص |
|---|
| الف) حملات وحشتزدگی غیرمنتظرۀ مکرر |
| ب) بعد از حداقل یکی از حملات باید یکی یا هردوی این موارد، بهمدت یک ماه وجود داشتهباشد؛ 1. دلشورۀ دائم دربارۀ وقوع حملات وحشتزدگی دیگر یا پیامدهایش، مثل حملۀ قلبی و دیوانه شدن 2. تغییر غیرانطباقی معنادار برای اجتناب از حملات وحشتزدگی مثل اجتناب از ورزش |
| ج) اختلال، معلولِ سوءمصرف مواد، دارو یا بیماری پزشکی عمومی نباشد. |
| و) یک اختلال روانی دیگر وجود نداشتهباشد. |
جدول علائم دخیل در حملۀ وحشت زدگی
| زیستشناختی | مجموعهای از ژنها در مناطق مختلف کروموزمی و زمینۀ خانوادگیکاهش میزان گاماآمینوبوتیریکاسید (GABA) که بخشی از نظام گابا-بنزودیازپین است.دخالت تلویحی نظام نورآدرنرژیک در اضطرابنظام آزادکنندۀ کورتیکوتروپین (CRF) |
| روانشناختی | مراقبت و دخالت بیشازحد والدین در کودکی که باعث میشود فرزندان راه کنار آمدن با گرفتاریها را یاد نگیرند. حساسیت اضطرابی؛ گرایش عمومی به پاسخدهی توأم با ترس |
| اجتماعی | رویدادهای استرسزای زندگی؛ طلاق، ازدواج، مشکلات شغلی، مرگ عزیزان، فشارهای درسیمصدومیت، بیماری فیزیکی و استرسآفرینهای مشابه مثل سردرد یا فشار خون بالا |
درمان اختلال وحشت زدگی به چه صورت است؟
اولین درمانی که برای اختلال وحشت زدگی به کار میرود دارودرمانی است، چراکه این اختلال سمپتومهای رنجآور و فیزیکی به همراه خود دارد. برای درمانهای بلندمدت نیز از مواجهه درمانی یا درمان شناختی-رفتاری (CBT) استفاده میشود.
همچنین برای درمان این اختلال از روشهایی مانند درمانهای مبتنی بر مواجهه با قرارگیری در معرض، رفتارهای ایمنی، آموزش آرمیدگی و رواندرمانی کنترل پنیک نیز در برخی موارد استفاده میشود.
مطلب مرتبط: علائم، روش های تشخیص و درمان اختلال افسردگی چیست؟
اختلال اضطراب فراگیر یا تعمیم یافته یعنی چه؟
اختلال اضطراب تعمیم یافته، «generalized anxiety disorder» که بهاختصار «GAD» نامیده میشود، اضطراب و نگرانی مفرط و بیارتباط با واقعیتهای موجود تعریف میشود که کنترل کردن و فرونشاندن آن بسیار دشوار است. ملاکهای تشخیصی، علل و درمان اختلال اضطراب فراگیر یا تعمیم یافته را در ادامه ببینید.
جدول ملاکهای تشخیصی اختلال اضطراب تعمیم یافته براساس DSM-5
| ملاکهای تشخیص اختلال |
|---|
| الف) اضطراب و نگرانی مفرط که در بیشتر روزها حداقل بهمدت شش ماه درمورد برخی از رویدادها یا فعالیتها (مثل کار، تحصیل و…) وجود داشتهباشد. |
| ب) مشکل بودن کنترل نگرانی برای فرد |
| ج) همراه بودن اضطراب با حداقل سه مورد از نشانههای زیر: بیقراری، دلشوره یا عصبی بودن زود و راحت خسته شدن مشکل در تمرکز تحریکپذیری تنش عضلانی اختلال خواب |
| د) اضطراب، موجب اختلال معنادار در عملکرد شغلی، اجتماعی و تحصیلی شود. |
| ه) اختلال، معلولِ سوءمصرف مواد، دارو یا بیماری پزشکی عمومی نباشد. |
| و) یک اختلال روانی دیگر وجود نداشتهباشد. |
جدول علائم دخیل در اختلال اضطراب تعمیم یافته
| زیستشناختی | وجود آسیبپذیری ژنتیکی بهارث رسیدنِ گرایش به مضطرب شدن و تنیدگی، نه خود اختلال. فعالیت کم عصب واگ قلبی که پاسخدهی کمتر قلب به برخی تکالیف را درپی دارد و باعث انعطافناپذیری دستگاه عصبی خودکار میشود. |
| روانشناختی | حساسیت و توجه بیشتر به منابع تهدید، درنتیجهی تجارب پراسترس اولیه در زندگی که فرد براساس آنها، دنیا را جای خطرناک و غیرقابل کنترلی ادراک کردهاست. |
درمان اختلال اضطراب تعمیم یافته یا فراگیر چگونه است؟
از آنجاییکه اختلال اضطراب تعمیمیافته، جزو اختلالات اضطرابی رایج است، درمانهای متنوع و موثری برای آن وجود دارد. درمان دارویی با ضداضطرابها و ضدافسردگیها مرسوم است. انواع درمان روانشناختی هم بهدلیل تأثیر بلندمدتشان در نحوهی پردازش و تفسیر اطلاعات، اغلب کمککنندهاند؛ مثل روش درمانی شناختی-رفتاری (CBT) که طی آن، فرد با تصاویر و افکار تهدیدآمیز مواجه میشود و فنون شناختی مقابله با آنها را یاد میگیرد.
مطلب مرتبط: اختلال دوقطبی چیست؟ طبقه بندی، روش های تشخیص و درمان
اختلال بازهراسی یا آگورافوبیا چیست؟
اختلال وحشت زدگی در بسیاری از موارد اما نه همیشه با بازهراسی «agoraphobia» همراه است. اختلال بازهراسی، ترس از وضعیتهایی است که فرد در آنها احساس ناامنی میکند یا نگران است که درصورت بروز وحشتزدگی در آن موقعیتها، امکان فرار وجود نداشتهباشد.
گرچه این دو اختلال اغلب همراهِ هم هستند اما خیلیها اختلال وحشتزدگی را بدون بازهراسی تجربه میکنند و خیلیهای دیگر هم دچار بازهراسی میشوند بدون آنکه اختلال وحشتزدگی را تجربه کنند. افراد مبتلا به اختلال بازهراسی، از یکسری وضعیت و فعالیت، اجتناب میکنند؛
– وضعیتهایی که فرد مبتلا به بازهراسی از آنها اجتناب میکند:
فروشگاههای بزرگ، وسایل نقلیۀ عمومی مثل اتوبوس و قطار و هواپیما، تونل، خیابانهای عریض، آسانسور، پلهبرقی، تونل و مکانهای عمومی مثل رستوران و تئاتر، تنها ماندن در خانه
– فعالیتهایی که فرد مبتلا به بازهراسی از آنها اجتناب میکند:
«اجتناب احشایی» به پرهیز افراد مبتلا به بازهراسی از فعالیتهایی گفته میشود که علائم بدنی همراه آنها، یادآور حملۀ وحشت زدگی است. مثلا ورزش کردن که با بالا بردن ضربان قلب و سرعت تنفس، فرد را بهیاد حملۀ وحشتزدگی میاندازد.
سایر فعالیتهایی که فرد مبتلا به آگورافوبیا از آنها دوری میکند، شامل این موارد میشود؛ دویدن روی پله، ایروبیک، رقصیدن، دوش گرفتن با در و پنجرۀ بسته، رابطۀ جنسی و قدم زدن در هوای گرم.
جدول ملاکهای تشخیصی اختلال بازهراسی براساس DSM-5
| علائم تشخیص |
|---|
| الف) ترس یا اضطراب شدید دربارۀ دو یا چند مورد از 5 موقعیت زیر؛ حملونقل عمومی فضاهای باز فضاهای بسته بودن در صف یا حضور بین جمعیت تنها بودن بیرون از خانه |
| ب) ترس یا اجتناب از وضعیتهای گفتهشده بهدلیل آنکه گریز از آنها سخت است یا بهدلیل آنکه درصورت وقوع نشانههای هراس، دسترسی به کمک ممکن نیست. |
| ج) ترسناک یا اضطرابآور بودن همیشگی وضعیت بازهراسی |
| د) اجتناب فعال از وضعیتهای بازهراسی، اصرار بر همراه داشتن یک نفر یا تحمل ترس و اضطراب شدید |
| ه) ترس یا اضطراب نامتناسب با خطر واقعی وضعیتهای بازهراسی و نامتناسب با بافت اجتماعی-فرهنگی |
| و) استمرار ترس، اضطراب یا اجتناب که شش ماه یا بیشتر طول بکشد. |
| ز) اختلال در عملکرد شخصی، شغلی و اجتماعی |
| ح) افراطی بودن آشکار ترس، اضطراب یا اجتناب درصورت وجود بیماری پزشکی دیگری مثل پارکینسون |
| ط) نشانهها ناشی از یک اختلال روانی دیگر نباشد. |
چطور اختلال آگورافوبیا یا بازهراسی را در درمان کنیم؟
درمانهایی که برای اختلال وحشت زدگی در متن فوق به آنها اشاره کردیم، در درمان اختلال بازهراسی نیز بهکار برده میشوند.
مطلب مرتبط: معرفی اختلال سوماتیک سمپتوم + علائم، روش های تشخیص و درمان
اختلال هراس و یا فوبیای خاص به چه معناست؟
اختلال هراس خاص یا فوبیای خاص «specific phobias»، ترس نامعقول از یک شیء یا وضعیت خاص است که با خطر واقعی، تناسب ندارد و در کارکرد شخص اختلال ایجاد میکند. فرد مبتلا به اختلال هراس خاص، سعی میکند در موقعیتهایی که احتمال میدهد پاسخ هراس را تجربه کند، قرار نگیرد.
جدول ملاکهای تشخیصی اختلال هراس خاص براساس DSM-5
| ملاکهای تشخیص اختلال |
|---|
| الف) ترس یا اضطراب بارز از شیء یا وضعیتی خاص، مثل؛ پرواز، بلندی، حیوانات، تزریق، دیدن خون |
| ب) شیء یا وضعیت هراسانگیز تقریبا همیشه یا اضطراب ایجاد میکند. |
| ج) از شیء یا وضعیت هراسانگیز، اجتناب میشود یا با ترس و اضطراب شدیدی تحمل میشود. |
| د) ترس یا اضطراب، با خطر واقعی آن شیء، موقعیت و بافت اجتماعی-فرهنگی تناسب ندارد. |
| ه) ترس، اضطراب یا اجتناب معمولا شش ماه یا بیشتر طول میکشد. |
| و) ترس، اضطراب یا اجتناب باعث اختلال در عملکرد شخصی، شغلی و اجتماعی میشود. |
| ز) نشانهها ناشی از یک اختلال روانی دیگر نباشد. |
انواع اختلال فوبیای خاص کدام اند؟
اختلال هراس خاص، شامل پنج نوع میشود؛
- حیوان
- محیط طبیعی (ارتفاع، طوفان، آب)
- خون-تزریق-جراحت
- وضعیتی (هواپیما، آسانسور، فضاهای بسته)
- سایر انواع
اجتناب هراسناک از وضعیتهایی که ممکن است به خفگی، استفراغ یا ابتلا به بیماری منتهی شوند. در کودکان، شامل اجتناب از صداهای بلند و اشخاص ملبس میشود که ازطریق گریه، قشقرق یا چسبیدن ابراز میشود.
نکتهی مهمی که باید یادتان باشد این است که اکثر افراد مبتلا به اختلال هراس خاص، اغلب چند نوع هراس را با هم دارند. انواع هراسها را با هم بررسی کنیم؛
- خون-تزریق-جراحت: این هراس، اغلب زمینهی خانوادگی دارد. گفته میشود که افراد مبتلا، پاسخ عروقی واگی شدید به خون، جراحت و تزریق را بهارث میبرند که باعث افت فشار خون و غش میشود.
- هراس وضعیتی: ترس از وسایل حملونقل عمومی و مکانهای بسته و کوچک، جزو هراس وضعیتی هستند که در آن هم زمینهی خانوادگی مشاهده میشود. نکتهی مهمی که اختلال هراس از نوع وضعیتی را از اختلال وحشتزدگی جدا میکند این است که فرد مبتلا به هراس، بیرون از وضعیت هراسانگیز، دچار حملهی وحشتزدگی نمیشود اما افراد مبتلا به اختلال وحشتزدگی، هر زمانی ممکن است دچار حملهی وحشتزدگی بینشانهی غیرمنتظره شوند.
- هراس از محیط طبیعی: ترس از محیط طبیعی مثل آب، طوفان و بلندی، درصورتی هراس نامیده میشود که تداوم داشتهباشد و باعث اختلال در عملکرد بشود؛ مثلا فرد از سفر دریایی، اجتناب کند. اما اگر درحد ترس خفیف تا متوسط باشد، عادی است. بهنظر میرسد زمینهی ترس از این وضعیتها، ژنتیکی باشد.
- حیوانهراسی: ترس در حیوانهراسی، با احساس چندش خفیف که ممکن است در اغلب افراد وجود داشتهباشد، فرق دارد. ترس عادی، ناراحتی خفیفی ایجاد میکند که معمولا نادیده گرفته و فراموش میشود. اما ترس در این نوع اختلال هراس، باعث اخلال در عملکرد میشود. مثلا ممکن است فرد مجله نخواند چون میترسد که تصویر حیوانی را که از آن هراس دارد، در مجله ببیند.
علل و درمان اختلال فوبیای خاص چیست؟
هراسها معمولا شکلگیری پیچیدهای دارند اما درمانشان نسبتا مشخص و صریح است که شامل تمرینهای ساختاردار و مواجهۀ تدریجی فرد با موضوع ترس، زیرنظر یک درمانگر، میشود. درمورد بعضی از انواع هراس ویژه مثل خونهراسی، جرح و تعدیل در مدارهای عصبی نواحی خاصی از مغز مثل بادامه و قشر کمربندی، تغییر پایداری در عملکرد فرد ایجاد میکند؛ این درمانها، اصطلاحا مغز را سیمپیچی مجدد میکنند.
در ادامه، علائم دخیل در اختلال فوبیای خاص را میخوانید.
جدول علائم دخیل در اختلال هراس خاص
| زیستشناختی | آمادگی و گرایش ارثی |
| روانشناختی | اضطراب داشتن دربارۀ تکرار رویداد |
| تجارب زندگی | تجارب شرطیساز دردناک مثل؛ تجربۀ خفگی، گیر افتادن در آسانسور تجربۀ هشدار غلط؛ حملۀ وحشتزدگی در یک وضعیت خاص، مرتبط با استرس جاری زندگی مشاهدۀ ترس شدید دیگری یا شنیدن خبر خطر؛ ترس نیابتی |
| عوامل اجتماعی و فرهنگی | مثل جوامعی که بیان ترس و هراس ازسوی مردان را مذموم میدانند |
مطلب مرتبط: معرفی رویکرد مبتنی بر پذیرش و تعهد (act) به زبان ساده
اختلال اضطراب جدایی یعنی چه؟
اختلال اضطراب جدایی، «separation anxiety disorder» که بهاختصار «SAD» نامیده میشود، نگرانی غیرواقعبینانه و مستمر در کودکان است که میترسند؛ در این نوع از اختلالات اضطرابی کودک یکی از انواع نگرانیهایی که در ادامه آمدهاست را تجربه میکند.
1) اتفاق بدی برای والدین (یا دیگر افراد مهم زندگی) بیفتد
2) اتفاق بدی برای خودشان بیفتد که درنتیجۀ آن از والدین جدا شوند (مثل گم شدن، دزدیده شدن، تصادف).
همۀ بچهها تاحدودی اضطراب جدایی را تجربه میکنند که اغلب با بزرگتر شدن، کاهش پیدا میکند. در اختلال اضطراب جدایی اما ترس با سن کودک تناسب ندارد و بهصورت اختلال در عملکرد مثل اجتناب از مدرسه رفتن، خودش را نشان میدهد.
نکتۀ مهمی که باید بدانید تمایز مدرسههراسی از اختلال اضطراب جدایی است. در مدرسههراسی، ترس معطوف به چیز خاصی در مدرسه است و کودک میتواند والدین را ترک کند اما در اختلال اضطراب جدایی، ترک کردن والدین است که کودک را مضطرب میکند.
درمان اختلال اضطراب جدایی چیست؟
برای درمان اختلال اضطراب جدایی، رفتارگرایان از درمانهایی همچون یادگیری مشاهدهای، شرطی سازی عامل (پاداش دادن، تقویت مثبت، تقویت منفی یا غرفه سازی) و حساسیت زدایی سیستماتیک استفاده میکنند. همچنین تلاش میکنند تا ذهنیت و طرز فکر افراد را با کمک گرفتن از CBT تغییر دهند.
اختلال اضطراب اجتماعی چیست؟
اختلال اضطراب اجتماعی، «social anxiety disorder» که به هراس اجتماعی هم معروف است، به ترس یا اضطراب شدید درمورد یک یا چند وضعیت اجتماعی یا عملکردی گفته میشود که با واکنشهای فیزیکی مثل سرخ شدن، تعریق و لرزیدن همراه است.
اختلال اضطراب اجتماعی، با کمرویی شدید، متفاوت است و عملکرد فرد را مختل میکند. مثل ورزشکاری حرفهای که بهدلیل اختلال اضطراب اجتماعی، ورزش را کنار میگذارد یا هنرپیشهای که بهدلیل صحنههراسی، از اجرا در صحنۀ تئاتر پرهیز میکند.
مبتلایان به «اضطراب عملکرد» که یک نوع فرعی از اختلال اضطراب اجتماعی است، با تعاملات اجتماعی مشکلی ندارند و فقط موقع انجام عمل خاصی درحضور دیگران، مضطرب میشود؛ مثل اضطراب سخنرانی، ترس از غذا خوردن در رستوران یا امضا کردن چک در حضور شاهدان. این افراد در موقعیتهای خصوصی، در انجام این رفتارها (حرف زدن، غذا خوردن، نوشتن) مشکلی ندارند و رفتارشان فقط وقتی درمعرض تماشای دیگران هستند، مختل میشود.
جدول ملاکهای تشخیصی اختلال اضطراب اجتماعی براساس DSM-5
| ملاکهای تشخیص اختلال |
|---|
| الف) ترس یا اضطراب بارز درمورد یک یا چند وضعیت اجتماعی که در آنها شخص ممکن است درمعرض دقت نظر دیگران قرار بگیرد؛ تعامل اجتماعی مثل دیدار با آدمهای ناشناس، مشاهده شدن موقع غذا خوردن یا نوشیدن، انجام دادن عملی درمقابل دیگران مثل سخنرانی |
| ب) فرد میترسد طوری عمل کند یا نشانههایی از اضطراب بروز بدهد که ارزیابی منفی دیگران شامل تحقیر شدن، شرمندگی یا ناراحت کردن آنها را بهدنبال داشتهباشد. |
| ج) وضعیتهای اجتماعی تقریبا همیشه باعث ترس و اضطراب میشوند. |
| د) از وضعیت اجتماعی، اجتناب میشود یا با ترس و اضطراب شدیدی تحمل میشود. |
| ه) ترس، اضطراب یا اجتناب معمولا شش ماه یا بیشتر طول میکشد. |
| و) ترس، اضطراب یا اجتناب باعث اختلال در عملکرد شخصی، شغلی و اجتماعی میشود. |
| ز) نشانهها ناشی از یک اختلال روانی دیگر، اختلال پزشکی و سوءمصرف مواد یا داروهای تجویزی نباشد. |
علل و درمان اختلال اضطراب اجتماعی به چه صورت است؟
برای اختلال اضطراب اجتماعی، درمان شناختی معمولا موثر است. درمان خانوادگی هم درصورتیکه والدین کودک، مبتلا به اختلال اضطرابی باشند، مفید بهنظر میرسد. درمان دارویی با داروهای بازدارندۀ بازجذب سروتونین انتخابی، یکی دیگر از مداخلات درمانی برای اضطراب اجتماعی است. در ادامه، علل دخیل در این اختلال را میخوانید.
جدول علائم دخیل در اختلال اضطراب اجتماعی
| زیستشناختی | به ارث بردن آسیبپذیری شناختی تعمیمیافته برای اضطراب داشتن |
| تجارب زندگی | تجارب شرطیشده مثل اینکه شخص در موقعیت اجتماعی دچار حملۀ وحشتزدگی غیرمنتظرهای شود که با نشانههای اجتماعی تداعی شود. ضربۀ اجتماعی واقعی مثل تجربۀ مسخرهشدن ازسوی همسالان |
مطلب مرتبط:مکانیسم های دفاعی رایج در روانشناسی
اختلال لالی انتخابی چه میکند؟
اختلال لالی انتخابی، «selective mutism» که با عنوانهای دیگری مثل گنگی انتخابی، سکوت گزینشی، سکوت انتخابی و خاموشی گزینشی هم ترجمه شده، یکی از اختلالات اضطرابی است. لالی انتخابی، از اختلالات نادر دوران کودکی است که با حرف نزدن در یک یا چند موقعیتی که در آنها از کودک انتظار حرف زدن میرود، شناخته میشود.
کودک بهخاطر ندانستن کلمهها یا مشکلات فیزیکی نیست که حرف نمیزند. حرف نزدنِ او، کاملا انتخابی است؛ یعنی مثلا در خانه حرف میزند اما در مدرسه، نه. برای تشخیص اختلال گنگی انتخابی، کودک باید بیش از یک ماه حرف زند و حرف نزدنش به ماه اول مدرسه محدود نشود.
علل و درمان اختلال لالی انتخابی چگونه است؟
دلیل ابتلا به اختلال لالی انتخابی، هنوز کاملا مشخص نیست اما احتمالا والدینی که مداخلۀ بیشازحد دارند و بهجای کودک حرف میزنند، این اختلال را در فرزندشان پرورش میدهند. برای درمان خموشی گنگی انتخابی، از اصول درمان شناختی-رفتاری استفاده میشود منتها با تأکید بیشتر روی حرف زدن.
روشهایی مثل دراختیار گذاشتن فرصتهای هدایتشده برای آشنایی با افراد جدید، بازیهای اجتماعی و شرکت در پروژههای خلاقانۀ گروهی، میتواند در تشویق مشارکت کلامی موثر باشد. ترکیب مواجۀ تدریجی با موقعیت حرف زدن و استفاده از فنون نظام پاداش رفتاری، اغلب راهبرد درمانی مفیدی است.
سخن پایانی
تعریف و طبقهبندی اختلالات اضطرابی در منابع دانشگاهی مختلف، ممکن است قدری متفاوت باشد. بنابراین بهتر است برای مطالعۀ اختلالات، بهقصد امتحانات کلاسی یا شرکت در آزمون ارشد روانشناسی، از منبع معرفیشدۀ استادتان استفاده کنید. توضیحات مقالات ما در بحث اختلالات اضطرابی که به یک یا چند منبع مشخص استناد میکند، میتواند بهعنوان مرجع مکمل برایتان مفید باشد.
منابع
آسیب شناسی روانی بارلو، ترجمهی «فیروزبخت»، انتشارات موسسۀ خدمات فرهنگی رسا
آسیب شناسی روانی گنجی، جلد اول، انتشارات ساوالان
تیم تحریریه روان آموز